HAFİFLİK: HEYKEL, BEDEN VE MEKANIN YENİDEN KURULUŞU

This article aims to examine the historical, philosophical, and aesthetic transformation of the concept of lightness from Antiquity to the present, within the framework of modern and contemporary art practices. In the thought of Plato and Aristotle, weight was regarded as a cosmological and physical principle; with the advent of monotheistic religions, it acquired moral and theological meanings, and with modern science, it lost its absoluteness by gaining a contextual and relational dimension. This transformation brought about profound changes in the way art relates to objects, mass, and space. From the mid-twentieth century onward, lightness ceased to be merely a formal preference and became an ethical and political problem field intersecting with the body, time, technology, and social relations. Transformations in the perception of the body within popular culture, the approaches of Milan Kundera and Italo Calvino to the concept of lightness in literature, and Deleuze and Guattari’s rhizomatic model of thought demonstrate that this concept has acquired a multilayered intellectual structure in the contemporary world. Within this theoretical framework, the article focuses on artistic practices that question the material weight of sculpture and transform its relationship with space. Drawing on Félix González-Torres’s Untitled (Portrait of Ross in L.A.), Ayşe Erkmen’s Sculptures on Air, Rachel Whiteread’s Untitled, and Tomás Saraceno’s Cloud Cities, the article aims to reveal how the concept of lightness is addressed in contemporary art through various contexts such as the body, public surveillance, space, representation, the monument, and the ecosystem.

Bu makale, hafiflik kavramının Antik Çağ’dan günümüze uzanan tarihsel, felsefi ve estetik dönüşümünü, modern ve çağdaş sanat pratikleri ekseninde ele almayı amaçlamaktadır. Platon ve Aristoteles’in düşüncesinde kozmolojik ve fiziksel bir ilke olarak değerlendirilen ağırlık kavramı, tek tanrılı dinlerle birlikte ahlaki ve teolojik bir anlam kazanmış; modern bilimle birlikte ise bağlamsal ve ilişkisel bir boyut kazanarak mutlaklığını yitirmiştir. Bu dönüşüm, sanatın özellikle nesne, kütle ve mekânla kurduğu ilişkilerde köklü değişimleri beraberinde getirmiştir. 20.yüzyılın ortalarından itibaren hafiflik, yalnızca biçimsel bir tercih olmaktan çıkmış; beden, zaman, teknoloji ve toplumsal ilişkilerle kesişen etik ve politik bir problem alanı hâline gelmiştir. Popüler kültürde beden algısının dönüşümü, Milan Kundera ve Italo Calvino’nun edebiyatta hafiflik kavramına yönelik yaklaşımları ile Deleuze ve Guattari’nin rizomatik düşünce modeli, bu kavramın çağdaş dünyada çok katmanlı bir düşünsel yapı kazandığını göstermektedir. Bu kuramsal çerçevede makale, heykelin maddesel ağırlığını sorgulayan ve mekânla kurduğu ilişkiyi dönüştüren sanatçı pratiklerine odaklanmaktadır. Félix González-Torres’in İsimsiz (Ross’un Portresi, L.A.), Ayşe Erkmen’in Heykeller Havada, Rachel Whiteread’in İsimsiz ve Tomás Saraceno’nun Bulut Kentler adlı eserlerinden yola çıkarak hafiflik kavramının; beden, kamusal denetim, mekân, temsil, anıt ve ekosistem gibi farklı alanlar üzerinden çağdaş sanat içinde nasıl ele alındığı ortaya koymayı amaçlamaktadır.