Nöbetli çalışan sağlık profesyonellerinin rekreasyon alan tercihleri ve katılımını engelleyen faktörlerin belirlenmesi: Sakarya il örneği

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 374 - 391, 31.12.2025

Esra Erşahin , Aydın Yılmazer

https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1615448

Öz

Araştırmanın amacı, Sakarya ilinde kamu hastanelerinde görevli nöbetli sağlık profesyonellerinin rekreasyon alanı tercihlerini ve bu alanlara katılımını etkileyen faktörleri belirlemektir. Araştırmada “Sakarya ilindeki nöbetli sağlık profesyonellerinin rekreasyon alanı tercihleri nelerdir ve bu tercihleri etkileyen, rekreasyon alanlarına katılımı engelleyen bireysel ve örgütsel faktörler nelerdir?” sorusuna yanıt aranmıştır. Bu araştırma nicel araştırma desenlerinden biri olan ilişkisel tarama modeli kullanılarak tasarlanmıştır. Araştırmanın örneklem grubuna olasılığa dayalı olmayan Kolayda Örnekleme Tekniği kullanılarak, Google Forms üzerinden e-posta iletişim yöntemi ile Kasım 2024-Şubat 2025 tarihleri arasında ulaşılmış ve araştırma 399 sağlık profesyoneli tarafından yürütülmüştür. Korelasyon analizi sonuçlarına göre, RATE (Rekreasyon Alanı Tercih Etkenleri) Ölçeği ile alt boyutları arasında anlamlı ve pozitif yönde güçlü ilişkiler tespit edilmiştir. Bununla birlikte, RAKE (Rekreasyon Alanı Katılım Engelleri) Ölçeği ile alt boyutları arasında da yüksek düzeyde pozitif ve anlamlı ilişkiler gözlemlenmiştir. RATE ve RAKE ölçekleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fakat zayıf düzeyde pozitif bir ilişki bulunmuştur. RATE ölçeği ve alt boyutlar ile cinsiyet, yaş, eğitim seviyesi, medeni durum, nöbet sonrası boş zamanları değerlendirme fırsatı arasında anlamlı fark bulunmuştur. RATE ölçeği ile cinsiyet, eğitim düzeyi, meslek arasında fark bulunmazken diğer demografik özellikler ile RAKE ve alt boyutları arasında anlamlı fark tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu araştırma mesleki zorlukların sağlıklı yaşam davranışlarını ve boş zaman kullanımını nasıl etkilediğini ortaya koyarak, var olan teorik çerçevelerin bireysel değil de aslında meslek merkezli faktörleri de ele alarak geliştirilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sağlık profesyoneli , Rekreasyon Alanı Katılım Engelleri , Rekreasyon alanı tercih etmenleri

Etik Beyan

Veri toplama, araç ve yöntemleri ile ilgili çalışmanın yürütülebilmesi Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Etik Kurulu’ndan 10/10/2024 tarihli ve 49 nolu toplantısında 145492 sıra sayılı kararı ile izin alınmıştır.

Determination of recreation area preferences and factors preventing participation of health professionals working on duty: The case of Sakarya province

Öz

The study aims to determine the recreation area preferences of healthcare professionals on duty in public hospitals in Sakarya province and the factors affecting their participation in these areas. The research sought an answer to the question of “What are the recreation area preferences of healthcare professionals on duty in Sakarya province and what are the individual and organizational factors that affect these preferences and prevent participation in recreation areas?” This research was designed using the relational screening model, which is one of the quantitative research designs. The sample group for the study was recruited using the non-probability Convenience Sampling Technique via email communication and Google Forms between November 2024 and February 2025, with a total of 399 healthcare professionals participating in the research. According to the results of the correlation analysis, significant and strong positive relationships were found between the RATE Scale and its sub-dimensions. However, highly positive and significant relationships were also observed between the RAKE Scale and its sub-dimensions. A statistically significant but weakly positive relationship was found between the RATE and RAKE scales. A significant difference was found between the RATE scale and its sub-dimensions, and gender, age, education level, marital status, and the opportunity to evaluate free time after shifts. While no difference was found between the RATE scale and gender, education level, and occupation, a significant difference was found between other demographic characteristics and the RAKE and its sub-dimensions. In conclusion, this study reveals how occupational difficulties affect healthy living behaviors and the use of free time, and reveals the need to develop existing theoretical frameworks by addressing occupation-centered factors rather than individual factors.

Anahtar Kelimeler

Health professional , barriers to recreation participation , Recreation area preference factors

Etik Beyan

Permission to conduct the study regarding data collection, tools and methods was obtained from the Sakarya University of Applied Sciences Ethics Committee with decision number 145492, dated 10/10/2024 and numbered 49.

