Konuşma Dili Analizinin Sözlü Çevirideki Yeri ve Önemi (Biçim, Tonlama ve Sözceleme)

Öz

Bu makalede konuşma dilinin sözlü çevirideki yeri ve önemi ayrıntılı bir şekilde incelenecektir. Bir yandan parçasal yani biçimsel unsurlar, diğer yandan parçaüstü yani sesle ilgili prozodik unsurların özellikleri ortaya konulacaktır. Dilsel ve dilsel olmayan yani dilin dışında kalan göstergelerin her birinin belirli bir bağlam çerçevesinde sözcelemsel değeri olduğu gösterilecektir. Çalışmanın başlıca amacı, sözlü çevirmenin konuşma dili yapısını olabildiğince aslına uygun ve doğru bir şekilde çevirmek için nasıl bir yol ve yöntem izlemesi gerektiğini belirlemektir. Araştırma veri tabanını, yani bütüncesini yaklaşım bir saat süren ve iki konuşucu arasında geçen karşılıklı konuşmalar oluşturacaktır. Bu karşılıklı sözlü etkileşimde geçen bazı dialogları seçerek biçimsel ve bürünsel özellikler incelendikten sonra Fransızca nasıl çevirileceği açıklanacaktır. Bunu yaparken çevirmenin özellikle nelere dikkat etmesi gerektiği örnek sözceler üzerinden açıklanacaktır. Hem dildışı hem de dilsel göstergelerin sözcelemsel niteliklerinin nasıl belirlenebileceği gerek kuramsal gerekse de uygulamalı olarak verilecektir. Araştırmadan elde edilen bulgular, sözlü çevirmenin çeviri eylemine geçmeden önce sağlam bir sözlü dil formasyonu alması gerektiğini göstermiştir. Ayrıca, konuşma dilinin devingen yapısına uygun olarak, tüm unsurları ve bileşenlerini dikkate almalı ve bunların ilişkisel bir yöntemle sözcelem değerlerini belirledikten sonra aktarım sürecine başlanmalıdır. Bu bakımdan, sözcelemsel eşdeğerlik, uygunluk ve tutarlılık ilkeleri, en doğru ve uygun konuşma dili aktarımı için önemli çevirisi stratejilerdir. Çalışmanın kuramsal ve yöntemsel çerçevesini, günümüzde kullanılan Fransız Dilbilim ve Çeviribilim kuram ve yöntemleri oluşturur.

Anahtar Kelimeler

• Çeviribilim
• konuşma dili
• söylem dilbilimi
• sözcelem
• sözlü bütünce
• sözlü çeviri
• Türkçe-Fransızca.

The Role and Importance of Spoken Language Analysis in Interpreting (Structure, Intonation and Enunciation)

Öz

This article will examine in detail the place and importance of spoken language in oral translation. On the one hand, the characteristics of segmental, i.e. formal elements, and on the other hand, suprasegmental, i.e. prosodic elements related to sound, will be revealed. It will be demonstrated that each of the linguistic and non-linguistic, i.e. extra-linguistic, signs has a specific communicative value within a given context. The main objective of the study is to determine the approach and method that the interpreter should follow in order to translate the structure of spoken language as accurately and faithfully as possible. The research database, i.e. its corpus, will consist of reciprocal conversations between two speakers lasting approximately one hour. After selecting some dialogues from this interactive oral exchange and examining their formal and pragmatic features, it will be explained how they should be translated into French. In doing so, it will be explained, through example sentences, what the translator should pay particular attention to. Both theoretical and practical explanations will be provided on how the pragmatic qualities of both extra-linguistic and linguistic signs can be determined. The findings of the research indicate that interpreters must acquire a solid foundation in spoken language before undertaking the act of interpreting. Furthermore, in line with the dynamic nature of spoken language, all elements and components must be taken into account, and the transfer process should commence only after determining their lexical values using a relational method. In this regard, the principles of lexical equivalence, appropriateness, and consistency are important translation strategies for the most accurate and appropriate transfer of spoken language. The theoretical and methodological framework of the study is formed by the theories and methods of French Linguistics and Translation Studies used today.

Anahtar Kelimeler

• Discourse linguistics
• enunciation
• interpreting
• spoken corpus
• spoken language
• translation studies
• turkish-french.

Kaynakça

1. BOUVET, Danielle, Mary-Annick, MOREL, Le Ballet et la Musique de la Parole, Ophrys, Paris, 2002, 135.
2. CHOMSKY, Noam, Dil ve Zihin, çev. Ahmet Kocaman, 3. Baskı, Ankara 2011.
3. CULIOLI, Antoine, Opérations Énonciatives, Ophrys, Paris 1991.
4. CULIOLI, Antoine, Pour Une Linguistique de L’énonciation, Ophrys, Paris 1990.
5. ECO, Umberto, Dire Presque La Même Chose. Expériences de Traduction, Éditions Grasset et Fasquelle, Paris 2006, 503.
6. HAGÈGE, Claude, Parler, C’est Tricoter. PUF, Paris 2013, 52.
7. HAGÈGE, Claude, L’Homme de Souffle, PUF, Paris 1992.
8. JAKOBSON, Roman, Essais de Linguistique Générale, çev. Française de N. Ruwet, Édition Minuit, Paris 1963, 259.

9. LEDERER, Marianne, Fortunato, ISRAËL, La Théorie Interprétative de La Traduction, Hachette, Paris, 2005, 181.
10. LEDERER, Marianne, La Traduction Aujourd’hui, Hachette, Paris 1994, 224.
11. MARTINET, André, Éléments de Linguistiques Générales, Paris 1980, 221.
12. MOREL, Mary-Annick, Laurent, Danon-Boileau, La Grammaire de l’Intonation. L’Exemple du Français, Ophrys, Paris 1998, 231.
13. MOUNIN, Georges, Dictionnaire de La Linguistique, PUF, Paris 1974, 340.
14. MOUNIN, Georges, Les Problèmes Théoriques de La Traduction. Gallimard, Paris 1963, 296.
15. ÖZSÖZ, Burak, Discourse Analysis in Dialogue Interpreting, Maurer Press, Frankfurt 2025, 155.
16. ÖZSÖZ, Burak, ATEŞ, Şeref, “Sözlü Çeviride Sözlü Dil”, 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum Dergisi, C. 7, S. 21, Ankara, 2018, s. 895-906.
17. SARICA, Mustafa, (Ed.), Sözlü Dil Yapısı (Yeni Dilbilim Kuramları Işığında), Multilingual, İstanbul 2005.
18. SAUSSURE, Ferdinand de, Genel Dilbilim Dersleri, çev. Berke Vardar, Birey-Toplum Yayınları, Ankara 1985.
19. URAS, A. La Traduction de l’Oral Spontané (linguistique et traductologie). Coll. Linguistics Édition 106. Lincom-Europa, Munchen 2016.
20. VARDAR, Berke, Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü, İstanbul 2002, 289.
21. YILMAZ, Selim, Türkçeden Fransızcaya sözlü dil çevirisi: sözceleme ve bürünbilim, (ed. M. Sarıca), Çağdaş çeviri sorunları ve çözümleri içinde, Multilingual, İstanbul 2025, s. 219-248.
22. YILMAZ, Selim, Présentation d’Un Corpus Oral en Turc Contemporain, (ed. Y. Kawaguchi), UBLI–Usage-Based Linguistic Informatics içinde, UBLI, Tokyo 2006, s. 201–220.