Öz
İslâm dünyasının her köşesinde ve tarihin farklı dönemlerinde Hz. Peygamber adına çeşitli naatlar yazılmıştır. Bu naatlar arasında en çok tanınan, üzerine nazireler ve şerhler yazılan ve bütün İslâm coğrafyasına yazılan naat, Kasîde-i Bürde’dir. Esasında birbirinden tamamen farklı iki Kasîde-i Bürde vardır. İlkini Hz. Peygamber’in hayatta olduğu dönemde Ka˘b bin Züheyr (ö. 24/645 ?) yazmış ve Resûlullah’a okumuştur. Diğerini ise XIII. asırada Mısırlı Muhammed el-Bûsîrî (ö. 696/1296 ?) yazmış ve rivayete göre o da rüyasında Hz. Peygamber’e okumuştur. el-Bûsîrî’nin eserinin adı her ne kadar el-Kevâkibü’d-dürriye fî medhi hayri’l-beriyye olsa da halk arasında Ka˘b bin Züheyr’in eseri gibi Kasîdetü’l-bürde veya Kasîde-i Bürde olarak tanınmaya başlamıştır.
el-Bûsîrî’nin eseri, yazıldıktan sonra hızlıca yayılmaya başlamış, hatta şâir daha hayattayken bu şiiri üzerine iki şerh yazılmıştır. Sonraki dönemlerde bu şiire İslâm âleminin elsine-i selâsesinin diğer iki parçası olan Farsça ve Arapça şerhler ve tercümeler de yazılmaya başlamıştır. Muhammed Bûsîrî’nin şiirine şerh ve tercüme yazmak İslâm dünyasında âdeta bir gelenek hâline gelmiş, bu gelenek günümüze kadar sürmüştür. Son yıllarda Kasîde-i Bürde Tebriz’de “Düzgün” mahlasıyla Türkçe şiirler yazan Hüseyin Muhammedzâde Sadîk tarafından Azerbaycan Türkçesine tercüme edilmiştir. Bu çalışmada öncelikle Hüseyin Muhammedzâde Sadîk’ın hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Akabinde Sadîk’ın Türkçe Bürde tercümesi, bazı tespitlerle ve açıklamalarla birlikte sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler
el-Bûsîrî Kasîde-i Bürde Azerbaycan Türkçesi Hüseyin Muhammedzâde Sadîk Düzgün.
Kaynakça
- ALGÜL, Hüseyin, “Haram Aylar”, DİA, İstanbul 1997, XVI, 105-106.
- Almaany. “Almaani”, 2023. https://www.almaany.com/ar/dict/arar/% D9%86%D8%B3%D9%85/ (Erişim Tarihi: 26 Temmuz 2023).
- AVCI, Casim, “Kisrā”, DİA, Ankara 2002, XXVI, 71-72.
- AYBAKAN, Bilal, “Selem”, DİA, İstanbul 2009, XXXVI, 402-405.
- AYÇİÇEĞİ, Bünyamin, “Bûsîrî (ö. 696/1297 ?)’nin Kasîdetü’l-bürde’sinin Diyarbakırlı Mehmed Said Paşa ö. 1308/1892 Tarafından Yapılan Mensur ve Manzum Tercümesi”, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 15/15, 2015, 27-102.
- BAŞOĞLU, Tuncay, “Muhkem”, DİA, Ankara 2020, XXXI, 443.
- BÛSÎRÎ, Şerefeddin, Kasîde-i Bürde (Bâ Şerh ve Ma’nî-i Lügât ve Dü Tercüme-i Manzûm), (Haz. Fürûğ Andelîbiyân), Tahran: İntişarat-ı Tekdıraht, 1392.
- COŞKUN, Vildan, “Tâk-ı Kisrâ”, DİA, İstanbul 2010, XXXIX, 450-451.
- DEMIRAYAK, Kenan, “Kasîdetü’l-bürde”, DİA, İstanbul 2001 XXIV, 566-568.
- FAYDA, Mustafa, “Bedir Gazvesi”, DİA, İstanbul 1992, V, 325-327.
