Seyyid Lokmân’ın Zübdetü’t-Tevârîh İsimli Eserinin Yeni Bir Nüshası: Paris Nüshası

Öz

Osmanlı sarayında 1569-1595 yılları arasında kesintisiz olarak 26 yıl şehnâmeci olarak görev yapan Seyyid Lokmân, çoğu nefis minyatürlerle bezeli şehnâme ve vekâyinâme türünde çok sayıda eser meydana getirmiştir. Vekâyinâme türü eserlerinden en önemlisi Zübdetü’t-Tevârîh isimli eseridir. Topkapı Sarayı’nda bulunan ve tomar/rulo şeklindeki bu eserin yazılmasına Kanûnî devrinde başlanmış, başlangıcındaki peygamberler tarihi ve nesebnâme bölümlerini takip eden Osmanlı tarihi bölümü 1559 yılına kadar yazılmıştır. Seyyid Lokmân şehnâmecilik görevinin yanı sıra söz konusu eserdeki Osmanlı tarihi bölümüne kaldığı yerden devam etmiş ve görevi bıraktığı 1595 yılına kadar getirmiştir. Seyyid Lokmân 1583 yılında tomar şeklindeki nüshadan padişaha, sadrazama ve Darüssaâde ağasına sunulmak üzere üç adet kitap şeklinde minyatürlü nüsha hazırlatmıştır. Bu çalışma ile Paris’teki Fransa Millî Kütüphanesinde mevcut bir yazmanın, kütüphanenin kataloglarında ismi ve müellifi meçhul olarak kayıtlı olduğu için bugüne kadar gizli kalan diğer bir Zübdetü’t-Tevârîh nüshası olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca kitap şeklindeki nüshalardan farklı olarak eserin sadece Osmanlı tarihi bölümünü ihtiva eden ve minyatürsüz olan bu nüshanın neden bugüne kadar tespit edilemediği incelenmiş, sayfa tasarımı ve muhteva bakımından minyatürlü diğer üç nüsha ile karşılaştırılarak Dublin nüshasından istinsah edildiği ortaya çıkarılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Şehnâmeci Seyyid Lokmân
• Osmanlı tarihi
• Osmanlı kronikleri
• Zübdetü’t-Tevârîh
• I. Süleyman.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

A New Manuscript Copy of Sayyid Luqman’s Work Titled Zubdetu’t- Tevarikh: The Paris Manuscript Copy

Öz

Sayyid Luqman, who served as a shehname writer in the Ottoman court for 26 years without interruption between 1569 and 1595, produced numerous works in the genres of shehnames and chronicles, many of which are adorned with exquisite miniatures. The most important of his works in chronicle genre is his book titled Zubdetu’t-Tevarikh. This work, which is located in Topkapi Palace and exists in scroll form, was begun during the reign of Suleiman I, and the section on Ottoman history, following the initial sections on the history of prophets and genealogies, was written up to 1559. In addition to his duties as a shehname writer, Sayyid Luqman continued the section on Ottoman history in this work from where it left off, bringing it to completion until he left his post in 1595. In 1583, Sayyid Luqman commissioned three miniature-illustrated book copies of the scroll-form manuscript to be presented to the sultan, the grand vizier, and the aga of Darussaade. This study identified a manuscript in the National Library of France in Paris was another copy of Zubdetu’t-Tevarikh, that has remained hidden until now because its name and author were listed as unknown in the library’s catalogs. Furthermore, the study investigated why this particular copy, which contains only the Ottoman history section and lacks miniatures, unlike the book-format editions, had not been identified until now. By comparing its page design and content with three other miniature-illustrated copies, it was determined that it was a copy from the Dublin manuscript.

Anahtar Kelimeler

• Shehname writer Sayyid Luqman
• Ottoman history
• Ottoman chronicles
• Zubdetu’t-Tevarikh
• Suleiman I.

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited.

Kaynakça

1. BLOCHET, Edgar, Catalogue des Manuscrits Turcs, I, Paris 1932. Catalogus codicum manuscriptorum Bibliothecæ Regiæ, I, Paris 1739.
2. EROĞLU, Zekeriya, Şehnâmeci Lokmân’ın Hüner-nâme’si (2. Cilt - 1-154. Varak) İnceleme-Metin-Sözlük, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 1998.
3. ERTUĞ, Zeynep Tarım “Hünernâme”, DİA, İstanbul 1998, XVIII: 484-485.
4. GÜNGÖR, Harun, “Seyyid Lokman ve Oğuz-nâmesi”, Türk Dünyası Araştırmaları, 44, İstanbul 1986, 91-103.
5. KARATAY, Fehmi Edhem, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Türkçe Yazmalar Kataloğu, I, İstanbul 1961.
6. KÜTÜKOĞLU, Bekir, “Lokmân b. Hüseyin”, DİA, Ankara 2003, XXVII: 208-209.
7. PAZAN, İbrahim, “Şehnâmeci Seyyid Lokmân’ın Tûmâr-ı Hümâyûn’u ve Bundan Üretilen Diğer Yazmalar”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 47, İstanbul 2022, 151-186.
8. SELÂNİKÎ MUSTAFA EFENDİ, Tarih-i Selânikî (1003-1008/1595-1600), haz. Mehmet İpşirli, II, Ankara 1999.

9. SEYYİD LOKMÂN, Zübdetü’t-Tevârîh, Dublin Chester Beatty Müzesi, T 414.
10. SEYYİD LOKMÂN, Zübdetü’t-Tevârîh, İstanbul Türk ve İslam Eserleri Müzesi, 1973.
11. SEYYİD LOKMÂN, Zübdetü’t-Tevârîh, Osmanlı Tarihi (1299-1595), haz. İbrahim Pazan, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul 2022.
12. SEYYİD LOKMÂN, Zübdetü’t-Tevârîh, Paris Fransa Millî Kütüphanesi, Turc73.
13. SEYYİD LOKMÂN, Zübdetü’t-Tevârîh (Silsilenâme), İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Hazine Kitaplığı, H.1321.
14. SEYYİD LOKMÂN, Zübdetü’t-Tevârîh (Tûmâr-ı Hümâyûn, Nesebnâme-i Hümâyûn), İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, III. Ahmed Kitaplığı, A.3599.
15. ŞAKİROĞLU, Mahmud H, “Blochet, Gabriel-Joseph Edgard”, DİA, İstanbul 1992, VI: 246.