Türkiye’deki Yaşlı Bireylerin İklim Değişikliğinin Etkilerine Dair Deneyimleri: Yerel Bağlamda Bir Derleme

Öz

İklim değişikliği, toplum üzerinde geniş kapsamlı etkiler yaratırken, yaşlı bireyler üzerinde biyolojik, psikolojik ve sosyal boyutlarda kırılganlıklar oluşturmaktadır. Artan sıcaklıklar, kuraklık, sel ve su baskınları, hava kirliliği, çevresel değişimler ve sosyal izolasyon, yaşlı bireylerin sağlık, sosyal destek mekanizmaları ve ekonomik kaynaklar açısından daha savunmasız hale gelmesine neden olmaktadır. Yaşlı bireylerin kronik sağlık sorunları, hareketlerindeki kısıtlılık, bağışıklık sistemlerinin zayıflığı, sosyal destek mekanizmalarının eksikliği ve yaşadığı ekonomik zorluklar, iklim değişikliğiyle başa çıkmalarını daha da zorlaştırmaktadır. Türkiye’de yapılan sınırlı saha çalışmaları, yaşlı bireylerin iklim değişikliğiyle başa çıkma mekanizmalarının yetersiz olduğunu göstermektedir. Ancak bu çalışmaların çoğunlukla belirli bir bölgeye odaklanması, yerel farklılıkların yarattığı deneyim çeşitliliğini anlamayı sınırlandırmaktadır. Gelecekte, Türkiye’nin farklı bölgelerinde gerçekleştirilecek saha araştırmaları, iklim değişikliğinin yaşlı bireyler üzerindeki etkilerini daha kapsamlı bir şekilde ortaya koyabilir. Ayrıca, yaşlı bireylerin iklim değişikliğine karşı farkındalıklarının artırılması, konutlarının iklim koşullarına uygun hale getirilmesi ve ilgili kurumların iş birliğiyle etkili politikalar oluşturulması, yaşlı bireylerin yaşam kalitesini korumak için elzemdir.

Anahtar Kelimeler

• İklim değişikliği
• yaşlı bireyler
• iklim değişikliği ve yaşlılık

Experiences Of Older Adults in Türkiye Regarding The Impacts Of Climate Change: A Review in The Local Context

Öz

Climate change has widespread impacts on society and creates significant vulnerabilities for older adults in biological, psychological, and social dimensions. Rising temperatures, droughts, floods, air pollution, environmental changes, and social isolation increase the vulnerability of older individuals in terms of health, social support systems, and economic resources. Chronic health issues, limited mobility, weakened immune systems, inadequate social support mechanisms, and economic hardships further challenge older individuals’ ability to cope with climate change. Limited field studies in Turkey reveal that older adults lack sufficient mechanisms to address the challenges posed by climate change. However, the focus of these studies on specific regions limits the understanding of experiential diversity across different local contexts. Future field research in various regions of Turkey could provide a more comprehensive understanding of how climate change affects older adults. Furthermore, raising awareness among older individuals about climate change, adapting their housing to climate conditions, and developing effective policies through collaboration among relevant institutions are essential to safeguarding their quality of life.

Anahtar Kelimeler

• Climate change
• older adults
• climate change and elderly

Kaynakça

1. Akçakaya, A., Sümer, U. M., Demircan, M., Demir, Ö., Atay, H., Eskioglu, O., Gürkan, H., Yazıcı, B., Kocatürk, A., Şensoy, S., Bölük, E., Arabacı, H., Açar, Y., Ekici, M., Yağan, S., & Çukurçayır, F. (2015). Yeni senaryolar ile Türkiye iklim projeksiyonları ve iklim değişikliği. Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Araştırma Dairesi Başkanlığı, Klimatoloji Şube Müdürlüğü. Ankara.
2. Artan, T. (2024). Yeşil adaletin sesi: İklim değişikliği karşısında sosyal hizmetin rolü ve mücadelesi. İstanbul: İÜC Yayınevi.
3. Carnes, B. A., Staats, D., & Willcox, B. J. (2014). Impact of climate change on elder health. Journals of Gerontology Series A: Biomedical Sciences and Medical Sciences, 69(9), 1087–1091.
4. Carter, T. R., Fronzek, S., Inkinen, A., Lahtinen, I., Lahtinen, M., Mela, H., O’Brien, K. L., Rosentrater, L. D., Ruuhela, R., Simonsson, L., & Terama, E. (2016). Characterising vulnerability of the elderly to climate change in the Nordic region. Regional Environmental Change, 16(1), 43–58. https://doi.org/10.1007/s10113-014-0688-7
5. Clayton, S., Manning, C., Krygsman, K., & Speiser, M. (2017). Mental health and our changing climate: Impacts, implications, and guidance. Washington, DC: American Psychological Association and ecoAmerica.
6. Climate Action Tracker. (2024). The climate crisis worsens: The warming outlook stagnates. Climate Action Tracker. https://climateactiontracker.org/publications/the-climate-crisis-worsens-the-warming-outlook-stagnates Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2014). Climate change and public health: The vulnerabilities of older adults. Centers for Disease Control and Prevention. https://www.cdc.gov/climateandhealth
7. De Grey, A., & Rae, M. (2007). Ending aging: The rejuvenation breakthroughs that could reverse human aging in our lifetime. St. Martin’s Press.
8. Dünya Sağlık Örgütü. (2005). Uluslararası Sağlık Tüzüğü (International Health Regulations). Dünya Sağlık Örgütü Yayınları.