- GÜLER, Ömer Said, Bir Şiir Bir Hırka: Kasîde-i Bürde’nin Türkçe Şerhleri - II.DBY, İstanbul 2023.
- GÜLER, Ömer Said, Nişancı Abdurrahman Abdi Paşa, Kıl Şefâat Yâ Resûlallâh Hudâ Affeylesin: Osmanlı’nın Bürde Şerhleri I. Ketebe Yayınları, İstanbul 2022.
- HAMİULLAH, Muhammed, “Huneyn Gazvesi”, İstanbul 1998, XVIII, 376-377.
- HAMİULLAH, Muhammed, AVCI, Casim, “Uhud Gazvesi”, DİA, İstanbul 2012, XLII, 54-57.
- HANEDA, Koichi, GANJELU, Ali, Tabrizi Vocabulary: An Azeri-Turkish Dialect in İran, Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo 1979.
- HARMAN, Ömer Faruk, “İrem”, DİA, İstanbul 2000, XXII, 443.
- KAYA, Mahmut, “Kasîdetü’l-bürde”, DİA, İstanbul 2001, XXIV, 568-569.
- KAZANCI, Ahmet Lütfi, “Ebrehe”, DİA, Ankara 1994, X, 79-80.
- KERİMİ, Muhammed Rıza, Elimizin Acıyan Yarası (Şerh-i Zindegi ve Âsâr-ı Dr.H. M. Sadîk), İntişarat-ı Tekdıraht, Tahran 1387.
- KIRCA, Celal, “Âd”, DİA, İstanbul 1988, I, 333-334.
- MERTOĞLU, M. Suat, “Ümmī”, DİA, İstanbul 2012 XLII, 309-310.
- MUHAMMEDZADE-İ SADİK, Hüseyin, El Nisgili. (Haz. Eldar Muhammedzade-i Sadik), İntişarat-ı Tekdıraht, Tahran, 1389.
- MUHAMMEDZADE-İ SADİK, Hüseyin, Sefernâme-i Hayâlî-i Hac be Hemrâhı Tercüme-i Kasîde-i Bürde, Qalan Yurd, Tebriz 1398.
- ONAY, Ahmet Talat, Açıklamalı Divan Şiiri Sözlüğü (Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı), (Haz. Cemal Kurnaz), Kurgan Edebiyat Yayınları, Ankara 2014.
- ONAY, Ahmet Talat, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı (Haz. Cemal Kurnaz), Akçağ Yayınları, Ankara 2000.
- RAHİMİ, Musa, Kava’id-i Türki, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 2009.
- SEZER, İsmail Hakkı, “Kaside-i Bürde ve Nesir ve Manzum Tercümesi”,Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10/10, 2000, 65-88.
- TOPALOĞLU, Bekir, “Esmâ-i Hüsnâ”, DİA, İstanbul 1995, XI, 404-418.
- TOPALOĞLU, Bekir, “Hudûs”, DİA, İstanbul 1998, XVIII, 304-309.
- TOPRAK, Süleyman, “Haşir”, DİA, İstanbul 1997, XVI, 416-417.
- TÜLÜCÜ, Süleyman, “Züheyr b. Ebī Sülmā”, DİA, İstanbul 2013, XLIV, 540-542.
- YAVUZ, Salih Sabri, “Mi’rac”, DİA, Ankara 2020, XXX, 132-135.
- YAVUZ, Yusuf Şevki, “Kalem”, DİA, İstanbul 2001, XXIII, 243-245.
- YAVUZ, Yusuf Şevki, “Kıdem”, DİA, Ankara 2022, XXV, 393-394.
- YAVUZ, Yusuf Şevki, “Levh-i mahfûz”, DİA, Ankara 2003, XXVII, 151.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Güney-Batı (Oğuz) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları, Çeviri ve Yorum Çalışmaları, Fars Dili, Edebiyatı ve Kültürü |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Yayımlanma Tarihi | 24 Aralık 2023 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2023 Sayı: 50 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.