Kaynakça

• Akyol, C., & Akkaşoğlu, S. (2020). Gençlerin boş zamanlarında rekreasyon faaliyetlerine katılım engelleri üzerine bir araştırma, Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 8(3), 2072-2089. https://doi.org/10.21325/jotags.2020.649
• Aspinall, P., Mavros, P., Coyne, R., & Roe, J. (2013). The urban brain: Analyzing outdoor physical activity with mobile EEG, British Journal of Sports Medicine, 49, 272–276. https://doi.org/10.1136/bjsports-2012-091877.
• Bedir, F. (2020). Stresin üstesinden gelmede boş zaman (rekreasyon) inanışları ve stratejileri arasındaki ilişkinin incelenmesi, Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, Kış Sporları ve Spor Bilimleri Enstitüsü, Spor Yönetimi Ana Bilim Dalı, Erzurum.
• Bosna, O.Ş., Bayazıt, B., & Yılmaz, O., (2018). Üniversite öğrencilerinin rekreasyonel etkinliklere katılımlarına engel olan faktörlerin incelenmesi (Üsküdar Üniversitesi örneği), CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 13(2), 200-211. https://doi.org/10.33459/cbubesbd.364082
• Burns, R. C., & Graefe, A. R. (2007). Constraints to outdoor recreation: exploring the effects of disabilities on perceptions and participation, Journal of Leisure Research, 39(1), 156-181. https://doi.org/10.1080/00222216.2007.11950102
• Cerin, E., Leslie, E., Sugiyama, T., & Owen, N. (2010). Perceived barriers to leisure-time physical activity in adults: an ecological perspective, Journal of Physical Activity and Health, 7, 451-459. https://doi.org/10.1123/jpah.7.4.451.
• Christopher, R.E., Rodney, B.D., Samuel, V.L., & Christopher, L.K. (2019). Recreation & leisure programming: A 21st century perspective. Sagamore Publishing, L.L.C.
• Çebi, M., Eliöz, M., Yamak, B., & Satıcı, A. (2018). Spor bilimleri ve diğer fakülte öğrencilerinin boş zaman faaliyetlerine katılım engellerinin incelenmesi, Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 3(1), 23-30.
• Eagly, A.H. (1987). Sex differences in social behavior: A social-role interpretation (1st ed.). Psychology Press. https://doi.org/10.4324/9780203781906
• Edginton, C. R., Lankford, S., Dieser, R., & Kowalski, C. (2017). Community parks and recreation: An introduction. Urbana, IL: Sagamore.
• Erşahin, E., & Çakar, İ. (2024). Dijital iletişim araçlarının rekreasyon alanları tercihine etkisi: Sakarya örneği, Spor ve Rekreasyon Araştırmaları Dergisi, 6(2), 43-60. https://doi.org/10.52272/srad.1523310
• Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS (3rd Edition). Sage Publications Ltd., London.
• Floyd, M. F., Nicholas, L., Lee, I., Lee, J. H., & Scott, D. (2006). Social stratification in recreational fishing participation: Research and policy implications, Leisure Sciences, 28(4), 351-368. https://doi.org/10.1080/01490400600745860.
• George, D. & Mallery, M. (2010). SPSS for Windows step by step: a simple guide and reference, 17.0 update (10a ed.). Boston: Pearson.
• Gönen, M., Ceyhan, M. A., Çakır, Z., Zorba, E., & Coşkuntürk, O. S. (2022). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin rekreasyon alanı kullanımlarına ilişkin engel ve tercihleri, The Online Journal of Recreation and Sports, 11(4), 59-76. https://doi.org/10.22282/ojrs.2022.109
• Gümüş, H. (2016). Rekreasyonel alanların kullanım etkenlerinin incelenmesi, Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı, Ankara.
• Gümüş, H., & Koç, M. C. (2019). Rekreasyon alan tercihi ve psikolojik iyi oluş, Spor bilimleri alanında araştırma ve derlemeler. Ankara: Gece Akademi Kitapevi.
• Gümüş, H., & Özgül, S. A. (2017). Development of scales for barriers to participation and preference factors in the use of recreation area, Journal of Human Sciences, 14(1), 865-882. https://doi.org/10.14687/jhs.v14i1.4448
• Güneş, G. & Varol, F. (Ed.). (2021). Rekreasyon (Disiplinlerarası yaklaşım ve örnek olaylar). Ankara: Nobel Yayınları.
• Has, F. (2016). Sağlık sektöründe çalışanların boş zamanlarında rekreasyon etkinliklerine katılımlarının önündeki engellerin belirlenmesi (Osmaniye ili örneği), Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı, Gaziantep.
