Sight Translation Değerlendirmesinde Görünmez Bilişsel Boyutlar: Yapısal Çözümleme, Duraksama Yönetimi ve Mesaj Yönelimi Üzerine Kavramsal Bir Çerçeve

Öz

Sight translation, yazılı bir kaynak metnin eşzamanlı olarak algılanıp hedef dilde sözlü çıktıya dönüştürüldüğü hibrit bir çeviri edimi olarak, yazılı çeviri ile sözlü çeviri arasında özgül bir bilişsel konumda yer almaktadır. Buna rağmen bu alandaki değerlendirme pratikleri çoğu zaman performansın yalnızca yüzeyde gözlenen sonuçlarına odaklanmakta; yapısal çözümleme, duraksama yönetimi, mesaj yönelimi ve yeniden yapılandırma gibi süreçsel ve bilişsel boyutları yeterince görünür kılamamaktadır. Bu durum, öğrenci performansının hangi bilişsel eşikte zorlandığını açıklamakta yetersiz kalan tanısal muğlak bir geri bildirim ortamı üretmektedir. Bu çalışma, sight translation değerlendirmesindeki sorunun yalnızca uygun bir puanlama aracının yokluğu olmadığını; daha derinde, değerlendirme mantığının bazı kritik bilişsel boyutları sistematik olarak arka plana ittiğini ileri sürmektedir. Bu doğrultuda çalışma, ampirik bir veri seti sunmamakta ve yeni bir rubrik önermemektedir; bunun yerine literatür temelli, kavramsal ve eleştirel bir çerçeve geliştirerek yapısal çözümleme, mesaj yönelimi, yeniden yapılandırma ve duraksama yönetimi boyutlarını sight translation değerlendirmesinde görünür kılmayı amaçlamaktadır. Sonuç olarak makale, sight translation değerlendirmesinin yalnızca ürün odaklı bir puanlama işlemi olarak değil, performansın ardındaki bilişsel örgüyü anlamaya çalışan daha derinlikli bir analitik alan olarak yeniden düşünülmesi gerektiğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sight translation
• çeviri eğitimi
• yeniden formulasyon
• bilişsel yük
• eye-tracking
• çalışma belleği
• yeniden sıralama

The Invisible Cognitive Dimensions in Sight Translation Assessment: A Conceptual Framework on Structural Analysis, Pause Management, and Message Orientation

Öz

Sight translation, as a hybrid translational activity in which a written source text is processed and rendered orally into a target language in real time, occupies a distinctive cognitive position between written translation and interpreting. Despite this complexity, assessment practices in sight translation often focus primarily on surface-level outcomes and fail to make visible the process-oriented and cognitive dimensions that shape performance, such as structural resolution, pause management, message orientation, and reformulation. As a result, feedback frequently remains diagnostically ambiguous, offering limited insight into the specific cognitive threshold at which a student’s performance begins to weaken. This study argues that the central problem in sight translation assessment is not merely the absence of an appropriate scoring tool, but the systematic backgrounding of cognitively critical dimensions within dominant assessment logic. Accordingly, the study does not present an empirical dataset and does not propose a new rubric. Instead, it develops a literature-based, conceptual, and critical framework that aims to foreground structural resolution, message orientation, reformulation, and pause management as analytically significant dimensions in sight translation assessment. The article ultimately argues that sight translation assessment should be reconsidered not only as a product-oriented scoring practice but also as a deeper analytical domain concerned with understanding the cognitive organization underlying performance.

