The First Educational Initiatives of Russian Orthodox Missionaries in the Khakas Region (1865–1897)

Öz

When examining the missionary activities implemented across Siberia, identical practices were put into effect in different regions. The permanency of missionary endeavors was directly correlated with the intensification of educational activities. The purpose of this study is to analyze the educational activities carried out by missionaries in the Khakas Region, located within the Yeniseysk Governorate. The primary sources consist of the Yeniseysk Diocesan Gazette and the Pravoslavny Blagovestnik Gazette, the official publication of the missionary society. Khakassia came under the domination of the Russian Tsardom from the beginning of the eighteenth century. The Tsarist administration aimed to consolidate its hegemony by simultaneously transporting its administrative and religious institutions to the region. In this context, missionary educational institutions were initially opened in locations such as Ust-Abakan, Ust-Yesinsk, and Achinsk, which had relatively dense populations and were geographically more favorable. While the establishment of the Yeniseysk Governorate constituted the first step towards centralization, the creation of the Yeniseysk Diocese approximately forty years later defined the fields of activity for missionary priests, thereby accelerating missionary endeavors. During this period, church schools opened in parish regions drew attention as the pioneering institutions of education. The school structures established in these church communities served the purpose of Christianizing the Khakas people and integrating them into the Russian cultural system. Furthermore, the translation works and alphabet development efforts of the missionaries regarding local languages represent a noteworthy element. The study analyzes the regional impacts of missionary education between 1865 and 1905 based on contemporary sources.

Anahtar Kelimeler

• Russian Tsardom
• Khakas
• Missionary Work
• Education
• Orthodox Church
• Community.

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited.

Rus Ortodoks Misyonerlerin Hakas Bölgesinde İlk Eğitim Girişimleri (1865-1897)

Öz

Sibirya’nın genelinde uygulanan misyonerlik faaliyetlerine baktığımız zaman ayrı bölgelerde aynı uygulamaların hayata geçirildiğini görülmektedir. Misyonerlik faaliyetlerinin kalıcı hale gelmesi ise eğitim faaliyetlerinin yoğunluk kazanmasıyla doğrudan ilişkilidir. Bu çalışmanın amacı, Yenisey Valiliği sınırları içerisinde yer alan Hakas Bölgesi’nde misyonerlerin yürüttüğü eğitim faaliyetlerini incelemektir. Çalışmanın temel kaynaklarını Yenisey Piskoposluk Gazetesi ile misyoner cemiyetinin yayın organı olan Pravoslavniy Blagovestnik Gazetesi oluşturmaktadır. Hakasya, XVIII. yüzyılın başlarından itibaren Rus Çarlığı’nın hâkimiyetine girmiştir. Çarlık yönetimi, bölgeye eş zamanlı olarak idari ve dinî kurumlarını taşıyarak egemenliğini pekiştirmeyi hedeflemiştir. Bu bağlamda, Hakasya’da ilk olarak Üst Abakan, Üst-Yesinsk ve Açin gibi nüfus yoğunluğu görece fazla olan ve coğrafi açıdan daha elverişli sayılabilecek bölgelerde misyoner eğitim kurumları açılmıştır. Yenisey Valiliği’nin kurulması, bölgede merkezileşme yönünde atılan ilk adım olurken; yaklaşık kırk yıl sonra kurulan Yenisey Piskoposluğu ile misyoner rahiplerin faaliyet alanları belirlenmiş böylelikle misyonerlik faaliyetleri de yoğunlaşmaya başlamıştır. Bu dönemde, cemaat bölgelerinde açılan kilise okulları bölgedeki eğitimin öncü kurumları olarak dikkat çekmektedir. Bu süreçte Cemaat olarak adlandırılan kilise cemaatlerinde kurulan okul ve eğitim yapıları, Hakasların Hristiyanlaştırılması ve Rus kültürel sistemine entegre edilmesi amacıyla hizmet vermiştir. Misyonerlerin yerel dillere yönelik çeviri çalışmaları ve alfabe geliştirme çabaları ise bölgedeki kültürel etkileşimi dikkate değer bir unsurdur. Çalışma, 1865-1905 yılları arasında misyoner eğitiminin bölgesel etkilerini dönemin kaynaklarına dayanarak analiz etmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Rus Çarlığı
• Hakas
• Misyonerlik
• Eğitim
• Ortodoks Kilisesi
• Cemaat.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Kaynakça

1. Ana Kaynaklar
2. Otçet O Missionerskoy Deytelnosti v Yeniseyskoy Yeparhii za 1892 God, Pravoslavnıy Blagovestnik, 1894, No: 1.
3. Otçet O Missionerskoy Deytelnosti v Yeniseyskoy Yeparhii za 1892 God, Pravoslavnıy Blagovestnik, 1894, No: 2.
4. Pervaya Vseobşaya Perepis Naseleniye Rossiskoy İmperii 1897, c. 73, Tsentr. Stat. Kom., St. Petersburg 1904.
5. Sibirskiy Vestnik, Çast I, SanktPeterburg 1818.
6. Uçrejdeniye Dla Upravleniya Sibirskih Gubernii, Sen. Tipografiya, St. Petersburg 1822.
7. O Glavleniye Stataey, Pomeşennij v Yeniseyskiy Yeperihalniy Vedemosti 1884–1895, Otdel Niofitsialniy, Al. D. Jilina Tip., Krasnoyarsk 1896.
8. Vostoçnoe Obrazovaniye, 21 Nisan 1902, No:91.

