Eğitim Enstitülerinde Hızlandırılmış Programla Öğretmen Yetiştirme

Öz

Ankara’da 1926’da açılan Orta Muallim Mektebi öğretmen yetiştirmeye başlamıştır. Okulun adı 1946 yılında Gazi Eğitim Enstitüsü olarak değiştirilmiştir. Eğitim enstitülerinin yaygınlaştırılması da bu tarihte başlamıştır. Eğitim süresi başlangıçta iki yıl iken 1968 yılında üç yıla çıkarılmıştır. 1973 yılında sınıf öğretmeni yetiştiren ilk öğretmen okulları yetersiz görülerek 2 yıllık eğitim enstitüleri sınıf öğretmeni yetiştirmek üzere açılmıştır. 1978 yılında ülke genelinde 17 adet 3 yıllık eğitim enstitüsü, 47 adet de 2 yıllık eğitim enstitüsü olup öğretmen ihtiyaçları karşılanmaktaydı. 1978 yılı başında kurulan Bülent Ecevit Hükümeti’nde Millî Eğitim Bakanı olan Necdet Uğur eğitim enstitülerine el atarak, enstitüler erken ara tatile sokulmuştur. Önceki hükümet devrinde eğitim enstitülerinin giriş sınavlarında haksızlık yapıldığı gerekçesi ile bazı aday öğrenciler Danıştay’a dava açmış, Danıştay bunların hak kaybına uğradığı kararını vermiştir. Sayıları açıklanmayan bireysel hak kayıplarını gerekçe gösteren yeni Hükümet, kitlesel hak kayıpları varmış varsayımından hareketle 2 yıllık ve 3 yıllık eğitim enstitülerine dönem arasında öğrenci alma kararı almıştır. Yeni alınacak öğrencileri kısa zamanda öğretmen yapılmak üzere “Hızlandırılmış Programla Öğretmen Yetiştirme” bir model olarak ortaya konulmuştur. 17 Nisan 1978 tarihinde hızlandırılmış programa tabi tutulan öğrenciler Temmuz 1978’de mezun edilerek öğretmen olarak atanmıştır. 1978 yaz aylarında da on binlerce öğrenci aynı şekilde alınmış ve üçüncü olarak da 1979 yılında bu programa öğrenci alınmıştır. Bu arada geçmiş on yılı kapsayacak şekilde öğrenci affı çıkarılmış ve yine on binlerce öğrenci kaydedilmiştir. Af kapsamında alınan öğrenciler için herhangi bir eğitim öngörülmeyerek bu öğrenciler sadece sınavlara alınarak mezun edilmiştir. Hızlandırılmış program adıyla 70.557, af kapsamında 42.141 öğrenci olmak üzere toplam 112.698 kişi öğretmen yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Eğitim enstitüsü
• hızlandırılmış öğretim
• öğretmen yetiştirme
• Millî Eğitim Bakanlığı
• sınıf öğretmenliği.

Etik Beyan

Bu makale Muammer Demirel danışmanlığında hazırlanan Gonca Gül’ün “1978-1980 Yılları Arasında Eğitim Enstitülerinin Durumu ve Hızlandırılmış Programla Öğretmen Yetiştirme”,başlıklı yüksek lisans tezinden (Bursa Uludağ Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü)’den üretilmiş ve geliştirilmiştir..

Teacher Training With Accelerated Program In Educational Institute

Öz

In 1926, the Middle Teacher Training School opened in Ankara and began training teachers for secondary schools. The school’s name was changed to Gazi Education Institute in 1946. From 1946 onward, educational institutes began to proliferate throughout the country. Initially, the duration of education was two years, but in 1968, this period was increased to three years. In 1973, the first teacher training schools for classroom teachers were deemed inadequate, and two-year educational institutes were opened to train classroom teachers. By 1978, there were 17 three-year educational institutes and 47 two-year educational institutes nationwide, meeting the need for teachers. In the Bülent Ecevit government, which was formed at the beginning of 1978, Necdet Uğur, Minister of National Education, intervened in the educational institutes and imposed an early mid-term break. Subsequently, some prospective students filed a lawsuit with the Council of State, alleging unfairness in the entrance exams for educational institutions during the previous government’s term, and the Council of State ruled that these students had lost their rights. Citing undisclosed numbers of individual rights losses, the new government, assuming a mass loss of rights, decided to admit students to two-year and threeyear educational institutions between semesters. The “Accelerated Program for Teacher Training” was introduced as a model to quickly prepare new students for teaching. Students enrolled in the accelerated program on April 17, 1978, graduated in July 1978 and were appointed teachers. Tens of thousands of students were admitted in the same manner during the summer of 1978, and a third such program was accepted in 1979. Meanwhile, a student amnesty was issued for the previous decade, and tens of thousands more students were enrolled. No training was required for students accepted under the amnesty; they were simply admitted to the program and graduated after taking exams. A total of 112,698 people were made teachers, 70,557 of whom were students under the accelerated program and 42,141 under the amnesty.

