REINTERPRETATION OF ÇATALHÖYÜK ARCHITECTURE IN THE CONTEXT OF SUPREMATIST APPROACHES AND DECONSTRUCTIVIST PERSONAL CERAMIC APPLICATIONS

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 2 , 1033 - 1050 , 01.04.2026

Ferit Cihat Sertkaya , Kaan Canduran

https://doi.org/10.7456/tojdac.1857381

https://izlik.org/JA86DE23FT

Öz

This study aims to reinterpret the architectural organization of Çatalhöyük—one of the most significant Neolithic settlements—within the context of modern art movements, namely Suprematism and Deconstructivism. With its streetless, contiguous settlement pattern and modular, geometric architectural planning, Çatalhöyük can be regarded not only as an archaeological site but also as an early example of abstract spatial thinking. In this regard, the study examines the formal and conceptual parallels between Çatalhöyük’s architectural structure and Suprematist art, while simultaneously proposing a Deconstructivist reading through the site’s temporal stratification and its continuous cycles of destruction and reconstruction.Suprematism, pioneered by Kazimir Malevich, offers an approach to abstraction grounded in non-objectivity, pure geometric forms, and principles of order in art. Deconstructivism, on the other hand, focuses on notions of construction–deconstruction, fragmentation, and re-fragmentation in architecture and art. Although these two approaches may initially appear contradictory, they provide a complementary framework for interpreting Çatalhöyük’s architectural logic. Within this theoretical framework, the study presents selected examples and interprets personal ceramic practices accordingly. In conclusion, this article reconsiders the architecture of Çatalhöyük within the framework of modern art theories, aiming to make visible the conceptual and practical potential of ceramic art as an interdisciplinary field of research, and to develop an original and holistic interpretation at the intersection of art, architecture, and archaeology.

Anahtar Kelimeler

Çatalhöyük , Suprematism , Deconstructivism , Deconstruction , Architectural

ÇATALHÖYÜK MİMARİSİ’NİN SÜPREMATİST YAKLAŞIMLAR VE DEKONSTRÜKTİVİST KİŞİSEL SERAMİK UYGULAMALAR BAĞLAMINDA YENİDEN YORUMLANMASI

https://izlik.org/JA86DE23FT

Öz

Bu çalışma Neolitik dönemin en önemli yerleşimlerinden biri olan Çatalhöyük’ün mimari düzenini, modern sanat akımlarından Süprematizm ve Dekonstrüktivizm bağlamında yeniden yorumlamayı amaçlamaktadır. Çatalhöyük, sokaksız bitişik nizamda inşa edilmiş yerleşim düzeni, modüler geometrik mimari plan anlayışıyla yalnızca arkeolojik bir yerleşim alanı değil, aynı zamanda soyut mekânsal düşüncenin erken bir örneği olarak değerlendirilebilecek nitelikler taşımaktadır. Bu bağlamda çalışma, Çatalhöyük mimarisinin Süprematist sanat anlayışıyla kurduğu biçimsel ve kavramsal paralellikleri ele alırken, aynı zamanda yerleşimin zamansal katmanlılığı, sürekli yıkım ve yeniden inşa döngüsü üzerinden Dekonstrüktivist bir okuma önermektedir.Kazimir Maleviç’in öncülüğünü yaptığı Süprematizm, sanatta nesnesizliğe, saf geometrik formlara ve düzen ilkesine dayalı bir soyutlama anlayışı sunarken; Dekonstrüktivizm, mimarlık ve sanatta yıkma-kurma, parçalara ayırma ve yeniden parçalara ayırma mantığının üzerine odaklanmaktadır. Bu iki yaklaşım, ilk bakışta zıt gibi görünse de Çatalhöyük mimarisinde bir arada okunabilecek sanatsal ifade biçimi sunmaktadır. Çalışmada, bu kuramsal çerçeve doğrultusunda örnekler verilmiş ve kişisel seramik uygulamaları yorumlanmıştır.Sonuç olarak bu makale, Çatalhöyük mimarisini modern sanat kuramları çerçevesinde yeniden ele alarak, seramik sanatının disiplinlerarası bir araştırma alanı olarak sahip olduğu kavramsal ve uygulamaya dönük potansiyeli görünür kılmayı; sanat, mimarlık ve arkeoloji ekseninde özgün ve bütüncül bir yorum geliştirmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çatalhöyük , Süprematizm , Dekonstrüktivizm , Yapı Bozum , Mimari.

