Türkiye’de Erkeklik ve Erkek Ruh Sağlığı Alanındaki Lisansüstü Tezler: Betimsel Bir İçerik Analizi (2010–2025)

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de 2010–2025 yılları arasında erkeklik, erkek toplumsal cinsiyet rolleri ve erkeklere özgü ruh sağlığı veya psikososyal deneyimler üzerine hazırlanan lisansüstü tezlerin metodolojik ve tematik özelliklerini incelemektir. Araştırma, betimsel içerik analizi deseninde yürütülmüş; veriler Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden elde edilmiştir. Konu bakımından potansiyel olarak uygun bulunan 38 tez, önceden belirlenen dâhil etme ve dışlama ölçütleri doğrultusunda değerlendirilmiş ve ölçütleri karşılayan 18 tez analize alınmıştır. İncelenen tezlerin 12’si yüksek lisans, 5’i tıpta uzmanlık ve 1’i doktora tezidir. Tezlerin ağırlıklı olarak psikoloji ve psikiyatri konu alanlarında sınıflandırıldığı, sosyal hizmet alanında ise yalnızca bir tezin bulunduğu belirlenmiştir. Çalışmaların 12’sinde nicel, altısında nitel araştırma yöntemi kullanılmış; 6 tezde araştırma deseni, 6 tezde ise örnekleme yöntemi açık biçimde belirtilmemiştir. Tezlerin araştırma amaçları dört ana tema altında toplanmıştır: erkeklik normları, duygusal deneyimler ve yardım arama; cinsel azınlık erkeklerde ruh sağlığı ve azınlık stresi; babalık ve üreme sağlığına ilişkin psikososyal deneyimler; erkeklik krizi ve yaşam geçişleri. Sonuçlar, incelenen lisansüstü tezlerin belirli disiplinler, yöntemler ve konu alanlarında yoğunlaştığını; doktora ve sosyal hizmet alanındaki araştırmaların sınırlı kaldığını göstermektedir. Gelecek araştırmalarda yöntemsel çeşitliliğin artırılması, farklı erkek gruplarının deneyimlerinin incelenmesi ve toplumsal cinsiyete duyarlı sosyal hizmet uygulamalarına bilgi sağlayacak çalışmaların geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Erkeklik
• erkek ruh sağlığı
• toplumsal cinsiyet
• lisansüstü tezler
• betimsel içerik analizi

Etik Beyan

Bu araştırmanın verileri, YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde erişime açık olarak yayımlanan lisansüstü tezlerden elde edilmiştir. Araştırmada kamuya açık tez metinleri ve bibliyografik bilgiler kullanılmış; insan katılımcılardan doğrudan veri toplanmamış, herhangi bir deneysel veya klinik uygulama gerçekleştirilmemiş ve katılımcılara ait özel nitelikli kişisel veriler işlenmemiştir. Bu nedenle çalışma, insan katılımcı araştırmaları kapsamında etik kurul onayı gerektiren bir veri toplama süreci içermemektedir. Araştırma sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuştur.

Graduate Theses on Masculinity and Men’s Mental Health in Türkiye: A Descriptive Content Analysis (2010–2025)

Öz

This study examined the methodological and thematic characteristics of graduate theses completed in Türkiye between 2010 and 2025 on masculinity, masculine gender roles, and men's mental health or psychosocial experiences. Using a descriptive content analysis design, 18 theses (12 master’s, five medical specialization, one doctoral) meeting the inclusion criteria were analyzed from the Turkish Council of Higher Education National Thesis Center. The theses were predominantly concentrated in psychology and psychiatry, with only one classified under social work. Methodologically, 12 used quantitative and six used qualitative designs; research design was not explicitly reported in six theses, and sampling was unspecified in six. Research aims clustered into four main themes: masculinity norms, emotional experiences, and help-seeking; mental health and minority stress among sexual minority men; psychosocial experiences related to fatherhood and reproductive health; and masculinity crisis and life transitions. Results indicate that theses were concentrated in specific disciplines, methodologies, and topics, while doctoral-level and social work studies remained limited. Future research should increase methodological diversity, examine diverse groups of men, and inform gender-responsive social work practices.

Anahtar Kelimeler

• Masculinity
• men’s mental health
• gender
• graduate theses
• descriptive content analysis

Kaynakça

1. Addis, M. E., & Mahalik, J. R. (2003). Men, masculinity, and the contexts of help seeking. American Psychologist, 58(1), 5–14. https://doi.org/10.1037/0003-066X.58.1.5
2. Cameron, E. E., Sedov, I. D., & Tomfohr-Madsen, L. M. (2016). Prevalence of paternal depression in pregnancy and the postpartum: An updated meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 206, 189–203. https://doi.org/10.1016/j.jad.2016.07.044
3. Connell, R. W. (2005). Masculinities (2nd ed.). University of California Press.
4. Connell, R. W., & Messerschmidt, J. W. (2005). Hegemonic masculinity: Rethinking the concept. Gender & Society, 19(6), 829–859. https://doi.org/10.1177/0891243205278639
5. Courtenay, W. H. (2000). Constructions of masculinity and their influence on men’s well-being: A theory of gender and health. Social Science & Medicine, 50(10), 1385–1401. https://doi.org/10.1016/S0277-9536(99)00390-1
6. Çalık, M., & Sözbilir, M. (2014). İçerik analizinin parametreleri. Eğitim ve Bilim, 39(174), 33–38. https://doi.org/10.15390/EB.2014.3412
7. Meyer, I. H. (2003). Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: Conceptual issues and research evidence. Psychological Bulletin, 129(5), 674–697. https://doi.org/10.1037/0033-2909.129.5.674
8. Paulson, J. F., & Bazemore, S. D. (2010). Prenatal and postpartum depression in fathers and its association with maternal depression: A meta-analysis. JAMA, 303(19), 1961–1969. https://doi.org/10.1001/jama.2010.605

9. Rice, S., Oliffe, J., Seidler, Z., Borschmann, R., Pirkis, J., Reavley, N., & Patton, G. (2021). Gender norms and the mental health of boys and young men. The Lancet Public Health, 6(8), e541–e542. https://doi.org/10.1016/S2468-2667(21)00138-9
10. Sancar, S. (2009). Erkeklik: İmkânsız iktidar—Ailede, piyasada ve sokakta erkekler. Metis Yayınları.
11. Selek, P. (2013). Sürüne sürüne erkek olmak. İletişim Yayınları.
12. Shafer, K., & Wendt, D. (2015). Men’s mental health: A call to social workers. Social Work, 60(2), 105–112. https://doi.org/10.1093/sw/swu061
13. Staiger, T., Stiawa, M., Mueller-Stierlin, A. S., Kilian, R., Beschoner, P., Gündel, H., Becker, T., Frasch, K., Panzirsch, M., Schmauß, M., & Krumm, S. (2020). Masculinity and help-seeking among men with depression: A qualitative study. Frontiers in Psychiatry, 11, 599039. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.599039
14. Ültay, E., Akyurt, H., & Ültay, N. (2021). Sosyal bilimlerde betimsel içerik analizi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (10), 188–201. https://doi.org/10.21733/ibad.871703