• Honça, A., & Çetinkaya, T. (2017). Perception of participation constraints to recreational activities: A case of university students, International Journal of Recreation and Sport Science, 1(1), 30-37.
• Kahraman, G., Çolak, E., Bayazıt, B., & Yılmaz, O. (2017). Lise öğrencilerinin rekreasyonel faaliyetlere katılmalarını etkileyen faktörlerin incelenmesi, İstanbul Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 7(1), 28-40.
• Karagöz, H. (2017). SPSS ve AMOS uygulamalı nitel-nicel-karma bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği (1. Baskı). Ankara: Nobel Kitabevi.
• Karakan, H. İ., Ertaş, Ç., Çolak, O., & Yurtman, S. (2021). Yerel halkın rekreasyon faaliyetlerine katılımını etkileyen faktörlere yönelik bir çalışma, Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(2), 557-569. https://doi.org/10.36362/gumus.892280
• Karaküçük, S. (1999). Rekreasyon boş zamanları değerlendirme. Ankara: Gazi Yayınevi.
• Karasar, N. (2011). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Nobel Yayınları.
• Knutsson, A. (2003). Health disorders of shift workers, Occupatioanal Medicine, 53(2), 103-108. https://doi.org/10.1093/occmed/kqg048
• Koçyiğit, M., & Eren, C. (2023). Şehir imajı markalaşma sürecinde kentsel rekreasyon alanları. Konya: Eğitim Yayınevi.
• Koyutürk, A. (2015). Sağlık çalışanlarında örgütsel adalet ve iş doyumu: Bir kamu hastanesi örneği, Doktora Tezi, Okan Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı, İstanbul.
• Lin, H. H., Tseng, Y. H., Zheng, Y.Z., & Hung, C.H. (2024). Investigating the leisure patterns and the well being of healthcare workers in high risk environments: Insights from a pandemic landscape, Journal of the Knowledge Economy, 16(2), 6517-6549. https://doi.org/10.1007/s13132-024-01790-7
• Nilsson, I., Lundevaller, E.H. & Fisher, A.G. (2017). The relationship between engagement in leisure activities and self-rated health in later life, Activities, Adaptation & Aging, 41(2), 175-190. https://doi.org/10.1080/01924788.2017.1306384
• Nunnally, J.C. & Bernstein, I.H. (1994) The assessment of reliability, Psychometric Theory, 3, 248-292.
• Özdil, S., & Ayyıldız Durhan, T. (2024). Engelli bireylerin rekreatif alan kullanım engelleri ve tercih etkenleri, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 15(1), 53-70. https://doi.org/10.17155/omuspd.1341606.
• Özşaker, M. (2014). Gençlerin serbest zaman aktivitelerine katılamama nedenleri üzerine bir inceleme, Selçuk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi,14(1),126-131.
• Öztaş, M., & Mumcu, H. E. (2023). Üniversite öğrencilerinin rekreasyon alan tercihlerinin belirlenmesi, Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 6(3), 802-816. https://doi.org/10.38021/asbid.1281595
• Öztürk, F., & Bayazıt, B. (2020). Halk eğitim merkezlerinde çalışan bireylerin rekreatif etkinliklere katılımlarına engel olan faktörlerin incelenmesi (Kocaeli İli örneği), Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 85-105. https://doi.org/10.32709/akusosbil.546415
• Öztürk, H. (2016). The obstacles affecting shopping center employees’ participation in recreational activities, Journal of Social Sciences, 47(1), 41-48. https://doi.org/10.1080/09718923.2016.11893542
• Öztürk, H. (2022). Sağlık çalışanlarının rekreasyon faaliyet olarak parkları kullanımlarının incelenmesi (Gaziantep Büyükşehir Belediye örneği), Türkiye Spor Bilimleri Dergisi, 6 (2), 130-140. https://doi.org/10.32706/tusbid.1193072
• Öztürk, Y. (2022). Rekreasyon fayda farkındalığı ve yaşam doyum düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesine yönelik bir araştırma, Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 13(36), 1237-1250. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1096705
• Özvurmaz, S., & Öncü, A. Z. (2018). Vardiyalı ve nöbet sistemi şeklinde çalışma düzeninin hemşireler üzerine etkisi, Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(1), 39-46.