Anahtar Kelimeler

• Educational institute
• accelerated education
• teacher training
• Minsitry of Education
• first teaching.

Etik Beyan

This article is derived from and developed from Gonca Gül’s master’s thesis entitled “The State of Teacher Training Institutions Between 1978-1980 And Teacher Training with Accelerated Programs” (Bursa Uludağ University Institute of Educational Sciences), prepared under the supervision of Muammer Demirel.

Kaynakça

1. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. (1980) Millî Eğitim İstatistikleri Yüksek Öğretim 1974-1978. Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası. https://kutuphane.tuik.gov.tr/yordam/?p=1&q=milli+e%C4%9Fitim+istatistikleri+y%C3%BCksek%C3%B6%C4%9Fretim&alan=tum_txt&sno=2 ‘dan alınmıştır.
2. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. (1981) Millî Eğitim İstatistikleri Yüksek Öğretim 1978-1979. Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası. https://kutuphane.tuik.gov.tr/yordam/?p=1&q=milli+e%C4%9Fitim+istatistikleri+y%C3%BCksek%C3%B6%C4%9Fretim&alan=tum_txt&sno=2 ‘dan alınmıştır.
3. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. (1981) Millî Eğitim İstatistikleri Yüksek Öğretim 1979-1980. Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası. https://kutuphane.tuik.gov.tr/yordam/?p=1&q=milli+e%C4%9Fitim+istatistikleri+y%C3%BCksek%C3%B6%C4%9Fretim&alan=tum_txt&sno=2 ‘dan alınmıştır.
4. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. (1982) Millî Eğitim İstatistikleri Yüksek Öğretim 1980-1981. Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası. https://kutuphane.tuik.gov.tr/yordam/?p=1&q=milli+e%C4%9Fitim+istatistikleri+y%C3%BCksek%C3%B6%C4%9Fretim&alan=tum_txt&sno=2 ‘dan alınmıştır.
5. BECERİKLİ, Sabri, “Eğitim Enstitüleri”, Türk Maarif Ansiklopedisi, 2025. https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/egitim-enstituleri.
6. DİLAVER, Hasan Hüseyin, Türkiye'de Öğretmen Yetiştirme ve İstihdam Şartları (Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi, Ankara, 1992.
7. DUMAN, Tayyip, Türkiye’de Ortaöğretime Öğretmen Yetiştirme, MEB Yayınları, İstanbul, 1991.
8. “32 Yüksek Okul ve 51 Eğitim Enstitüsü Öğrenci Derneği ortak uyarıda bulundu”, Hergün, 8 Şubat 1978. “Eğitimde Skandal”, Hürriyet, 6 Aralık 1979, s. 3.

