ROLAND BARTHES’IN MİT KURAMI İLE GÖRSEL ANLATI ÇÖZÜMLEMESİ: JOHN HEARTFIELD’IN ÜÇ FOTOMONTAJI ÜZERİNE BİR OKUMA

John Heartfield’ın 20. yüzyılın başlarında, dönemin sanat pratiklerinden biri olan fotomontaj tekniğini kullanarak ürettiği görsel anlatılar, dönemin sosyal koşullarının ideolojik unsurlarına yönelik eleştiri niteliği üzerine kuruludur. Bu makalede, Heartfield’ın 1930–1938 yılları arasında Nazi Almanyası’nın ideolojik görüşlerini yansıtan propagandaya karşı ürettiği üç fotomontaj örnek alınarak, Roland Barthes’ın göstergebilim ve mit kuramı çerçevesinde analiz edilmektedir. Heartfield’ın tasarımlarında öne çıkan iki önemli boyut vardır: teknik uygulama ve anlamlandırma pratiği. Teknik açıdan fotomontaj, iktidarın söylemlerini deşifre ederek ideolojilerin anlamlarını ters yüz eden eleştirel bir karşı duruş sergilemesini sağlarken; anlamlandırma pratiği ise, iktidarın inşa ettiği gerçekliği bilinen anlamların ötesine taşıyarak sorgulanabilir hâle getirmektedir. Bu çalışma Heardfield’ın fotomontajlarını metafor, alegori, ironi ve hiciv (satir) gibi anlamlandırma pratikleri temelinde ele almakta ve bu doğrultuda bir analiz önerisi sunmaktadır. Amaç; Heartfield’ın toplumun kolektif hafızasında yer etmiş mitlerle kurduğu etkileşim aracılığıyla gerçekliği sorgulayan görsel diyalogları nasıl inşa ettiğini açıklayan kuramsal bir çerçeve oluşturmak ve bu doğrultuda bir okuma geliştirmektir.

The visual narratives produced by John Heartfield in the early 20th century using the photomontage technique, one of the art practices of the period, are based on the quality of criticism towards the ideological elements of the social conditions of the period. In this article, three photomontages produced by Heartfield between 1930-1938 against the propaganda reflecting the ideological views of Nazi Germany are taken as examples and analysed within the framework of Roland Barthes' semiotics and myth theory. There are two important dimensions that stand out in Heartfield's designs: technical application and the practice of signification. Technically, photomontage deciphering the discourses of power provides a critical counter stance that inverts the meanings of ideologies, while the practice of signification makes the reality constructed by power questionable by moving it beyond known meanings. This study analyses Heardfield's photomontages on the basis of signifying practices such as metaphor, allegory, irony and satire and offers an analysis proposal in this direction. The aim is to create a theoretical framework that explains how Heartfield constructs visual dialogues that question reality through his interaction with myths that have taken place in the collective memory of society and to develop a reading in this direction.