Anahtar Kelimeler

• Sight translation
• translation pedagogy
• parsing
• reformulation
• cognitive load
• eye-tracking
• working memory
• reordering

Kaynakça

1. ALAN, Cihan, "Processing Garden-Path Sentences in Sight Translation: An Experimental Study", Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, 29, Ankara 2020, 1-16.
2. ANGELELLI, Claudia V., Holly E. Jacobson (eds.), Testing and Assessment in Translation and Interpreting Studies: A Call for Dialogue between Research and Practice, John Benjamins Publishing Company, Amsterdam 2009.
3. AYTAŞ, Gülfidan, Şaban Köktürk, "Sözlü Çeviride Bir Değerlendirme Aracı Olarak Rubrik", Journal of History School, 10/XXXI, 2017, 361-375.
4. BOZOK, Nazlıgül, "“The Eyes, Chico. They Never Lie.”: A Review of Eye Tracking Technology As a Tool in Interpreting Studies", İstanbul Üniversitesi Çeviribilim Dergisi, 22, İstanbul 2025, 194-208.
5. CHMIEL, Agnieszka, Iwona Mazur, "Eye Tracking Sight Translation Performed by Trainee Interpreters", Tracks and Treks in Translation Studies, (eds.: Catherine Way, Sonia Vandepitte, Reine Meylaerts, Magdalena Bartlomiejczyk), John Benjamins, Amsterdam 2013, 189-205.
6. DOĞAN, Aymil, "Sözlü Çeviride Gölgeleme Alıştırmasının Bilişsel Dayanakları", Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 20/2, Ankara 2003, 117-125.
7. DOĞAN, Aymil, Sözlü Çeviri: Çalışmaları ve Uygulamaları, 5. baskı, Siyasal Kitabevi, Ankara 2017.
8. DRAGSTED, Barbara, Inge Gorm Hansen, "Exploring Translation and Interpreting Hybrids: The Case of Sight Translation", Meta, 54/3, Montréal 2009, 588-604.

9. DURUKAN, Emra, "Çeviri Eğitiminde Ölçme ve Değerlendirmenin Temeli Olarak Hedef Davranış Belirleme", The Journal of Social Science, 4/12, 2017, 234-248.
10. ERSÖZLÜ, Elif, "Training of Interpreters: Some Suggestions on Sight Translation", Translation Journal, 9/4, 2005, https://translationjournal.net/journal/34sighttrans.htm (Erişim Tarihi: 22.04.2026).
11. KHEZERLOU, Ebrahim, "A Proposed Rubric for Assessing Student Performance in Sight Translation", Journal of Sustainable Educational Studies (JSES), Ö2, 2023, 108-122.
12. KRAPIVKINA, O. A., "Sight Translation and Its Status in Training of Interpreters and Translators", Indonesian Journal of Applied Linguistics, 7/3, Bandung 2018, 695-704.
13. LIJEWSKA, Agnieszka, Agnieszka Chmiel, Albrecht W. Inhoff, "Stages of Sight Translation: Evidence from Eye Movements", Applied Psycholinguistics, 43/5, Cambridge 2022, 997-1018.
14. MA, Xingcheng, Dechao Li, Jie-Li Tsai, Yu-Yin Hsu, "An Eye-Tracking Based Investigation into Reading Behavior during Chinese-English Sight Translation: The Effect of Word Order Asymmetry", Translation and Interpreting, 14/1, Sydney 2022, 66-83.
15. OBIDINA, Veronika V., "Sight Translation: Typological Insights into the Mode", Journal of Siberian Federal University. Humanities & Social Sciences, 1/8, Krasnoyarsk 2015, 91-98.
16. STANSFIELD, Charles W., A Practical Guide to Sight Translation of Assessments, Second Language Testing, Inc., Rockville 2008.
17. ŞULHA, Pelin, "Yazılı Metinden Sözlü Çeviri Sürecinde Karşılaşılan Sorunlar Üzerine Bir Araştırma", CBÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 12/3, Manisa 2014.
18. TOUIL, Imane, Said Benameur, "Enhancing Translation Students’ Sight Translation Skills: A Cognitive Approach", Ennass Journal, 11/01, 2024, 507-525.
19. ZOU, Deyan, Jing Chen, "Cognitive Process and Skill Training of Time-Limited Sight Translation", Theory and Practice in Language Studies, 13/9, 2023, 2331-2336.