LIGHTNESS: THE RECONSTRUCTION OF SCULPTURE, BODY AND SPACE

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 2 , 948 - 964 , 01.04.2026

Arzu Parten Altuncu

https://doi.org/10.7456/tojdac.1857272

https://izlik.org/JA88LZ66JM

Öz

This article aims to examine the historical, philosophical, and aesthetic transformation of the concept of lightness from Antiquity to the present, within the framework of modern and contemporary art practices. In the thought of Plato and Aristotle, weight was regarded as a cosmological and physical principle; with the advent of monotheistic religions, it acquired moral and theological meanings, and with modern science, it lost its absoluteness by gaining a contextual and relational dimension. This transformation brought about profound changes in the way art relates to objects, mass, and space. From the mid-twentieth century onward, lightness ceased to be merely a formal preference and became an ethical and political problem field intersecting with the body, time, technology, and social relations. Transformations in the perception of the body within popular culture, the approaches of Milan Kundera and Italo Calvino to the concept of lightness in literature, and Deleuze and Guattari’s rhizomatic model of thought demonstrate that this concept has acquired a multilayered intellectual structure in the contemporary world. Within this theoretical framework, the article focuses on artistic practices that question the material weight of sculpture and transform its relationship with space. Drawing on Félix González-Torres’s Untitled (Portrait of Ross in L.A.), Ayşe Erkmen’s Sculptures on Air, Rachel Whiteread’s Untitled, and Tomás Saraceno’s Cloud Cities, the article aims to reveal how the concept of lightness is addressed in contemporary art through various contexts such as the body, public surveillance, space, representation, the monument, and the ecosystem.

Anahtar Kelimeler

Lightness , Sculpture , Space Rachel Whiteread , Tomás Saraceno , Installation

HAFİFLİK: HEYKEL, BEDEN VE MEKANIN YENİDEN KURULUŞU

https://izlik.org/JA88LZ66JM

Öz

Bu makale, hafiflik kavramının Antik Çağ’dan günümüze uzanan tarihsel, felsefi ve estetik dönüşümünü, modern ve çağdaş sanat pratikleri ekseninde ele almayı amaçlamaktadır. Platon ve Aristoteles’in düşüncesinde kozmolojik ve fiziksel bir ilke olarak değerlendirilen ağırlık kavramı, tek tanrılı dinlerle birlikte ahlaki ve teolojik bir anlam kazanmış; modern bilimle birlikte ise bağlamsal ve ilişkisel bir boyut kazanarak mutlaklığını yitirmiştir. Bu dönüşüm, sanatın özellikle nesne, kütle ve mekânla kurduğu ilişkilerde köklü değişimleri beraberinde getirmiştir. 20.yüzyılın ortalarından itibaren hafiflik, yalnızca biçimsel bir tercih olmaktan çıkmış; beden, zaman, teknoloji ve toplumsal ilişkilerle kesişen etik ve politik bir problem alanı hâline gelmiştir. Popüler kültürde beden algısının dönüşümü, Milan Kundera ve Italo Calvino’nun edebiyatta hafiflik kavramına yönelik yaklaşımları ile Deleuze ve Guattari’nin rizomatik düşünce modeli, bu kavramın çağdaş dünyada çok katmanlı bir düşünsel yapı kazandığını göstermektedir. Bu kuramsal çerçevede makale, heykelin maddesel ağırlığını sorgulayan ve mekânla kurduğu ilişkiyi dönüştüren sanatçı pratiklerine odaklanmaktadır. Félix González-Torres’in İsimsiz (Ross’un Portresi, L.A.), Ayşe Erkmen’in Heykeller Havada, Rachel Whiteread’in İsimsiz ve Tomás Saraceno’nun Bulut Kentler adlı eserlerinden yola çıkarak hafiflik kavramının; beden, kamusal denetim, mekân, temsil, anıt ve ekosistem gibi farklı alanlar üzerinden çağdaş sanat içinde nasıl ele alındığı ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hafiflik , Heykel , Mekan , Enstalasyon , Rachel Whiteread , Tomás Saraceno

