BİTLİS’TE AZ BİLİNEN BİR ANITSAL MİMARİ ÖRNEĞİ: YUMURTATEPE (PAPŞİN) KİLİSESİ

Bitlis, tarihsel süreç içerisinde coğrafi konumundan kaynaklı olarak stratejik öneme sahip bir kent olma özelliğini korumuş ve kesintisiz bir yerleşime sahne olmuş önemli bir coğrafyayı işaret etmektedir. Ortaçağ Anadolu’sunda Bitlis’in kozmopolit yapısı kentin tüm gelişim evrelerine sirayet etmiş ve bunun mirası olarak farklı kültürlere ait pek çok mimarlık eseri günümüze ulaşmıştır. Etnik ve dini inanışların farklılığı kültürel bir dinamik haline gelmiş ve şehrin sayısız mimarlık eserine sahip olmasını imkân vermiştir. Birlikte yaşamanın anısı olan somut kültür eserleri, çağları aşmış hatta toplumsal hafızanın önüne geçmiş ve günümüzde kentin adeta açık hava müzesi gibi önemli bir tarihi kent olmasına şahitlik eden tarihi vesikalar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bitlis tarihi kent dokusu içerisinde önemli bir yeri olan ve sayıları azımsanmayacak kadar fazla olan kiliseler ile ilgili neredeyse yok denecek kadar az araştırma yapılmıştır. Bu makalede, ilgili bilimsel boşluğun doldurulması amaçlanarak, Bitlis’te yer alan Ortaçağ dönemi kiliseleri arasında seçilen Bitlis-Yumurtatepe(Papşin) kilisesi çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. Bu makalede Bitlis-Yumurtatepe(Papşin) kilisenin, sanat tarihi disiplini içerisinde bilimsel metodolojiye bağlı kalınarak ayrıntılı mimari tanımlamasının yapılması, kronolojik çözümlemesinin yapılması, benzer ve farklı özellikleri ortaya konularak, Bitlis kültür varlıkları içerisinde olan kilisenin literatüre kazandırılarak tanıtılması amaçlanmaktadır.

Bitlis, due to its geographical location in the historical process, has preserved its feature of being a city of strategic importance and points to an important geography that has witnessed an uninterrupted settlement. The cosmopolitan structure of Bitlis in Medieval Anatolia has spread to all the development stages of the city and many architectural works belonging to different cultures have survived to the present day as a legacy of this. The diversity of ethnic and religious beliefs has become a cultural dynamic and has allowed the city to have numerous architectural works. Tangible cultural artifacts, which are the memories of living together, appear as historical documents that have transcended the ages and even surpassed the social memory, witnessing that the city is an important historical city, almost like an open-air museum. Almost no research has been done on the churches, which have an important place in the historical urban fabric of Bitlis and their number is too high to be underestimated. In this article, the Bitlis-Yumurtatepe (Papşin) church, which was chosen among the medieval churches in Bitlis, with the aim of filling the relevant scientific gap, is the subject of our study. In this article, it is aimed to make a detailed architectural description of the Bitlis-Yumurtatepe (Papşin) church in the discipline of art history by adhering to the scientific methodology, to make its chronological analysis, to reveal its similar and different features, and to introduce the church, which is in the cultural assets of Bitlis, to the literature.