Şirvânîzâde Mehmed Rüşdü Paşa’nın Amasya Sürgünü Sırasında Sadık Paşa'ya Gönderdiği Mektuplar (1871-1872)
Öz
Bu makale Şirvânîzâde Mehmed Rüşdü Paşa’nın Amasya sürgünü sırasında mahmîsi Sadık Paşa’ya gönderdiği mektupların yeni harflere aktarılmasını ve dönemin siyasi iklimi bağlamında değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Osmanlı Arşivi’nde Yıldız Esas Evrakı (Y.EE.) fonunda kayıtlı ve ilk defa bu makalede yayınlanacak olan vesikalar, Sadrazam Mahmud Nedim Paşa’nın, selefi Âli Paşa’nın bürokrasi içerisindeki kadrolarını tasfiye ettiği, memur maaşlarında yüksek kesintiler yaptığı ve keyfi uygulamalar yürüttüğü bir zaman aralığında kaleme alınmıştır.
Mevcut literatürde ketumiyeti malum ve resmî söylemin bir parçası halindeki arşiv belgelerinden yararlanılarak ele alınan bu dönemin daha iyi anlaşılabilmesi için örneğine az rastlanan bu mektupların translitere ve analiz edilmesi elzemdir. Rüşdü Paşa gibi Âli Paşa’ya yakın ve gadre uğrayanlar arasında sayılan bir ismin anlatısı olarak ehemmiyeti haiz vesikalar, Paşa’nın ikbal mücadelesini, geçim sıkıntılarını ve irtibat kurmayı arzuladığı siyasi klikleri açığa çıkarabilmek açısından kişisel anlamda da önemli ipuçları taşır. Bu bağlamda bu makale Paşa’nın hayat hikâyesine kısaca değindikten sonra politik ve şahsî açıdan mektuplarının içeriğine odaklanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Şirvânîzâde Mehmed Rüşdü Paşa Mahmud Nedim Paşa Yusuf İzzeddin Efendi Âli Paşa Sadık Paşa
Kaynakça
- Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), (Kağıthane, İstanbul)
- Yıldız Esas Evrakı (Y.EE) 25/7.
- İrade, Dâhiliyye (İ.DH) 669/46561.
- Kaynak Eserler ve İncelemeler
- Ahmed Lûtfî Efendi, Vak‘a-nüvis Ahmed Lûtfî Efendi Tarihi, haz. Münir Aktepe, TTK, Ankara 1991, XIV.
- Ahmet Mithat Efendi, Üss-i İnkılap, haz. İdris Nebi Uysal, Dergâh, İstanbul 2013.
- AKYILDIZ, Ali, Osmanlı Merkez Bürokrasisi (1836-1856), Timaş, İstanbul 2018.
- ———. “Mahmud Nedim Paşa”, TDV İslâm Ansiklopedisi, XXVII, 374-376.
- ———. Yusuf İzzeddin: ikbal idbar intihar, Timaş, İstanbul 2022.
- ———. “Müsrif, Fakat Hayırsever: Pertevniyal Valide Sultan”, Osmanlı Araştırmaları, Cilt 47, Sayı 47, İstanbul 2016, 307-352.
- Ali Rıza ve Mehmet Galib, Geçen Asırda Devlet Adamlarımız: XIII. Asr-ı Hicride Osmanlı Ricali, haz. Fahri Çetin Derin, Tercüman Gazetesi, İstanbul 1977, II.
- Başbakanlık Osmanlı Arşivi Rehberi, Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Ankara 1992.
- BEYDİLLİ, Kemal, “Sâdık Mehmed Paşa”, TDV İslâm Ansiklopedisi, XXXV, 397-399.
- BEYHAN, Mehmet Ali, “Şirvânîzâde Mehmed Rüşdü Paşa”, TDV İslâm Ansiklopedisi, XXXIX, 209-210.
- ÇAKMAK, Hasan Ali, Meclis-i Âlî-i Hazâin: teşkilat yapısı ve faaliyetleri (1860-1866), Çizgi Kitabevi, Konya 2023.
- ———. Bâbıâli’de Bir Ömür: Mehmed Esad Safvet Paşa, Timaş Akademi, İstanbul 2023.
- ÇAPAR, Onur, “Fransız Gazetelerine Göre Osmanlı’da Bir Fransız Kredi Kuruluşu: Crédit Générale Ottomane (İtibar-ı Umumi Bankası)”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 23, Sayı 4, İzmir 2021, 1451-1476.
- ERGİNLİ, Zafer ve İbrahim EROL, “İsmâil Sirâceddîn-i Şirvânî-i Kürdemirî ve Kafkaslarda Nakşibendiyye - Hâlidiyye Kolları”, Usul İslam Araştırmaları, Cilt 33, Sayı 33, İstanbul 2020, 131-159.
- FETTAHOĞLU, Kübra, Bir Tanzimat Bürokratı Ahmed Cevdet Paşa (1823-1895), Timaş Akademi, İstanbul 2021.
- İNAL, İbnülemin Mahmud Kemal, Osmanlı Devrinde Son Sadrazamlar, Dergâh, İstanbul 1982, I.
- ———. Osmanlı Devrinde Son Sadrazamlar, Dergâh, İstanbul 1982, II.
- Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmanî, haz. Nuri Akbayar ve Seyit Ali Kahraman, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 1996, V.
- ÖZCAN, Tahsin, “Mehmed Rüşdî Paşa (Şirvanîzade)”, Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, II, 179-180.
- SADIKOĞLU, Sevil, “Mahmud Nedim Paşa’nın Bürokraside Gerçekleştirdiği Büyük Tenkihat (7 Eylül 1871-31 Temmuz 1872)” Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2013.
- PAKALIN, Mehmet Zeki, Maliye Teşkilâtı Tarihi (442-1930), Maliye Bakanlığı Tetkik Kurulu, Ankara 1977, III.
- ———. Son Sadrazamlar ve Başvekiller, Ahmed Said Matbaası, İstanbul 1942, II.
- POLAT, Mustafa, “Mahmud Nedim Paşa” Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, 2003, 125.
- TOZAL, Ayşe, “Şirvanizâde Mehmed Rüşdi Paşa'nın Hayatı, İdarî ve Siyasî Faaliyetleri” Yüksek Lisans, İstanbul Üniversitesi, 2018.
- Web Wayfası https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/amasya/TurizmAktiviteleri/yukari-turbe---sirvanli-ismail-turbesi---
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Yakınçağ Osmanlı Tarihi |
| Bölüm | Biyografi |
| Yazarlar | |
| Yayımlanma Tarihi | 24 Aralık 2023 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2023 Sayı: 50 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.