Öz
Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu’nun Tanzimat Fermanı ile ilan ettiği reformların uygulanması sürecinde yerel halk tarafından merkeze sunulan bazı arzuhal ve mahzarları incelemektedir. Arzuhal ve mahzarlar, zengin içeriklerinden dolayı çalışmanın ana kaynağı olarak seçilmiştir. İçerdikleri şikâyetler, Tanzimat hükümlerinin taşrada uygulanması bağlamında değerlendirilmiştir. Özellikle 1840-1860 yılları arasında Cezâyir-i Bahr-ı Sefid, Edirne, Selanik, Vidin ve Yanya eyaletleri ile Tırhala mutasarrıflığına bağlı sancak ve kazalardan merkeze gönderilen bazı dikkat çekici dilekçelere odaklanılmıştır. Amaç, Bâbıâli’nin Tanzimat hedefleri ile taşradaki uygulamalar arasındaki çelişkileri ortaya koymak ve merkezî otoritenin yeni bir düzen kurma sürecinde karşılaştığı zorlukları analiz etmektir. Tanzimat döneminin ilk yirmi yılında yazılmış bir dizi dilekçe aracılığıyla, ilgili yerleşim birimlerinde Tanzimat’a geçiş süreci mikro düzeyde değerlendirilmiştir. Yöntem olarak ise aşağıdan bir Tanzimat okuması benimsenmiş ve yeni düzenin tebaa gözünden nasıl algılandığı anlaşılmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Arzuhal Dilekçe Tanzimat Rumeli Osmanlı İmparatorluğu 19. Yüzyıl.
Kaynakça
- A r ş i v K a y n a k l a r ı
- Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA).
- I. BELGELER
- Bâb-ı Asafi Tasnifi
- Bâb-ı Asafi Amedi Kalemi (A.AMD).
- Cevdet Tasnifi
- Cevdet Adliye (C.ADL).
- Cevdet Dahiliye (C.DH).
- Cevdet Maarif (C.MF).
- Cevdet Sıhhiye (C.SH).
- Hariciye Nezareti Tasnifi
- Hariciye Nezareti Tercüme Odası (HR.TO).
- Hatt-ı Hümâyûn Tasnifi (HAT).
- İrade Tasnifi
- İrade, Dahiliye (İ.DH).
- İrade, Meclis-i Vâlâ ( İ.MVL).
- Meclis-i Vâlâ Tasnifi
- Meclis-i Vâlâ (MVL).
- Sadaret Tasnifi
- Sadaret Amedi Kalemi Evrakı(A.AMD).
- Sadaret Divani Kalemi Evrakı (A.DVN).
- Sadaret Düvel-i Ecnebiyye Evrakı (A.DVN.DVE).
- Sadaret Mektubi Kalemi Evrakı (A.MKT).
- Sadaret Mektubi Deâvi Kalemi Evrakı (A.MKT. DV).
- Sadaret Mektubi Meclis-i Vâlâ Kalemi Evrakı (A.MKT.MVL).
- Sadaret Mektubi Umum Vilayet Evrakı (A.MKT.UM).
- Satın Alınan Evrak Tasnifi (HSD)
- Sivaslı Ali Baba Zaviyesi Evrakı (HSDSABZ).
- II. DEFTERLER
- Bâb-ı Âli Evrak Odası Tasnifi
- Vilayet Gelen Giden Defterleri (BEO.VGG.d).
- Maliye Nezareti Tasnifi
- Maliye Mektubi Defterleri (ML.MKT.d).
- Kaynak Eser Ve İncelemeler
- AKYILDIZ, Ali, “Tanzimat”, DİA, İstanbul 2011, XL, 1-10.
- ALODALİ, M. Fatih Bilal, “The Petition Right in the Ottoman Empire” Turkey, Looking Behind and Before, (Editör: William Taylor), AGP Research, 2016, 250-254.
- AVCI, Yasemin, Vincent Lemire, Ömür Yazıcı Özdemir, “Collective Petitions (ʿArż-ı Maḥżār) as a Reflective Archival Source for Jerusalem’s Networks of Citadinité in the Late 19th Century”, Ordinary Jerusalem, 1840-1940, Opening New Archives, Revisiting a Global City, (Editörler: Angelos Dalachanis ve Vincent Lemire), Leiden, Boston 2018, Series: Open Jerusalem vol.1, chapter 8, 161-185.
- AYDIN, Mahir, ”Arif Hikmet Beyefendinin Rumeli Tanzimat Müfettişliği ve Teftiş Defteri”, Belleten, 56/215, Ankara 1992, 77- 94.
- BALDWIN, James E., “Petitioning the Sultan in Ottoman Egypt”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, vol. 75, No. 3 (2012), University of London, 499-524.
- BASSAT, Ben Yuval, Fruma Zachs, “From Şikâyet to Political Discourse and 'Public Opinion': Petitioning Practices to the King-Crane Commission,” New Middle Eastern Studies, 4, 2014, 1-23.