Kaynakça

• Antmen, A. (2014). Sanat/cinsiyet: Sanat tarihi ve feminist eleştiri. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Aristoteles. (1997). Fizik (S. Babür, Çev.). Ankara: Dost Kitabevi. Argonotlar. (2012, Kasım). Benim halkım: Ross Felix Gonzalez-Torres’in devrimci sanatı.
• Argonotlar. https://argonotlar.com/benim-halkim-ross-felix-gonzalez-torresin-devrimci-sanati/ adresinden alındı.
• Arkitektuel. (n.d.). Sinek gözü kubbesi. https://www.arkitektuel.com/sinek-gozu-kubbesi/ adresinden alındı.
• Ashby, M. F. (2011). Materials selection in mechanical design (4th ed.). Oxford: Butterworth- Heinemann.
• Akyol, T. Ö. E., & Yavuz, T. (2025). Kapitalosen çağında Tomas Saraceno’nun MelezAğları’nı anti- kolonyal söylem olarak okumak: Eko-Marksist yaklaşımların değerlendirilmesi. Sanat & Tasarım Dergisi, 15(Özel Sayı), 478–498.
• Bishop, C. (2005). Installation art: A critical history. London: Tate Publishing.
• Castells, M. (2010). The rise of the network society (2nd ed.). Oxford: Wiley-Blackwell.
• Cevizci, A. (2019). Felsefe tarihi. İstanbul: Say Yayınları.
• Çotuksöken, B. (2002). Antikçağda doğa anlayışı. İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
• Deleuze, G., & Guattari, F. (2013). Bin yayla: Kapitalizm ve şizofreni (I. Ergüden, Çev.). İstanbul: Bağlam Yayınları.
• Demir Parlak, S. (n.d.). İdeal beden algısıyla kadın giyim modasında oluşan kodlar ve silüetlerdeki biçimsel değişimler. Ulakbilge. https://www.ulakbilge.com/makale/pdf/1657213247.pdf adresinden alındı.
• Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi. (1997). 1. Cilt. İstanbul: YEM Yayınları.
• Greater London Authority. (n.d.). The Fourth Plinth Trafalgar Square. https://www.london.gov.uk/programmes-strategies/arts-and-culture/current-culture- projects/fourth-plinth-trafalgar-square adresinden alındı.
• Hennessy, K. (2022, Aralık 20). The artist ‘most likely to change the world’? Tomás Saraceno on making art from dust, webs and pollution. The Guardian. https://www.theguardian.com/artanddesign/2022/dec/20/the-artist-most-likely-to-change-the- world-tomas-saraceno-on-making-art-from-dust-webs-and-pollution adresinden alındı.
• Hill, R. (2016). At Tate Modern. London Review of Books. https://www.lrb.co.uk/the- paper/v38/n05/rosemary-hill/at-tate-modern adresinden alındı.
• Holder, I. (2014). Çatalhöyük: İnsanlığın en eski kenti (G. Arsebük, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• İKSAD. (2021). Moda ve marka (Z. Öndoğan & E. N. Öndoğan, Ed.). İksad Yayıncılık. https://iksadyayinevi.com/wp-content/uploads/2021/12/MODA-VE-MARKA.pdf adresinden alındı.
• Izutsu, T. (n.d.). Kur’an’da dini ve ahlaki kavramlar (S. Ayaz, Çev.). İstanbul: Pınar Yayınları. Kavcar, E. (2015). Dördüncü Kaide Programı: Boş kaidenin güncel anıtları. Route Educational and Social Science Journal, 2(Nisan), 756–770.
• Krauss, R. E. (1979). Sculpture in the expanded field. https://www.scribd.com/document/460832652/Krauss-R-E-1979-Sculpture-in-the-Expanded- Field adresinden alındı.
• Krauss, R. E. (2021). Modern heykelin dehlizleri (S. Erduman, Çev.). İstanbul: Everest Yayınları.
• Lippard, L. R. (1997). Six years: The dematerialization of the art object. Berkeley: University of California Press.
• LOODER, C. (1985). Gabo in Russia and Germany 1890–1922: A biographical study. In S. A. Nash (Ed.), Naum Gabo (pp. 46–54). Prestel Press.
• Madra, B. (2003). İki yılda bir sanat: İstanbul bienalleri 1987–2007. İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
• NASA. (n.d.). Sputnik 1. https://www.nasa.gov/image-article/sputnik-1/ adresinden alındı. Platon. (1997). Timaeus (E. Güney & L. Ay, Çev.). İstanbul: MEB Yayınları.
• Platon. (2018). Devlet (S. Eyüboğlu & M. A. Cimcoz, Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Rachel Whiteread: Material space. (2019, Eylül 16). The Thread. https://blog.fabrics- store.com/2019/09/16/rachel-whiteread-material-space/ adresinden alındı.
