Holland’s Vocational Interest Theory (RIASEC) and Artificial Intelligence Research: A Systematic Review
Öz
Çalışmanın amacı, Holland'ın Mesleki İlgi Teorisi (RIASEC) ile yapay zekâ (YZ) ve makine öğrenmesi (MÖ) tekniklerinin kesişimindeki akademik araştırmaları sistematik olarak incelemek ve alandaki araştırma boşluğunu ortaya koymaktır. Altmış yılı aşkın süredir kariyer danışmanlığına yön veren bu kuramsal çerçevenin güncel YZ teknolojileriyle nasıl entegre edildiğine dair kapsamlı bir değerlendirme ihtiyacı, çalışmanın temel motivasyonunu oluşturmaktadır. Çalışma, PRISMA 2020 rehberine uygun bir sistematik derleme ve içerik analizi olarak yürütülmüştür. Web of Science Core Collection veritabanında üç aşamalı bir sorgu stratejisi ile gerçekleştirilen taramada herhangi bir yıl veya dil sınırlaması uygulanmamıştır. Belirlenen dahil etme ve dışlama kriterleri çerçevesinde 29 ham kayıt çok aşamalı bir eleme sürecinden geçirilmiş ve nihai olarak 13 çalışma senteze dâhil edilmiştir. Bu 13 çalışmanın tamamı 2018 yılı ve sonrasında yayımlanmıştır. Yayın sayısı 2020'de zirve yapmış, 2021-2022 yıllarında kesintiye uğramış, son üç yılda ise yeniden canlanma eğilimi göstermiştir. Kullanılan YZ/MÖ teknikleri ağırlıklı olarak Doğal Dil İşleme (NLP) ve Ağaç Tabanlı Modeller kategorilerinde yoğunlaşmaktadır. Transformer mimarileri ve büyük dil modelleri (LLM'ler) ise hiçbir çalışmada kullanılmamıştır. Sonuç olarak, Holland'ın RIASEC modeli ile yapay zekâ tekniklerinin entegrasyonu yalnızca 13 çalışmaya dayanmakta olup oldukça sınırlı bir araştırma birikimine sahiptir. Güncel YZ mimarilerinin bu çalışmalarda yer almaması, önemli bir metodolojik araştırma boşluğuna işaret etmektedir. Bu nedenle, gelecek araştırmaların RIASEC modelini büyük dil modelleri ile bütünleştiren yeni nesil kariyer danışmanlığı sistemlerine odaklanması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Armstrong, P. I., Day, S. X., McVay, J. P., & Rounds, J. (2008). Holland's RIASEC model as an integrative framework for individual differences. Journal of Counseling Psychology, 55 (1), 1– 18. https://doi.org/10.1037/0022-0167.55.1.1
- Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
- Belyanova, M., Chernobrovkin, S., Latkin, I., & Samarev, R. (2019). Comparison of convolutional neural networks and search based approaches for extracting psychological characteristics from job description. In H. Lu,
- H. Tang, & Z. Wang (Eds.), Advances in Neural Networks – ISNN 2019, Part II (Lecture Notes in Computer Science, Vol. 11555, pp. 491–500). Cham, Switzerland: Springer. https://doi.org/10.1007/978- 3-030-22808-8_48
- Cruz, A. F., Orozco, L., & Gonzales, C. (2019). Intelligent web platform for vocational guidance. In 2019 International Conference on Virtual Reality and Visualization (ICVRV) (pp. 205–207). New York, NY: IEEE. https://doi.org/10.1109/ICVRV47840.2019.00049
- Dagistanli, O., Erbay, H., Kor, H., & Yurttakal, A. H. (2023). Reflection of people's professions on social media platforms. Neural Computing and Applications, 35 (7), 5575–5586. https://doi.org/10.1007/s00521-022- 07987-8
- Goodfellow, I., Bengio, Y., & Courville, A. (2016). Deep learning. Cambridge, MA: MIT Press.
- Hanna, A., & Rounds, J. (2020). How accurate are interest inventories? A quantitative review of the criterion- related validity of vocational interests. Psychological Bulletin, 146 (9), 765– 798. https://doi.org/10.1037/bul0000269
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
İş ve Örgüt Sosyolojisi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Adeviye Erdoğan
*
0000-0002-5996-7334
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
23 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
4 Haziran 2026
Kabul Tarihi
23 Haziran 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 4 Sayı: 1