- BASSAT, Ben Yuval, “The Ottoman Institution of Petitioning When the Sultan No Longer Reigned: A View from Post-1908 Ottoman Palestine”, New Perspectives On Turkey, 56, 2017, 87-103.
- BAYKARA, Tuncer, “Kaza”, DİA, Ankara 2022, XXV, 119-120.
- BELGE, Hadi, 19. yüzyıl Osmanlı Taşra İdaresinde Aynaroz Manastırları, Nobel Bilimsel Eserler, Ankara 2022, 94-102.
- BELGE, Hadi, Cenk Reyhan, “Osmanlı Taşra İdaresinde Adem-i Merkeziyet Sorunu: Aynaroz Örneği”, OTAM, 44, Güz 2018, 221-253.
- ÇADIRCI, Musa Tanzimat Sürecinde Türkiye Ülke Yönetimi, İmge Kitapevi Yayınları, Ankara 2007, 173-207.
- ÇAKILCI, Diren “Unutulmuş Bir Seyahat-i Hümâyûn: Sultan Abdülmecid’in Selanik Ziyareti” Tarih Dergisi, 65, İstanbul, 2017, 63-98.
- EMECEN, Feridun “Ağnam Resmi”, DİA, İstanbul 1988, I, 478-479.
- EYİCE, Semavi “Aynaroz”, DİA, İstanbul 1991, IV, 267-269.
- İNALCIK, Halil “Şikâyet Hakkı: Arz-ı Hâl ve Arz-ı Mahzarlar”, Osmanlı Araştırmaları, İstanbul 1988, VII-VIII, 34-54.
- İNALCIK, Halil, “Çiftlik”, DİA, İstanbul 1993, VIII, 313-314.
- İPŞİRLİ, Mehmet “Arzuhal”, DİA, İstanbul 1991, III, 447-448.
- İPŞİRLİ, Mehmet “Diplomatik Açıdan Mahzar”, 75, Tarih Dergisi, 2021, s.33-89.
- KAYNAR, Reşat, Mustafa Reşit Paşa ve Tanzimat, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2010, 174-185.
- KELEŞ, Erdoğan, Anadolu’da Tanzimat ve Teftiş (1850-1853), Gece Akademi, Ankara 2019, 51-59.
- KIRLI, Cengiz “Tyranny Illustrated: From Petition to Rebellion in Ottoman Vranje”, New Perspectives on Turkey, 53, 2015, 3-36.
- KOÇ, Kemalettin, “Osmanlı Bürokrasisinde Arzuhallerin Değerlendirilme Usullerine Bir Örnek: Manastır Kazası Âşar Tevzi‘ine Yapılan İtirazlar ve Vilâyet Merkezine Yansımaları”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21/2, 2024, 859–876.
- KÖKSAL, Yonca, Davut Erkan, Sadrazam Kıbrıslı Mehmet Emin Paşa’nın Rumeli Teftişi, Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, İstanbul 2007, 15-27.
- KUBBEALTI LUGATI, https://lugatim.com/s/evrakısahiha (Erişim Tarihi: 02.04.2025).
- KÜTÜKOĞLU, Mübahat S., Osmanlı Belgelerinin Dili (Diplomatik), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2018, 303-324.
- ÖRS, Hüseyin, Uğur Öztürk, “Masûmiyeti İspatlamak: Tırhala Kadısı Molla Mehmed Masûm’a Görevinin İâde Edilmesi İçin Yazılan Ulemâ Arzuhalleri” İslam Tetkikleri Dergisi, 11/2, Eylül 2021, 773-828.
- ÖZKAYA Yücel, Ali Akyıldız, “Muhassıl”, DİA, Ankara 2020, XXXI, 18-20.
- ÖZKAYA, Yücel, “Kaymakam”, DİA, Ankara 2022, XXV, 84-85.
- SARIYILDIZ, Gülden, Sokak Yazıcıları Osmanlılarda Arzuhaller ve Arzuhalciler, Derlem Yayınları, İstanbul 2010, 1-118.
- SUCİYAN, Talin “Kimsenin Yüzünü Görmedim, [Çocuk] Dayimdandir:1856’da Konya Akşehir’de, Ermeni Kilisesi’nde Çözülememiş Bir Dava”, Sosyal Bilimler Dergisi, Kış 2017, 2/2, 33-42.
- ŞAŞMAZ, Ayşe Pelin “Klasik Dönem Osmanlı Devleti’nde Halkın Adalete Ulaşma Aracı Olarak ‘Arz-ı Hâl’ Uygulaması”, Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 6/4, 2023, 1243-1256.
- Vak'anüvîs Ahmed Lûtfî Efendi Tarihi, haz. Yücel Demirel, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 1999, c.6, 1051.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Yakınçağ Balkan Tarihi, Yakınçağ Osmanlı Tarihi |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 9 Şubat 2025 |
| Kabul Tarihi | 19 Nisan 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 12 Temmuz 2025 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2025 Sayı: 53 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.