VISUAL CODES AND MEANING PRODUCTION IN CHILDREN'S LITERATURE: A STUDY WITH BARTHES'S SEMIOTIC ANALYSIS MODEL

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 1, 205 - 218, 01.01.2026

Gökçe Arifoğlu

https://doi.org/10.7456/tojdac.1797643

Öz

This research aims to examine the visuals in preschool children's books from a semiotic perspective. In this study, illustrated children's books are considered not only as aesthetic elements supporting the text, but also as signs carrying social, cultural, and pedagogical meanings. The research was conducted using descriptive analysis and semiotic analysis approaches, which are qualitative research designs. The study group consists of two illustrated preschool children's books that were on the best-selling list in the children's category of an e-book sales platform and were selected between January and December 2025. The Semiotic Analysis Form, developed by the researcher, was used during the data collection process; six pages were selected from each book, and the visuals on these pages were examined based on the following dimensions: Signifier (object, color, character, place), Signified (denotation/initial meaning), Connotation (cultural association, emotion), Myth/Ideology (naturalized social messages), Text-visual relationship, and Message/emotion conveyed to the child. The analysis revealed that images in children's books are not merely aesthetic elements; they also convey various ideological and pedagogical messages, including gender roles, environmental awareness, family structure, friendship, and cultural identity. This finding demonstrates that images are powerful tools that influence children's perception of the world and their emotional and value development. The research highlights the importance of visual literacy and semiotic analysis in the field of children's literature and highlights the need for educators, parents, and authors and illustrators to produce and evaluate visual content more consciously.

Anahtar Kelimeler

Semiotics , Children’s Literature , Picture Books , Visual Listeracy

Etik Beyan

There is no violation of research and publication ethics in this study.

ÇOCUK EDEBİYATINDA GÖRSEL KODLAR VE ANLAM ÜRETİMİ: BARTHES’IN GÖSTERGEBİLİMSEL ÇÖZÜMLEME MODELİYLE BİR İNCELEME

Öz

Bu araştırma, okulöncesi çocuk kitaplarında yer alan görsellerin semiyotik (göstergebilimsel) açıdan incelenmesini amaçlamaktadır. Çalışmada, resimli çocuk kitapları yalnızca metni destekleyen estetik unsurlar olarak değil; aynı zamanda toplumsal, kültürel ve pedagojik anlamlar taşıyan göstergeler olarak ele alınmıştır. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden betimsel analiz ve göstergebilimsel çözümleme yaklaşımıyla yürütülmüştür. Çalışma grubunu, bir e-kitap satış platformunun çocuk kategorisinde en çok satanlar listesinde yer alan ve 2025 Ocak–Aralık döneminde belirlenen toplam 2 resimli okulöncesi çocuk kitabı oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde araştırmacı tarafından hazırlanan Göstergebilimsel Çözümleme Analiz Formu kullanılmış; her kitaptan altı sayfa seçilmiş ve bu sayfalardaki görseller şu boyutlar temelinde incelenmiştir: Gösteren (nesne, renk, karakter, mekân), Gösterilen (düzanlam / ilk anlam), Yananlam (kültürel çağrışım, duygu), Mit/İdeoloji (doğallaştırılmış toplumsal mesajlar), Metin–görsel ilişkisi ve Çocuğa aktarılan mesaj/duygu. Analiz sonucunda, çocuk kitaplarında görsellerin yalnızca estetik birer unsur olmadığı; aynı zamanda toplumsal cinsiyet rolleri, çevre bilinci, aile yapısı, dostluk ve kültürel kimlik gibi çeşitli ideolojik ve pedagojik iletiler taşıdığı görülmüştür. Bu bulgu, görsellerin çocukların dünyayı algılama biçimlerini, duygu ve değer gelişimlerini etkileyen güçlü araçlar olduğunu göstermektedir. Araştırma, çocuk edebiyatı alanında görsel okuryazarlık ve semiyotik çözümleme perspektifinin önemine dikkat çekmekte; eğitimciler, ebeveynler ve yazar–çizerler için görsel içeriklerin daha bilinçli üretilmesi ve değerlendirilmesi gerekliliğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Semiyotik , Göstergebilim , Çocuk Edebiyatı , Resimli Kitaplar , Görsel Okuryazarlık

