INSTAGRAM PLATFORMUNUN İZLEYİCİ VE ÜRETÜKETİCİ PERSPEKTİFLERİNDEN NİTELİKSEL ANALİZİ

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 1 , 277 - 291 , 01.01.2026

İpek Kesici , Güven Necati Büyükbaykal

https://doi.org/10.7456/tojdac.1797669

https://izlik.org/JA57BD28PE

Öz

İzleyici çalışmaları özelinde alımlama çalışmaları iletişim literatüründe önemli bir yer tutmaktadır. Dijitalleşme ve kullanıcı üretimli içeriğin yaygınlaşmasıyla beraber izleyiciler pasif konumlarından aktif konuma geçmiştir. Bu geçişin teknolojik ve sosyal getirilerinin derinlemesine araştırılması da bir gereklilik haline gelmiştir. Belirtilen motivasyonların, izleyiciyi aktif hale getiren üretüketiciye dönüştürmesi, kullanıcıların motivasyonlarının analizini gerekli kılmıştır. Bu amaç doğrultusunda, makalede Instagram platformunun kullanıcılarının kullanım ve üretim motivasyonları medya psikolojisi literatürü çerçevesinde ilgili platformla kurdukları ilişki bağlamında analiz edilmiştir. Araştırmada niteliksel bir yöntem kullanılarak, araştırmaya dahil edilen 18-25 yaşları arasında olan 25 katılımcının deneyimlerindeki ortaklık ve farklılıklar tespit edilmiştir. Araştırma, Instagram platformunun dijital uzamla ve gündelik hayatla ilişkisini farklı motivasyonlarla derinleştirmiş ve araştırma sonucunda katılımcıların kullanım ve içerik üretme motivasyonlarının duygudurum değişimleri ile bağlantılı olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

İzleyici çalışmaları , Medya Psikolojisi , Instagram , Katılımcı Kültür , Duygudurum Yönetimi Teorisi

QUALITATIVE ANALYSIS OF THE INSTAGRAM PLATFORM FROM VIEWER AND PROSUMER PERSPECTIVES

https://izlik.org/JA57BD28PE

Öz

Reception studies hold a significant place within the field of audience studies in communication literature. With the rise of digitalization and user-generated content, audiences have transitioned from passive recipients to active participants. This shift has made it necessary to conduct in-depth research into the technological and social implications of such a transformation. The motivations underlying this transition, which turn the audience into active users, have necessitated the analysis of user motivations. In line with this objective, this article analyzes the usage and content production motivations of Instagram users within the framework of media psychology literature, focusing on the relationship users establish with the platform. Adopting a qualitative research method, the study identifies commonalities and differences in the experiences of 25 participants aged between 18 and 25. The research deepens the understanding of Instagram's relationship with digital space and everyday life through various motivational intermediaries. The findings indicate that participants’ motivations for using the platform and producing content are linked to mood changes.

Anahtar Kelimeler

Audience Studies , Media Psychology , Instagram , Participatory Culture , Mood Management Theory