Kaynakça

• Acartürk, B. (2005). Konstrüktivizmin ve Süprematizm’in Seramik Sanatına Etkileri, (Tez No. 162645) [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi. Ulusal Tez Merkezi].
• Anastasiya Guminskaya. [@Anastasiya Guminskaya]. (2025, 26 Aralık). Instagram.https://www.instagram.com/anastasiya_guminskaya/ . (URL-6).
• Antmen, A. (2013). 20. Yüzyıl Batı Sanatında Akımlar. İstanbul: Sel Yayıncılık.
• Arkeolojisanat.com. (2025, 26 Aralık). https://www.arkeolojisanat.com/shop/blog/7500-yil-once-catalhoyukte-bariscil-ve-sinifsiz-toplum-vardi_3_118793.html. (URL-4).
• Baykal, G. (2019). Sanatta Dekonstrüktivizm (Yapıbozum) ve Frank Stella (Tez No. 548396) [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi. Ulusal Tez Merkezi].
• Birgen, D. (2015). İstanbul'a cami yapmak isterim, https://www.haberturk.com/yasam/haber/1056591-istanbula-cami-yapmak-isterim?page=19 (28 Aralık 2025).
• Bölüktaş, İ. C. (2022). Kazimir Malevich 'in sanatsal stratejileri. 20. yüzyılın ilk çeyreğinde, Çarlık Rusya'sından SSCB'ne yürütülen kültür politikaları bağlamında Süprematizm (Tez No. 724695) [Yayınlanmamış Doktora tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi. Ulusal Tez Merkezi].
• Bridge, N. (2017). Mimarlık 101, (F. Sezer Çev.), 2. Baskı, Say Yayınları (Orijinal baskı tarihi 2015).
• Çiçek, B. (2020). Dekonstrüktivist Mimarinin 21.yy Tasarımları Üzerinden Okunması (Tez No. 619620) [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Beykent Üniversitesi. Ulusal Tez Merkezi].
• Cumhuriyet.com. (2025, 26 Aralık). https://www.cumhuriyet.com.tr/cumhuriyet-pazar/catalhoyuk-u-kerpicle-muhurleyenler-2440849. (URL-5).
• Doğan, O. (2022). Çatalhöyük duvar boyamaları (Resimleri). [Yayınlanmamış dönem ödevi], Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi.
• Giderer, H. E. (2003). Resmin Sonu. Ankara: Ütopya Yayınevi.
• Gökşen, F., Soyluk, A., ve Ayçam, İ. (2021). Mimarlıkta Konsol Strüktürel Davranışın High-Tech ve Dekonstrüktivizm Akımlarında Yorumlanması. Baalbaki, R. ve Ontunc, S. K. (Ed.), Middle East International Conference On Contemporary Scientific Studies V (s. 93-110). https://www.researchgate.net/publication/350889806_Mimarlikta_Konsol_Strukturel_Davranisin_High-Tech_ve_Dekonstruktivizm_Akimlarinda_Yorumlanmasi_Interpretation_of_Structural_Behavior_of_Cantilever_in_Architecture_With_High-Tech_And_Deconstructivism_M
• Guggenheim. (2025, 25 Aralık). https://www.guggenheim-bilbao.eus/en/the-building. (URL-2).
• Hodder, I. (2006). Topraktan Sonsuzluğa Çatalhöyük. Araştırma Projesi. Yapı Kredi Yayınları.
• Johnson, P. ve Wigley, M. (1988). Deconstructivist Architecture. The Museum of Modern Art: Distributed by New York Graphic Society Books.
• Karabaş, P. A., Damar, M. B. (2016). Avangard Sanatçı Kazimir Malevich ve Süprematizm. İdil Dergisi, 5/20. s. 101-112. https://www.idildergisi.com/makale/pdf/1452527512.pdf.
• Karabaş, P. A., Damar, M. B. (2018). Avangard Sanatçı Kazimir Malevich ve Süprematizm. İstanbul: İlkekitap.