Kaynakça

• Aram, D. & Biron, S. (2004). Joint storybook reading and joint writing interventions among low SES preschoolers: Differential contributions to early literacy. Early Childhood Research Quarterly, 19(4), 588-610.
• Barthes, R. (1964). Elements of semiology. Hill and Wang.
• Barthes, R. (1970). The empire of signs. Hill and Wang.
• Barthes, R. (1977). Image, music, text. (S. Heath, Ed.) The Journal of Aesthetics and Art Criticism (Vol. 37, p. 220). Hill and Wang. Doi:10.2307/429854 Image, music, text.
• Barthes, R. (1980). Mythologies (A. Lavers, Trans.). New York: Hill and Wang.
• Barthes, R. (2016). Göstergebilimsel serüven (M. Rifat & S. Rifat, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Barthes, R. (2017). Çağdaş Söylenler (T. Yücel, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
• Bassa, Z. (2013). Çocuk Kitaplarında Resimleme. Çocuk Edebiyatı. (Ed. Mübeccel Gönen). Ankara: Eğiten Kitap.
• Brown, R. (2017). Baba ile bir gün. Ankara: Binbir Çiçek Kitaplar Yayınevi.
• Carle, E. (2023). Aç Tırtıl. İstanbul: Mavibulut Yayıncılık.
• Carney, N. R. ve Levin, J. (2002). Pictorial illustrations still improve students’ learning from text. Educational Psychology Review, 14(1). 5-26. https://doi.org/10.1023/A:1013176309260
• Çetin, H. (2021). Resimli Çocuk Kitaplarında Resim-Metin İlişkileri ve Bazı Sınıflandırmaların Değerlendirilmesi: Bir Meta-Sentez Çalışması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 533-545. https://doi.org/10.32709/akusosbil.857595
• Donaldson, J. (2004). Gruffalo. Amerika: Macmillan. Glazer, J.I. (1986). Literature for young children. NewYork: Charles E. Merril.
• Günay, D. & Parsa, A. P. (2012). Görsel gösterge bilim imgenin anlamlandırılması. 1. Baskı. İstanbul: Es Yayınları.
• Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-80.
• Kümmerling-Meibauer, B. (2014). Picturebooks: Representation and narration. New York: Routledge.
• Litten, K. (2018). Gece ve Ayışığı. Ankara: Pearson Yayınları.
• Helmore, J. & Jones, R. (2017). Evimde bir aslan var. İstanbul: Pearson Yayınları.
• Jalongo, M. R. (2004). Young children and picture books. Washington, DC: NAEYC Press.
• Massey's, I. (1980). Words and images: harmony and dissonance. Georgia Review, 34: 375 – 395.
• Moebius, W. (1986). Introduction to Picturebook Codes.Word and Image: A Journal of Verbal/ Visual Enquiry. Volume 2, Issue 2. Page:141- 158
• Nikolajeva, M., & Scott, C. (2006). How picture books work. New York: Routledge.
• Richards, C. (2017). Sevginin Gücü. İstanbul: İş Bankası Yayınları.
• Salisbury, M., & Styles, M. (2012). Children’s picturebooks: The art of visual storytelling. Laurence King Publishing.
• Serafini, F. (2014). Reading the visual: An introduction to teaching multimodal literacy. Teachers College Press.
• Serafini, F. (2024). The complex relationship of words and images in picturebooks. Journal of Visual Literacy 43:3, 233-249.
• Sever, S. (2000). Çocuk Kitaplarında Dilsel ve Görsel Duyarlık. 1. Ulusal Çocuk Kitapları Sempozyumu: Sorunlar ve Çözüm Yolları (Yay. Haz.: S. Sever), Ankara: AÜ Eğitim Bilimleri Fakültesi ve Tömer Dil Öğretim Merkezi Yayını, s.631-646.
• Sever, S. (2005). Çocuk, Yazın ve Yaşam. Çoluk Çocuk Dergisi. Ankara: Kök Yayıncılık, Sayı: 46, s. 30-34.
• Sever, S. (2008). Çocuk ve Edebiyat. (4. Baskı). İzmir: Tudem. Stephens, J. (2018). Language and ideology in children's fiction. New York: Routledge.
• Şahinkanat, S. (2018). Üç kedi bir dilek. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Şahin, G. (2014). Okulöncesi Dönem Çocuk Kitaplarında Görsel Bir Uyaran Olarak Resim. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume, 9(3). 1309-1324. DOI:http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.6507
• Ural, S. (2013). Okulöncesi Çocuk Kitaplarının Tanımı. Çocuk Edebiyatı. (Ed. Mübeccel Gönen). Ankara: Eğiten Kitap.
• Uyumaz, F., & Turan, L. (2022). Sedat Girgin’in Resimlediği Kitaplardan Örneklerle Çocuk Edebiyatında Resim-Metin İlişkisinin İncelenmesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi (8), 925-945. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1119331
• Uyumaz, G., & Turan, F. (2022). Çocuk edebiyatında görsel kodların estetik duyarlılık ve anlam kurma süreçlerine etkisi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 6(2), 145–162.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.