• Polat, C. (2017). Üniversite öğrencilerinin rekreasyonel etkinliklere katılım engellerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi (Kütahya ili örneği), Yüksek Lisans Tezi, Dumlupınar Üniversitesi. Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı, Kütahya.
• Pulat Demir, H., Elkin, N., Barut, A.Y., Bayram, H.M., & Averi, S. (2017). Vardiyalı çalışan sağlık personelinin uyku süresi ve beslenme durumunun değerlendirilmesi, IGUSABDER, 2(2017), 89-107.
• Rajaratnam, S. M. W., Howard, M. E., & Grunstein, R. R. (2013). Sleep loss and circadian disruption in shift work: Health burden and management, Medical Journal of Australia, 199(S8), 11-15. https://doi.org/10.5694/mja13.10561.
• Ruggiero, J. S. (2003). Correlates of fatique in critical care nurses, Research in Nursing & Health, 26(2), 434-444. https://doi.org/10.1002/nur.10106.
• Sarıbaş, Ö. (2015). Turistlerin rekreasyon faaliyetlerine katılımlarını etkileyen unsurlar; Antalya ve İzmir örneği, Yüksek Lisans Tezi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı, İzmir.
• Sezer, B., & Akova, O. (2016). Kent sakinlerinin rekreasyon tercihleri, rekreasyon alanlarının algılanan değeri ve gerçek kullanımı arasındaki ilişki, Trakya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi E-Dergi, 5(2), 94-115.
• Söyük, S., Erol, M., & Ateş, M. (2016). İstanbul ilindeki özel hastanelerde çalışan hemşirelerin iş tatminleri, Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 1(3): 26-36. https://doi.org/10.5222/SHYD.2016.026
• Spain, D. (1992). Gendered Spaces. Chapel Hill, NC: University of North Carolina Press.
• Sun, M., Feng, W., Wang, F., Li, P., Li, Z., Li, M., Tse, G., Vlaanderen, J., Vermeulen, R., & Tse, L. A. (2018). Meta‐analysis on shift work and risks of specific obesity types, Obesity Reviews, 19(1), 28-40. https://doi.org/10.1111/obr.12621.
• T.C. Resmî Gazete. (2014, 22 Mayıs). Sağlık meslek mensupları ile sağlık hizmetlerinde çalışan diğer meslek mensuplarının iş ve görev tanımlarına dair yönetmelik. Resmî Gazete (Sayı: 29007).
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Boston, MA: Pearson.
• Temir, Ö. ve Gürbüz, B. (2012). Rekreasyonel aktivitelere katılımın önündeki engellerin incelenmesi, 1. Rekreasyon Araştırmaları Kongresi, ss. 1040-1045, 12-15 Nisan, Antalya.
• Torkildsen, G. (2005). Leisure and recreation management (5th ed.). Routledge.
• Türk Hemşireler Derneği (2008). 7 gün-24 saat/hasta başında: Türkiye’de hemşirelerin çalışma koşulları. https://www.thder.org.tr/turkiye-de-hemsirelerin-calisma-kosullari, Erişim Tarihi: 24.08.2025
• Ustalar, A., Şentürk, A., & Gümüşgül, O. (2021). Antrenörlerin rekreasyonel faaliyetlere katılımlarını engelleyen faktörlerin belirlenmesi, Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(2), 448-468.
• Yayla, M. (2022). Üniversite öğrencilerinin rekreasyonel engel tercih ve taleplerinin incelenmesi: Selçuk Üniversitesi Ali Akkanat Kampüsü örneği, Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Rekreasyon Ana Bilim Dalı, Konya.
• Yaylı, H. (2024). Rekreasyon etkinliklerine katılımda fayda, engel ve tercih ilişkisi, Doktora Tezi, Balıkesir Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı, Balıkesir.
• Yazıcıoğlu, Y., & Erdoğan, S. (2007). SPSS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri (Genişletilmiş İkinci Baskı). Anakara: Detay Yayıncılık.
• Yeşilçiçek Çalık, K., Aktaş, S., Kobya Bulut, H., Özdaş Anahar, E. (2015). Vardiyalı ve nöbet sistemi şeklindeki çalışma düzeninin hemşireler üzerine etkisi, Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi, 2(1), 33-45. https://doi.org/10.17681/hsp.31345
• Yıldız, A.N., Gedikli, F. G., & Küçükbiçer, B. (2012). Vardiyalı çalışmalarda iş sağlığı ve güvenliği konuları. Ankara: Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu Yayını.
• Zivaroğlu, M., Koç, M. C., Hanik, İ., Karadağ, A. D., Ayar, H., & Çuhadar, H. (2023). Beden eğitimi öğretmenlerinin rekreasyona katılım engellerinin incelenmesi, Düzce Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 3(2), 133-141.