TÜRKİYE’DEKİ ULUSLARARASI ÖĞRENCİLERİN YÜKSEKÖĞRENİM DENEYİMLERİ: HAKLAR, UYUM VE MEMNUNİYET ALGILARI ÜZERİNE NİTEL BİR ANALİZ

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 2 , 965 - 986 , 01.04.2026

Faik Tanrıkulu , Fırat Semih Avşar

https://doi.org/10.7456/tojdac.1857273

https://izlik.org/JA22PM28FP

Öz

Küresel ölçekte hızlanan öğrenci hareketliliği, yükseköğrenimi yalnızca akademik bir eğitim alanı olmaktan çıkararak ülkelerin rekabet gücü, toplumsal uyum kapasitesi ve kültürel diplomasi hedefleriyle doğrudan ilişkili stratejik bir politika alanına dönüştürmüştür. Bu bağlamda Türkiye, artan uluslararası öğrenci sayısı ve uluslararasılaşma iddiasıyla küresel ağda daha belirgin bir konuma yerleşirken, uluslararası öğrencilerin üniversite deneyimlerini yalnızca “memnuniyet” ekseninde değil; haklara erişim, uyum ve eşitlik algısı gibi çok katmanlı göstergeler üzerinden değerlendirmek, politika tasarımı açısından kritik önem taşımaktadır. Bu çalışma, İstanbul’daki çeşitli üniversitelerde öğrenim gören 30 uluslararası öğrenciyle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmelere dayanmaktadır. Veriler MAXQDA kullanılarak tematik analizle çözümlenmiştir. Bulgular, katılımcıların yükseköğrenim ortamına ilişkin değerlendirmelerinin ikircikli bir örüntü sergilediğini göstermektedir: sosyal ilişkiler ve kültürel çeşitlilik uyumu destekleyen unsurlar olarak öne çıkarken, dil bariyeri, ekonomik kısıtlar, bürokratik süreçlerde rehberlik eksikliği, yapısal eşitsizlikler ve mikro ayrımcılık deneyimleri uyumu ve memnuniyeti zayıflatmaktadır. Özellikle Türkçe yeterliliği hem akademik başarı hem de toplumsal entegrasyon açısından belirleyici bir faktör olarak görünmektedir. Araştırma, sürdürülebilir uluslararasılaşma için üniversitelerin çok kültürlü yapıları güçlendirmesini; çok dilli oryantasyon ve hak bilgilendirmeyi kurumsallaştırmasını; ayrımcılıkla mücadele ve danışmanlık mekanizmalarını görünür ve erişilebilir hale getirmesini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

Uluslararası Öğrenciler , Yükseköğrenim Algısı , Kültürel Uyum , Akademik Memnuniyet , Nitel Analiz

Etik Beyan

Bu çalışma İstanbul Medipol Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyaset Bilimi Tezli Yüksek Lisans Programından Fırat Semih Avşar’ın “Türkiye’deki uluslararası öğrencilerin yükseköğrenim hakkındaki algıları” isimli tez çalışmasından üretilmiştir. Etik Kurul izni İstanbul Medipol Üniversitesi Sosyal Bilimler Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu 23.12.2024 Karar No:176

Destekleyen Kurum

İstanbul Medipol Üniversitesi

INTERNATIONAL HIGHER EDUCATION EXPERIENCES IN TÜRKİYE: A QUALITATIVE ANALYSIS ON PERCEPTIONS OF RIGHTS, HARMONY, AND SATISFACTION

https://izlik.org/JA22PM28FP

Öz

The accelerating global mobility of students has transformed higher education from a purely academic field into a strategic policy area directly linked to countries’ competitiveness, social cohesion capacity, and cultural diplomacy objectives. In this context, Türkiye has assumed a more visible position within global academic networks due to its increasing number of international students and its ambitions for internationalization. Accordingly, evaluating international students’ university experiences not solely through the lens of “satisfaction,” but rather through multidimensional indicators such as access to rights, adaptation, and perceptions of equality, is of critical importance for effective policy design.
This study is based on semi-structured, in-depth interviews conducted with 30 international students enrolled at various universities in Istanbul. The data were analyzed through thematic analysis using MAXQDA. The findings reveal an ambivalent pattern in participants’ evaluations of the higher education environment: while social relationships and cultural diversity emerge as factors that facilitate adaptation, language barriers, economic constraints, limited guidance in bureaucratic processes, structural inequalities, and experiences of micro-discrimination undermine both adaptation and satisfaction. In particular, proficiency in the Turkish language appears to be a decisive factor for both academic achievement and social integration. The study recommends that, in order to achieve sustainable internationalization, universities should strengthen their multicultural structures, institutionalize multilingual orientation and rights-based information, and make anti-discrimination and counseling mechanisms more visible and accessible.