• Read, H. (1964). Modern sculpture: A concise history. London: Thames & Hudson.
• Read, H. (n.d.). History of modern sculpture. Scribd. htps://www.scribd.com/document/521571684/Read-H-History-of-Modern-Sculpture adresinden alındı.
• Sosyalarastirmalar.com. (n.d.). Comprehension of the cosmos in the ancient age: Different cosmos models from Aristotle to Copernicus. https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/comprehension-of-the-cosmos-in-the-ancient- age-different-cosmos-models-fromaristotle-to-copernicus.pdf adresinden alındı.
• Sünter, E. (2014). Felsefe ve Diğerleri. In M. Aytaç & A. M. D. Göçebe (Eds.), Düşünmek (s. 28–50). İstanbul: Metis Yayınları.
• T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı. (n.d.). A’râf Suresi 8–9. ayet tefsiri. https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/A'r%C3%A2f-suresi/962/8-9-ayet-tefsiri adresinden alındı.
• Tate. (n.d.). Who is Alexander Calder? https://www.tate.org.uk/art/artists/alexander-calder-848/who- is-alexander-calder adresinden alındı.
• The art of Rachel Whiteread. (n.d.). https://doi.org/10.1111/j.1467-8357.2005.00574.x adresinden alındı.
• The Guardian. (2022, Aralık 19). Inside Tasmania’s Mona, the Argentinian artist is using spiders, soil and a floating backpack to encourage awareness of nature and sustainability in ‘the Capitalocene’. https://www.theguardian.com/artanddesign/2022/dec/20/the-artist-most-likely- to-change-the-world-tomas-saraceno-on-making-art-from-dust-webs-and-pollution adresinden alındı.
• Görsel 1. Bernini, G.L. (1645-1652). Azize Terasanın Kendinden Geçisi. (Heykel). Santa Maria della Vittoria Kilisesi.Roma, İtalya. https://www.loveinartsz.com/azize-teresanin- vecdi/ Erişim Tarihi 6.01.2026.
• Görsel 2. Rodin, A. (1890-1917). Tanrıların Habercisi (Bronz Heykel). https://www.christies.com/en/lot/lot-5584723 / Erişim Tarihi 6.01.2026.
• Görsel 3. Brancusi, C. (1910-1917). Uyuyan Esin Perisi (Bronz Heykel). https://www.metmuseum.org/art/collection/search/488458 /Erişim Tarihi 6.01.2026.
• Görsel 4. Gabo, N. (1949-1962). Uzayda Doğrusal Yapı Numarası 2 (Pleksiglas, Çelik, Tel, Heykel).https://chazen.wisc.edu/collection/21692/linear-construction-in-space- number-2/ Erişim Tarihi 6.01.2026.
• Görsel 5. Calder, A. (1948). Pirinç Gong ile Dağılmış Nesneler (Metal sac, Tel, Heykel). https://www.seegreatart.art/alexander-calder-exhibition-at-seattle-art-museum/ Erişim Tarihi 6.01.2026.
• Görsel 6. González-Torres, F. (1991). İsimsiz (Ross’un Portresi L.A) (Ambalajlı şeker,Enstelasyon).https://www.artnews.com/gallery/art-in-america/features/felix- gonzalez-torres-most-famous-works-1234 / Erişim Tarihi 6.01.2026.
• Görsel 7. Fellini, F. (1960). Tatlı Hayat (Sinema Filmi).https://www.soylentidergi.com/la-dolce- vita-film-incelemesi-modern-yasamla-parcalanmis-ruyalar/ Erişim Tarihi 6.01.2026.
• Görsel 8. Erkmen, A. (1997). Skulptur Projekte Münster (Katalog Kitap Resmi). https://www.skulptur-projekte-archiv.de/en-us/1997/catalogue/ Erişim Tarihi 6.01.2026.
• Görsel 9. Erkmen, A. (1997). Sculptures on Air (Enstelasyo Helikopter, 13 adet Taş heykel, asma apartları, metal kızaklar). adresinden alındı. https://www.skulptur-projekte- archiv.de/en-us/1997/projects/77/ Erişim Tarihi 6.01.2026.
• Görsel 10. Whiteread, R. (1999-2001). İsimsiz (Reçine, metal). https://manpodcast.com/portfolio/no-357-rachel-whiteread/ Erişim Tarihi 6.01.2026.
• Görsel 11. Saraceno, T. (2011-2022). Bulut Kentler (Karbon fiber, ultra hafif strüktürel malzemeler.sukulent, ip, dal) https://studiotomassaraceno.org/cloud-cities-hamburger- bahnhof/ Erişim Tarihi 6.01.2026.
• Görsel 12. Saraceno, T. (2011-2022). Bulut Kentler (Karbon fiber, ultra hafif strüktürel malzemeler.sukulent, ip, dal) https://studiotomassaraceno.org/cloud-cities-hamburger- bahnhof/ Erişim Tarihi 6.01.2026.