Mezhep Çatışmasına Bir Etnik Grup ve Yerel Bağlam Üzerinden Bakmak: Irak Türkmenleri ve Telafer Örneği

Bu çalışma, özellikle 2003 işgalinden beri Irak’la alakalı en çok tartışılan konulardan birisi olan mezhep çatışmasına ve Irak toplumuna yönelik en başat sınıflandırmalardan olan mezhepsel gruplara yönelik Irak Türkmenlerinin ortaya çıkarabileceği potansiyelden hareket etmiştir. 2003 sonrası mezhep çatışmasının parametrelerinin ve etkilerinin neler olduğu sorularından hareketle, Irak Türkmenleri arasında yoğun kitlesel gerilimlerin yaşandığı bir kent olarak öne çıkan Telafer vakasını inceleyen bu çalışmada öncelikle, mezhepçiliğe nasıl bir kuramsal çerçeve çizilebileceği ilkçi, araçsalcı ve inşacı olmak üzere üç temel yaklaşımın ışığında sorgulanacaktır. Buna göre mevcut kuramsal yaklaşımların mezhepçiliğin analizinde çok az işlendiği ancak yeniden düzenlenmiş bir araçsalcı yaklaşımın özellikle Telafer’i anlamada yardımcı olacağı iddia edilecektir. İkinci olarak, Telafer’de neden ve nasıl bir çatışma yaşandığı tartışılacaktır. Bu bölümde, Telafer’deki mezhepçiliğin ana yürütücüleri olarak güvenlik güçlerinin, direnişçi grupların ve aşiretlerin öne çıktığı, Amerikan pratiklerinin bunların işlemlerini kolaylaştırdığı ve ülkedeki siyasi atmosferin ürettiği mezhepçi imgelerin, oluşan güvensizlik ortamının ve bölgedeki aşiret düzeninin mezhepçiliği sürdürülebilir kıldığı savunulacaktır. Üçüncü olarak, DAEŞ işgalleri sebebiyle Telafer’den Türkiye’ye sığınmış Irak Türkmenleri arasında Ankara’da yapılan saha araştırmasında kullanılan ve mezhepçiliğin hangi boyutlarda olduğunu anlamaya yönelik anketin sonuçları sunulacaktır. Bulgular, mezhepçiliğin geniş bir toplumsal tabandan mahrum olduğuna ancak önemli bir inşa gücüne ve zorlayıcılığa sahip olduğuna işaret edecektir.

This study relies on the latent core of the Iraqi Turkmens regarding sectarian conflicts and groups that have been major topics and classifications of Iraq especially since 2003. In search of parameters and impacts of post-2003 sectarian conflict, this study examines the case of Tal Afar, a town of mass strifes of Iraqi Turkmens. In the first instance, how to approach theoretically to sectarianism will be investigated in the light of primordialism, instrumentalism and constructivism. Accordingly, the present approaches have been underdeveloped in the analysis of sectarianism but a modified instrumentalism can be recruited especially to understand Tal Afar. In the second instance, why and how the conflict occurred in Tal Afar will be discussed. It will be argued that security forces, insurgent groups and tribes emerged as main drivers of sectarianism, American practices catalyzed their activities, and sectarian images, insecurity environment and tribal order rendered sectarianism sustainable. In the third instance, the results of the survey that was conducted among DAESH-victim Iraqi Turkmen refugees in Ankara to measure the magnitude of sectarianism will be presented. Findings will indicate that sectarianism lacks large social base but has significant constructive power and coercivity.