Anahtar Kelimeler

International Students , Perceptions of Higher Education , Cultural Adaptation , Academic Satisfaction , Qualitative Analysis

Kaynakça

• Altbach, P. G., & Knight, J. (2007). The internationalization of higher education: Motivations and realities. Journal of Studies in International Education, 11(3–4), 290–305. https://doi.org/10.1177/1028315307303542
• Amin, S. (1994). Bugünkü üçüncü dünyada demokrasi sorunu (A. Fethi, Çev.). Alan Yayıncılık.
• Akgün, B., & Çelik, M. (2022). 50 soruda eğitimin uluslararasılaşması ve Türkiye. In M. Çelik (Ed.), Kültürel diplomasi açısından uluslararası eğitimin önemi nedir? Altınbaş Üniversitesi Yayınları.
• Alımukhamedov, F. (2015). Türkiye’ye uluslararası öğrenci göçünün analizi. Bilge Strateji, 7(12), 117–132.
• Barın, T. (2016). Farklılıkların bir arada yaşamasında liberal bir yaklaşım: Çokkültürlülük teorisi. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, (2).
• Baydemir, M., & Bolat, M. A. (2024). Türkiye’nin uluslararası öğrenci politikası (2002–2024). Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 3(1), 70–95.
• Berry, J. W. (2001). A psychology of immigration. Journal of Social Issues, 57(3), 615–631. https://doi.org/10.1111/0022-4537.00231
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2017). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Cho, H. (2017). Sharing concern for justice: Becoming an intercultural church as a postcolonial mission practice in the Canadian context of integrative multiculturalism (Doktora tezi). Emmanuel College & Toronto School of Theology, University of Toronto.
• Çifçi, O. (2020). Amerikan çok kültürlülüğünü yeniden düşünmek: Hispanik/Latinolar ve Amerikan toplumu içerisindeki rolü. Liberal Düşünce Dergisi, 25(100), 91–114.
• Doytcheva, M. (2009). Çokkültürlük (T. Akıncılar, Çev.). İletişim Yayıncılık.
• Ergin, G., & Türk, F. (2010). Türkiye’de öğrenim gören Orta Asyalı öğrenciler. Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 2(1), 35–41.
• Güvenç, B. (1992). Seçilmiş bazı ülkelerde yükseköğretime geçiş. ÖSYM Yayınları.
• Jamid, H. (2025). From student mobility to labor immigration: Professional trajectories and ‘paper careers’ of Moroccan graduates in France. Historical Social Research / Historische Sozialforschung, 50(1), 124–136.
• Kadir, H. (2025). The relationship between academic self-concept and academic success on international students / Uluslararası öğrencilerde akademik benlik kavramı ile akademik başarı ilişkisi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Nişantaşı Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Knight, J. (2015). International universities: Misunderstandings and emerging models? Journal of Studies in International Education, 19(2), 107–121. https://doi.org/10.1177/1028315315572899
• Kaushal, N., & Lanati, M. (2019). International student mobility: Growth and dispersion (NBER Working Paper No. 25921). National Bureau of Economic Research.
• Kevser, M. (2020). Farklılıkların yönetimi kavramına yönelik kuramsal bir değerlendirme. International Journal of Business and Economic Studies, 1(2), 86–95.
• Kongar, E. (1997). Küreselleşme ve kültürel farklılıklar çerçevesinde ulusal kültür. http://www.kongar.org
• Kymlicka, W. (2011). Multiculturalism in normative theory and in social science. Ethnicities, 11(1), 5–11. https://www.jstor.org/stable/23890665
• Marginson, S. (2012). Including the other: Regulation of the human rights of mobile students in a nation-bound world. Higher Education, 63(4), 497–512. https://www.jstor.org/stable/41429095
• McCowan, T. (2025). Global dynamics of higher education. In Universities and climate action (pp. 81–102). UCL Press. https://doi.org/10.2307/jj.20753057.10
• Mokrane, H., & Halaç, H. H. (2022). Anadolu Üniversitesi uluslararası öğrencilerinin Türkiye’nin kültürel miras farkındalıkları. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 26(3), 667–680.
• Musizvingoza, R. (2020). Exploring the challenges and coping strategies of Sub-Saharan African students in Turkey. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(3), 587–611.
• Özensel, E. (2012). Çokkültürlülük uygulaması olarak Kanada. Akademik İncelemeler Dergisi, 7(1), 55–70.
• Prikhodko, A. (2025). Türkiye'de yükseköğrenim gören uluslararası öğrencilerin psikolojik, sosyokültürel ve akademik uyumu / Psychological, socio-cultural, and academic adaptation of international students in higher education in Turkey (Yayınlanmamış doktora tezi). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Safawi, S. S. (2025). Türkiye'deki uluslararası öğrencilerin yükseköğretime uyumları: Bir meta-sentez çalışması / Adaptation of international students to higher education in Turkey: A meta-synthesis study (Yayınlanmamış doktora tezi). Mersin Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Taşçı, F., & Kızılkaya, H. (2025). Uluslararası öğrencilerin Türkiye'ye katkıları (Sayı 264). Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA). https://media.setav.org/tr/dosya/2025/05/uluslararasi-ogrencilerin-turkiyeye-katkilari.pdf
• Tavares, V. (2025). Seeing the unseen: Representations of being and feeling in plurilingual international students’ adjustment experiences. In P. Kalaja & S. Melo-Pfeifer (Eds.), Visualising language students and teachers as multilinguals: Advancing social justice in education (pp. 156–176). Multilingual Matters & Channel View Publications. https://doi.org/10.2307/jj.20558241.12
• UNESCO Institute for Statistics. (n.d.). Other policy relevant indicators: Inbound internationally mobile students by continent of origin. https://data.uis.unesco.org/index.aspx?queryid=3804# (Son erişim tarihi: 04.12.2024).
• United Nations. (n.d.). Universal declaration of human rights. https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights (Son erişim tarihi: 07.12.2024).
• Ünal, M. (2013). Avrupa Birliği Erasmus öğrenci hareketliliği programının CIPP (bağlam, girdi, süreç, ürün) modeline göre değerlendirilmesi (Doktora tezi). Türkiye Avrupa Birliği Bakanlığı, Avrupa Birliği Akademik Araştırmalar Serisi-2.
• Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı. (2025). Başkanlığımız. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. https://ytb.gov.tr/kurumsal/baskanlik