9. Vostoçnoe Obrazovaniye, 22 Ocak 1889, No:17.
10. Vsepoddanneyşıy Otçet Ober-Prokurora Svyateyşago Sinoda za 1885 g., Sınodalnıy Tip. Sanktpeterburg 1887.
11. Vsepoddanneyşıy Otçet Ober-Prokurora Svyateyşago Sinoda za 1886 g., Sınodalnıy Tip. Sanktpeterburg 1888.
12. Vsepoddanneyşiy Otçet Ober-Prokurora Svyateyşago Sinoda za 1884 g., Sinodalnıy Tip. Sanktpeterburg 1886.
13. Yeniseyskıya Yeperıhalnıe Vedemosti, 1890, No:13–14.
14. Yenisseyskıya Guberniya, Yeniseyskaya Gubernskaya Tipografiya, Krasnoyarsk 1914.
15. Araştırma Eserler
16. ARTAMANOVA, N. Ya. AARTAMANOVA, V. N. Asaçakova, “Missionerskaya Deytelnost v Yenıseyskoy Yeparhi v Kontse XIX-Naçale XX v.: Trudnosti i Dostıjeniya”, İzvestiya Labarotori Drevnih Texnologii, T. 19, No 4, 2023, 126-136.
17. BAHRUŞİN, S. V., Yeniseyskie Kirgizı v XVII v., Nauçnıe Trudı III: İzbrannıe Rabotı po İstorii Sibiri XVI–XVII vv., Ç. 2, İzdatelstvo Akademii Nauk SSSR, Moskova 1955.
18. BOYOKOVA, S. YURGANOVA, İ. İ. “Parochial schools in Yakutia’s intellectual landscape (the second half of 19th - early 20th century)”, December 2019, RUDN Journal of Russian History, 18(4). ss. 904–921.
19. BUTANAEV, V. Y. ve Yu. S. HUDYAKOV, İstoriya Yeniseyskih Kırgızov, So-Ran, Abakan 2000.
20. DAMAŞEK, L. M., DAMAŞEK, İ. L., PERTSEVA, T. A. Sibirskiye Reformu M. M. Speranskogo 1822 g: Opıt Administrativnogo Regulirovaniya İnteresov Tsentra i Regiona, İzd vo İGU, İrkutsk 2017.
21. DELİÖMEROĞLU, Y. “Hakaslar ve Tarihleri”, Bilig, 3, Aralık 1996, 53-59,
22. GLADIŞEVSKİY, A. N., K Historii Hristianstva v Hakasii, Tipografiya OOO, Abakan 2004.
23. GÜVEN, E., “Hakas ve Kırgız Adı Üzerine”, Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 8/3, 2021, 344–355.
24. İstoriya Hakassi; s Drevneyşih Vremen do 1917 Goda, Nauk, Moskova 1993.
25. KATANOV, N. F., “Sagayskie Tatar”, Jivaya Starina, İRGO, T. III, Vipusk. V, Tipo Litografia V. O. Pastor F, St. Petersburg 1893.
26. KILIÇASLAN, Yusuf, Ruslar ve Saha Türkleri 1632–1917, Bilgeoğuz Yayınevi, İstanbul 2023.
27. KİLLİ, G. Y., ”Hakas Ağız Araştırmaları Üzerine”, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 4/3, 2007, 105-124.
28. Kratkie Opisanie Prihodov Yeniseyskoy Yeparhiy, El. Tipografiya, Krasnoyarsk 1916.
29. KUZNETSOVA, A. A. ve P. E. KULAKOV, Minusinskie i Açinskie İnorodtsi, Yen. Gub. Statiçeskaya Komissiya, Krasnoyarsk 1896.
30. MAHOV, A. N. ve L. A. MAHOVA, Kratkie Oçerki İstorii Narodnogo Obrazovaniye Hakasii, Hakasskoe Knijnoe İzdatelstva, Abakan 2009.
31. Narodu Sibirii, (Red. M. G. Levina, A. P. Potapova), Akademi Nauk, Moskova-Leningrad 1956.
32. Oçerki Sotsialno-Demografiçeskogo i Kulturnogo Razvitiya Hakassko-Minusinskogo Kraya (XVIII–XX veka), Abakan 2012.
33. SARALİ, N., “Başkurdistan, Altay ve Hakas Özerk Cumhuriyetleri”, Uluslararası Gelişim Akademi Dergisi, 1(1), 2022, ss. 53-61.
34. TOPSAKAL, İlyas, Sibirya Tarihi (Başlangıçtan 1917’ye Kadar), Ötüken Neşriyat, İstanbul 2017.
35. ÜNAL, Fatih, “Altay Misyoneri Vasili İvanoviç Verbitski: Hayatı, Misyonerlik Faaliyetleri ve Altay Çalışmaları”, Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Çalışmaları Dergisi, 7/17, 2018, 197–205.