9. GÜL, Gonca, 1978-1980 Yılları Arasında Eğitim Enstitülerinin Durumu ve Hızlandırılmış Programla Öğretmen Yetiştirme, (Yüksek Lisans Tezi), Bursa Uludağ Üniversitesi, Bursa, 2025.
10. KIVANÇ, Cemil, “Millî Eğitim, Gençlik ve Spor Bakanlığı Müsteşarı Prof. Dr. Cemil Kıvanç’ın Açış Konuşması”, I. Millî Eğitim Sempozyumu Tebliğleri, 24-25 Ekim 1986, Türk Yurdu Neşriyatı, Ankara, 1987.
11. Merriam Sharan B., Nitel Araştırma Desen ve Uygulama İçin Bir Rehber, (çev. Selahattin Turan), Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara, 2018.
12. Millî Eğitim İstatistikleri Yükseköğretim 1974-1978, Ankara, 1980.
13. Millî Eğitim İstatistikleri Yükseköğretim 1978-1979, Ankara, 1981.
14. Millet Meclisi Tutanak Dergisi (26.1.1978), C. 2, 98. Bileşim.
15. Millet Meclisi Tutanak Dergisi (21.2.1980), C. 14, 49. Birleşim. https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/td_v2.sorgu_ekrani 'dan alınmıştır. Millet Meclisi Tutanak Dergisi (21.2.1979), C. 10, 59. Birleşim. https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/td_v2.sorgu_ekrani 'dan alınmıştır. Millet Meclisi Tutanak Dergisi (3.1.1978), C. 2, 86. Birleşim. https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/td_v2.sorgu_ekrani 'dan alınmıştır.
16. “Uğur: Eğitim enstitülerine mülakatla alınan öğrencilerin haklarına dokunulmayacak”, Milliyet, 6 Şubat 1978. https://gazetearsivi.milliyet.com.tr/liste?basitArama=U%C4%9Fur:%20E%C4%9Fitim%20enstit%C3%BClerine%20m%C3%BClakatla%20al%C4%B1nan%20%C3%B6%C4%9Frencilerin%20haklar%C4%B1na%20dokunulmayacak.&sayfaNo=1 ‘dan alınmıştır.
17. “Ortaokul, lise ve İslam Enstitülerinde öğrenim yarın başlıyor”, Milliyet 5.3.1978. https://gazetearsivi.milliyet.com.tr/liste?basitArama=%C4%B0slam%20Enstit%C3%BClerinde%20%C3%B6%C4%9Frenim%20yar%C4%B1n%20ba%C5%9Fl%C4%B1yor.&sayfaNo=1 ‘dan alınmıştır.
18. “Eğitim enstitülerinin tatili 17 Nisan’a kadar uzatıldı”, Milliyet, 31.3.1978, https://gazetearsivi.milliyet.com.tr/liste?tarih=1978.03.31 ‘dan alınmıştır.
19. “Uğur: 42 eğitim enstitüsü açıldı yalnız Adana’da olay çıktı”, Milliyet 19.4.1978, https://gazetearsivi.milliyet.com.tr/liste?tarih=1978.04.19‘dan alınmıştır.
20. “Uğur: Okullarda politika yaptırmadık, yaptırmayacağız”, Milliyet, 2.10.1978, https://gazetearsivi.milliyet.com.tr/liste?tarih=1978.10.02‘dan alınmıştır.
21. “Eğitim Enstitüsü Yönetmeliği”, Resmî Gazete, 16 Haziran 1969, s. 8. https://www.resmigazete.gov.tr/‘dan alınmıştır.
22. “Cumhuriyetin 50. Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun”, Resmî Gazete, Sayı 14890, 15 Mayıs 1974, s. 3. https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/14890_1.pdf ‘dan alınmıştır.
23. “Millî Eğitim Bakanlığına bağlı Öğretmen Yetiştiren Yüksek Dereceli Okullar ile İstanbul Devlet Tatbikî Güzel Sanatlar Yüksek Okulunun Yönetmeliklerinde öngörülen öğrenci kayıt ve kabul işlerine ait hükümlerin, Üniversitelerarası Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi ile Millî Eğitim Bakanlığınca her yıl yeniden tespit edilecek esaslar dahilinde uygulanması hakkında Yönetmelik”, Resmî Gazete, Sayı 15177, 14 Mart 1975, s. 7. https://www.resmigazete.gov.tr/‘dan alınmıştır.
24. “Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Hızlandırılmış Programlar Yönetmeliği”, Resmî Gazete, Sayı 16350, 18 Temmuz 1978. s. 6-8. https://www.resmigazete.gov.tr/‘dan alınmıştır.
25. “Rejime göre ayarlanmış Türkçe, Sosyal Bilgiler, Matematik, Fen ve Tabiat Bilgileri ile Eğitim Bölümlerinin birinci sınıflarında uygulanacak haftalık ders cetvelleri hakkında”, Tebliğler Dergisi, 15.01.1968, s. 1-2. https://dhgm.meb.gov.tr/www/tum-sayilar/icerik/814‘dan alınmıştır.
26. “Bakanlığımıza bağlı ortaokul, ortaöğretim kurumları ile yüksek okullarda dinlenme (yarıyıl) tatilinin uzatılması”, Tebliğler Dergisi, 20.02.1978, s. 57. https://dhgm.meb.gov.tr/www/tum-sayilar/icerik/814 ‘dan alınmıştır.
27. “Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Yüksek Okullar Hızlandırılmış Programlar Yönetmeliği”, Tebliğler Dergisi, 17 Temmuz 1978, s. 319-320. https://dhgm.meb.gov.tr/www/tum-sayilar/icerik/814‘dan alınmıştır.