• Keim, E. (t.y.). Conservation and Creation Zaha Hadid Architects. https://epaper.keim.com/keim-edition-no1-zaha-hadid-architects/63141356.
• Malevich, K. (2003). Kazimir Malevich Süprematizm. Guggenheim Museum.
• Malevich, K. (2013). Nesnesiz Dünya Süprematizm Manifestosu (C. Taban, Çev.). Dedalus Kitap
• Mellaart, J. (1975). The Neolithic of the Near East, London: William Clowes Ltd.
• Mert, B. N. (2024). Karmaşadaki Uyum: Mimarlıkta Dekonstrüktivist Yaklaşımın Müzikteki Kontrpuan & Füg Bağlamı Üzerinden İncelenmesi (Tez No. 882474) [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi. Ulusal Tez Merkezi].
• Moma. (2025, 24 Aralık). https://www.moma.org/calendar/exhibitions/1813?. (URL-1).
• Neret, G. (2017) Malevich, Köln: Taschen Yayınevi.
• Pexels. (2025, 25 Aralık). https://www.pexels.com/tr-tr/fotograf/gumus-boyali-bina-258846/. (URL-3).
• Plainmagazine.com. (2025, 26 Aralık). https://plainmagazine.com/melting-ceramics-by-livia-marin/. (URL-7).
• Rona, Z., Beykan, M. (1997). Süprematizm, Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, Cilt 2. İstanbul: Yem Yayınevi
• Sertkaya, F. C. (2025). Çatalhöyük’ün Süprematist Yaklaşımlar ile Yorumlanması (Tez No. 944663) [Yayınlanmamış Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi. Ulusal Tez Merkezi].
• Soyluk, A., Kutlu, İ. (2018). Dekonstrüktivizm Akımının Frank Gehry Örneklemi Üzerinden Mimarlık Öğrencileri Üzerine Etkilerinin İncelenmesi. Atlas Dergisi, 4, s.215-226. https://www.researchgate.net/publication/341152197_Dekonstruktivizm_Akiminin_Frank_Gehry_Orneklemi_Uzerinden_Mimarlik_Ogrencileri_Uzerine_Etkilerinin_IncelenmesiInvestigation_the_Effects_of_Deconstructivism_Style_on_Architecture_Students_Sampling_of_F.
• Taligacı, M. M. (2024). Seramik Sanatında Dekonstrüktivist Formların 3 Boyutlu Yazıcılarla Şekillendirilmesi (Tez No. 861214) [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Eskişehir Anadolu Üniversitesi. Ulusal Tez Merkezi].
• Tok, S. (2025). Seramik sanatında dioramas tekniği ve uygulama örnekleri. Sanat ve Tasarım Dergisi, 37, 307-336. https://doi.org/10.18603/sanatvetasarim.1762392
• Tunalı, İ. (2008). Felsefenin Işığında Modern Resimden Avangarde Resme, İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Utkan, S. M. (2012). Çatalhöyük. Acta Turcica Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi, 1, s. 51-60. https://actaturcica.wordpress.com/wp-content/uploads/2020/01/iv_04.pdf
• Yavuz, E. (2008). Sanatla Kurulan İlişki: Zaha Hadid ve Mimarlıkta Soyutlama. ResearchGate, s. 427-436. https://www.researchgate.net/publication/342396742_Sanatla_Kurulan_Iliski_Zaha_Hadid_ve_Mimarlikta_Soyutlama
• Yılankaya, G. (2010). Batı Çatalhöyük İnsan ve Hayvan Betimlemeli Çanak Çömlekleri (Tez No. 309074) [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi. Ulusal Tez Merkezi].
• Yıldız, B. (2022). Çağdaş Giysi Tasarımında Dekonstrüktivist Yaklaşımlar (Tez No. 767911) [Yayınlanmamış Sanatta yeterlik tezi, Haliç Üniversitesi. Ulusal Tez Merkezi].