9. Doruk Kondakcı, D. (2024). Değişen iklimde yaşlanmak ve iklim değişikliğini yaşamak. Geriatrik Bilimler Dergisi, 7(2), 126–136. https://doi.org/10.47141/geriatrik.1419542
10. European Commission. (t.y.a). Causes of climate change. European Commission. Retrieved December 11, 2024, from https://climate.ec.europa.eu/climate-change/causes-climate-change_en
11. European Commission. (t.y.b). Consequences of climate change. European Commission. Retrieved December 11, 2024, from https://climate.ec.europa.eu/climate-change/consequences-climate-change_en Filiberto, D., Wethington, E., Pillemer, K., Wells, N., Wysocki, M., & Parise, J. T. (2009). Older people and climate change: Vulnerability and health effects. Generations, 33(4), 19-25.
12. Flores, E. C., Brown, L. J., Kakuma, R., Eaton, J., & Dangour, A. (2023). Mental health and wellbeing co-benefits of climate change mitigation and adaptation strategies: A systematic review. Available at SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.4517171
13. Gamble, J. L., Hurley, B. J., Schultz, P. A., Jaglom, W. S., Krishnan, N., & Harris, M. (2013). Climate change and older Americans: state of the science. Environmental health perspectives, 121(1), 15-22.
14. Gasper, R., Blohm, A., & Ruth, M. (2011). Social and economic impacts of climate change on the urban environment. Current opinion in environmental sustainability, 3(3), 150-157
15. Guo, Y., Gasparrini, A., Armstrong, B. G., Tawatsupa, B., Tobias, A., Lavigne, E., ... & Tong, S. (2017). Heat wave and mortality: A multicountry, multicommunity study. Environmental Health Perspectives, 125(8), 087006. https://doi.org/10.1289/EHP1026
16. Hajat, S., Vardoulakis, S., Heaviside, C., & Eggen, B. (2014). Climate change effects on human health: Projections of temperature-related mortality for the UK during the 2020s, 2050s and 2080s. Journal of Epidemiology and Community Health, 68(7), 641–648. https://doi.org/10.1136/jech-2013-202449
17. Haq, G., & Gutman, G. (2014). Climate gerontology: meeting the challenge of population ageing and climate change. Zeitschrift fur Gerontologie und Geriatrie, 47(6), 462–467. https://doi.org/10.1007/s00391-014-0677-y
18. Hayes, K., Berry, P., & Ebi, K. L. (2019). Factors influencing the mental health consequences of climate change in Canada. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(9), 1583. https://doi.org/10.3390/ijerph16091583
19. Hill, R. D. (2011). A positive aging framework for guiding geropsychology interventions. Behavior Therapy, 42(1), 66–77. https://doi.org/10.1016/j.beth.2010.02.004
20. Hosseini, M. M., Zargoush, M., & Ghazalbash, S. (2024). Climate crisis risks to elderly health: Strategies for effective promotion and response. Health Promotion International, 39(2), Article daae031. https://doi.org/10.1093/heapro/daae031
21. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2007). Climate change 2007: Synthesis report. Contribution of working groups I, II and III to the fourth assessment report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (Core Writing Team, R. K. Pachauri & A. Reisinger, Eds.). IPCC. https://www.ipcc.ch/report/ar4/syr/
22. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2023). Summary for policymakers. In Climate change 2023: Synthesis report. Contribution of working groups I, II and III to the sixth assessment report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (Core Writing Team, H. Lee & J. Romero, Eds.), 1–34. IPCC. https://doi.org/10.59327/IPCC/AR6-9789291691647.001
23. Işık, A., Ulus, Z., & Şatıroğlu Güldalı, P. (2024). 60 yaş ve üstü bireylerin iklim değişikliği ile ilgili düşüncelerinin yeşil sosyal hizmet bağlamında değerlendirilmesi. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 658–682. https://doi.org/10.30561/sinopusd.1495553
24. Janssens, J. P., Pache, J. C., & Nicod, L. P. (1999). Physiological changes in respiratory function associated with ageing. European Respiratory Journal, 13(1), 197–205. https://doi.org/10.1034/j.1399-3003.1999.13a36.x
25. Kart, C. S., & Kinney, J. M. (2001). The realities of aging: An introduction to gerontology (6th ed.). Needham Heights, MA: Allyn and Bacon.
26. Kinay, P., Morse, A. P., Villanueva, E. V., Morrissey, K., & Staddon, P. L. (2019). Direct and indirect health impacts of climate change on the vulnerable elderly population in East China. Environmental Reviews, 27(3), 295–303. https://doi.org/10.1139/er-2017-0095