Kaynakça

• Brünker, F., Deitelhoff, F., & Mirbabaie, M. (2019). Collective Identity Formation on Instagram – Investigating the Social Movement Fridays for Future. Collective Identity Formation on Instagram (s. 304-310). Perth: Australasian Conference on Information Systems.
• Can, G., Satici, S. A., & Candemir, G. (2022). Emotion regulation and subjective wellbeing among Turkish population: the mediating role of COVID-19 fear. Current Psychology.
• Creswell, J., & Poth, C. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Thousand Oaks, California: SAGE Publications.
• Çağlar, B. (2022). Sosyal Medya Bağlamında Kullanıcının Aktifliği Sorunsalı: Instagram'daki İçerik Üretiminin Kültürel Analizi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 916-947.
• Davis, K., Landesman, R., Yoon, J., Kim, J., Lopez, D., Weinberg, L., & Hiniker, A. (2025). “You Go Through So Many Emotions Scrolling Through Instagram”: How Teens Use Instagram To Regulate Their Emotions. CHI '25: Proceedings of the 2025 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (s. 1-16). Yokohama: ACM Digital Library.
• Delwiche, A., & Henderson, J. J. (2013). The Participatory Cultures Handbook. New York: Routledge.
• Djick, J. (2013). The culture of connectivity: A critical history of social media. Oxford: Oxford University Press.
• Eren Çetin, Ş., & Ayhan, A. (2020). Katılımcı Kültür Olgusu Bağlamında Sosyal Medya: Netnografik Bir Analiz. Intermedia International e-Journal.
• Ergül, G., & Şahin, K. (2024). Dijitalleşen Tüketim Toplumunda Sosyal Medyanın Rolü. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 353-370.
• Festinger, L. (1957). A theory of cognitive dissonance. Standford: Stanford University Press.
• Grizzard, M., & Francemone, J. (2020). Media Entertainment Theory. J. Bulk içinde, The International Encyclopedia of Media Psychology (s. 1-6). New York: John Wiley & Sons.
• Gye, L. (2007). Picture this: The impact of mobile camera phones on personal photographic practices. Continuum: Journal of Media & Cultural Studies, 279–288.
• Jenkins, H. (2012). Textual Poachers: Television Fans and Participatory Culture. New York: Routledge.
• Jennings, B., & Zillmann, D. (1985). Selective exposure phenomena. New York: Routledge.
• Klapper, J. (1960). The effects of mass communication. New York: Free Publishing.
• Manovich, L. (2013). Instagram and Contemporary Image. manovich.net: https://manovich.net/index.php/projects/instagram-and-contemporary-image adresinden alındı.
• Menon, D. (2022). Uses and gratifications of photo sharing on Instagram. International Journal of Human-Computer Studies, 1-16.
• Morley, D. (1992). Television, Audiences and Cultural Studies. London: Routledge.
• Murwani, E., Genky, E., Dewa, N., & Adita, S. (2021). Participatory Culture Fans Of Boyband Exo On Social Media Instagram. Journal of Media and Communication Science, 10-18.
• Nazlıgül Denizci, M., Koçyiğit, Ö., & Yıldız Merdan, E. D. (2021). Modification: Its Associations with Shame, Guilt, Anger, and Difficulties in Emotion Regulation. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 84-93.
• Ohana, L., & Frosh, P. (2022). From user-generated content to a user-generated aesthetic: Instagram, corporate vernacularization, and the intimate life of brands. Media, Culture & Society, 1236-1254.
• Özdemir, M. (2010). Nitel Veri Analizi: Sosyal Bilimlerde Yöntembilim Sorunsalı Üzerine Bir Çalışma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 323-343.
• Peng, L., Wang, J., Zheng, N., & Guo, X. (2024). Traversing Emotional Spaces: Social Media Affordances and Emotion Regulation in Times of Physical Isolation. Social Media + Society, 1-11.
• Ruddock, A. (2001). Understanding Audiences. London: Sage Publications.
• Serafinelli, E. (2018). Digital Life on Instagram: New Social Communication of Photography. Bingley: Emerald Publishing.
• Statista. (2022, Şubat 22). Share of daily internet users in Turkey according to age from 2014 to 2020. Statista: https://www.statista.com/statistics/1241887/turkey-internet-users-use-accessed-internet-daily-age/ adresinden alındı.
• Toffler, A. (1980). The Third Wave. New York: A Bantam Book.
• Vorderer, P. (2001). It’s all entertainment—sure. But what exactly is entertainment? Communication research, media psychology, and the explanation of entertainment experiences. Poetics, 247-261.
• Vorderer, P. (2003). Entertainment Theory. J. Bryant, D. Ewoldsen-Roskos, & J. Cantor içinde, Communication and Emotion (s. 131-153). London: Routledge.
• Zillmann, D. (1988). Mood management through communication choices. American Behavioral Scientist, 327–340.
• Zillmann, D. (2000). Humor and Comedy. New York: Routledge.
• Zillmann, D., & Bryant, J. (1985). Selective Exposure Phenomena. New York: Routledge.