27. Kriebel-Gasparro, A. (2022). Climate change: Effects on the older adult. The Journal for Nurse Practitioners, 18(4), 372-376.
28. Nitschke, M., Hansen, A., Bi, P., Pisaniello, D., Newbury, J., Kitson, A., Tucker, G., Avery, J., & Dal Grande, E. (2013). Risk factors, health effects, and behavior in older people during extreme heat: A survey in South Australia. International Journal of Environmental Research and Public Health, 10(12), 6721–6733. https://doi.org/10.3390/ijerph10126721
29. Parmesan, C., Morecroft, M. D., & Trisurat, Y. (2022). Climate change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability (Doctoral dissertation, GIEC).
30. Peters, R., Ee, N., Peters, J., Booth, A., Mudway, I., & Anstey, K. J. (2019). Air pollution and dementia: A systematic review. Journal of Alzheimer's Disease, 70(s1), S145–S163. https://doi.org/10.3233/JAD-180631
31. Pinkerton, K. E., Rom, W. N., Akpinar-Elci, M., Balmes, J. R., Bayram, H., Brandli, O., Hollingsworth, J. W., Kinney, P. L., Margolis, H. G., Martin, W. J., Sasser, E. N., Smith, K. R., Takaro, T. K., & American Thoracic Society Environmental Health Policy Committee (2012). An official American Thoracic Society workshop report: Climate change and human health. Proceedings of the American Thoracic Society, 9(1), 3–8. https://doi.org/10.1513/pats.201201-015ST
32. Ribera Casado, J. M. (2023). Climate change, health, and the elderly. Anales de la Real Academia Nacional de Medicina.
33. Robine, J. M., Cheung, S. L., Le Roy, S., Van Oyen, H., Griffiths, C., Michel, J. P., & Herrmann, F. R. (2008). Death toll exceeded 70,000 in Europe during the summer of 2003. Comptes rendus biologies, 331(2), 171–178. https://doi.org/10.1016/j.crvi.2007.12.001
34. Schwartz, J., & Morris, R. (1995). Air pollution and hospital admissions for cardiovascular disease in Detroit, Michigan. American Journal of Epidemiology, 142(1), 23–35.
35. TEMA Vakfı & WWF-Türkiye. (2015). İklim değişikliğinin yerel etkileri raporu. ISBN: 978-975-7169-77-2. Tipaldo, J. F., Balk, D., & Hunter, L. M. (2024). A framework for ageing and health vulnerabilities in a changing climate. Nature Climate Change, 1–11. https://doi.org/10.1038/s41558-024-01567-8
36. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Nüfus projeksiyonları, 2023-2100 (Haber Bülteni, 30 Temmuz 2024, Sayı: 53699). Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Nufus-Projeksiyonlari-2023-2100-53699
37. Ulu, N. U. (2023). İklim değişikliği ve yaşlıların destinasyon tercihleri ilişkisi: Antalya/Konyaaltı ilçesi örneği. Senex: Yaşlılık Çalışmaları Dergisi, 7(2), 20–33. https://doi.org/10.5281/zenodo.12607979
38. Ulu, N. N. (2024). İklim krizinin kentsel alanlardaki yaşlı nüfus üzerinde etkisi ve iklim adaleti yaklaşımı: Antalya/Konyaaltı ilçesi örneği. Senex: Yaşlılık Çalışmaları Dergisi, 8(1). https://doi.org/10.5281/zenodo.12819207
39. United Nations. (1992). United Nations Framework Convention on Climate Change. https://unfccc.int/resource/docs/convkp/conveng.pdf
40. United States Environmental Protection Agency (EPA). (2024, November 5). Climate change and health: Older adults. United States Environmental Protection Agency. Retrieved December 13, 2024, from https://www.epa.gov/climateimpacts/climate-change-and-health-older adults#:~:text=Older%20adults%20are%20more%20likely,can%20worsen%20their%20existing%20illnesses.&text=Many%20older%20adults%20have%20limited,after%20an%20extreme%20weather%20event
41. Vaizoğlu, S., & Abuduxike, G. (2022). Yaşlılık ve iklim krizi. In E. D. Evci Kiraz (Ed.), İklim ve sağlık (1. baskı, pp. 43–49). Ankara: Türkiye Klinikleri.
42. Weisler, R. H., Barbee, J. G. T., & Townsend, M. H. (2006). Mental health and recovery in the Gulf Coast after Hurricanes Katrina and Rita. JAMA, 296(5), 585–588. https://doi.org/10.1001/jama.296.5.585
43. World Health Organization (WHO). (2018). COP24 special report: Health and climate change. World Health Organization. https://iris.who.int/handle/10665/276405
44. Zuelsdorff, M., & Limaye, V. S. (2024). A framework for assessing the effects of climate change on dementia risk and burden. The Gerontologist, 64(3), gnad082. https://doi.org/10.1093/geront/gnad082