An Analysis of the Children's Novel Pinocchio in Terms of Core Values and UNESCO Living Values Education

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 1, 397 - 436, 31.01.2026

Esma Arslan , Cansu Çetinkaya Aydoğdu

https://doi.org/10.24315/tred.1665507

Öz

In this study, the aim was to identify the values and their frequencies in Carlo Collodi’s children’s novel Pinocchio and to compare these values with the root values in the curricula of the Ministry of National Education (MEB) and the universal values within UNESCO’s Living Values Education Program (YDEP). Accordingly, a qualitative research approach was adopted in line with the nature of the study. Document analysis, one of the qualitative research techniques, was used to collect the research data. The data were analyzed through both deductive and inductive approaches.
According to the findings, it was determined that twenty-eight different values such as compassion, love, self-control, happiness, diligence, helpfulness, honesty, patience, and responsibility were present in the novel Pinocchio. The analysis revealed that the novel supported nine out of ten root values included in the MoNE curricula (2018–2023), but did not address the value of patriotism. Furthermore, it was observed that all twelve values defined within UNESCO’s YDEP were represented in the novel at different levels.
As a result of the study, it was suggested that by using Pinocchio, value education activities could be designed at the primary education level to foster both local (root) and universal values. It was also proposed that experimental research models could be designed to determine the effect of the Pinocchio book on instilling the value of “love” in primary school children.

Anahtar Kelimeler

Values Education , Core Values , UNESCO Living Values Education Program , Literary Work , Pinocchio

PİNOKYO ÇOCUK ROMANININ KÖK DEĞERLER VE UNESCO YAŞAYAN DEĞERLER EĞİTİMİ AÇISINDAN İNCELENMESİ

Öz

Bu araştırmada, Carlo Collodi’nin Pinokyo adlı çocuk romanında yer alan değerleri ve sıklıklarını belirlemek ve bu değerleri Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) öğretim programlarındaki kök değerler ile UNESCO’nun Yaşayan Değerler Eğitim Programı (YDEP) kapsamındaki evrensel değerler doğrultusunda karşılaştırmak amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, araştırmanın niteliğine uygun olarak nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırma verilerinin toplanmasında nitel araştırma tekniklerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Veriler tümdengelimsel ve tümevarımsal analiz yaklaşımlarıyla analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre “Pinokyo” romanında merhamet, sevgi, özdenetim, mutluluk, çalışkanlık, yardımseverlik, dürüstlük, sabır ve sorumluluk gibi yirmi sekiz farklı değerin yer aldığı belirlenmiştir. Romanın MEB öğretim programlarında (2018-2023) yer alan on kök değerden dokuzunu desteklediği, ancak vatanseverlik değerine yer vermediği tespit edilmiştir. UNESCO YDEP kapsamında tanımlanan on iki değerin tamamının ise romanda farklı düzeylerde işlendiği görülmüştür. Araştırma sonucunda Pinokyo romanı kullanılarak, ilköğretim kademesinde yerel (kök) ve evrensel değerlerin kazandırılmasına yönelik değer eğitimi etkinliklerinin yapılabileceği, ilköğretim çağındaki çocuklara “sevgi” değerinin kazandırılmasında Pinokyo kitabının etkisini belirlemek üzere deneme modelleri ile araştırmalar desenlenebileceğine ilişkin çeşitli öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kök Değerler , UNESCO Yaşayan Değerler Eğitim Programı , Edebî Eser , Pinokyo

Kaynakça

• Akbaş, O. (2008). Değer eğitimi akımlarına genel bir bakış. Değerler Eğitimi Dergisi, 6(16), 9- 27. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ded/issue/29184/312499
• Akcan, C. (2022). Değerlerin sınıflandırılması. İçinde E. Yeşiltaş & S. Ablak (Editörler), Sosyal bilgilerde değerler eğitimi (ss. 23-35). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Akçay, S. ve Baş, B. (2015). Samed Behrengi’nin hikâyelerindeki eğitsel iletiler üzerine bir araştırma. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 3(3), 77-90.
• Akdemir, S. & Saban, A. (2020). İlkokul dördüncü sınıfta felsefe-temelli çocuk kitapları aracılığıyla değer öğretimine ilişkin bir eylem araştırması. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi –Journal of Qualitative Research in Education, 8(2), 431-461. doi:10.14689/issn.2148-624.1.8c.2s.2m
• Aktaş, A., & Yalçın, G. (2024). Şermin Yaşar'ın çocuk kitaplarının kök değerler bakımından incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 332-354. doi:10.33711/yyuefd.1343565
• Alabay, E., Can, B. H., Kandemir, A. B., & Güney, K. (2018). TÜBİTAK tarafından yayınlanan meraklı minik çocuk dergisinin değerler açısından incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 16(35), 7-26. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ded/issue/37646/321590
• Arslan, M., & Arslan, A. (2025). Pinokyo animasyon filminin kök değerler çerçevesinde göstergebilimsel çözümlemesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty(73), 422-464. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1496853
• Aydoğdu, H., & Alkan, E. (2020). Değerler eğitimi ve Behiç Ak’ın Tavşan Dişli Bir Gözlemcinin Notları’nda sevgi. Milli Eğitim Dergisi, 49(226), 185-204.
• Baki, Y. (2019). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin değer aktarımı açısından incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 17 (37), 109-146. https://doi.org/10.34234/ded.460042
• Bay, Y. & Karaçay, Z. (2024). İlkokul 2. sınıf öykülerle değerler eğitimi setinin kök değerler açısından incelenmesi. Turkish Studies-Education, 19(1), 36-71. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.73470
• Beldağ, A., & Yarar Kaptan, S. (2017). Arabalar filminin içerdiği değerlere ilişkin bir inceleme. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 487-499. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kefad/issue/59416/853295
• Belet Boyacı, Ş. D., Güner, M., & Babadağ, G. (2017). “Dünyada Başka Şekilde Yaşamak da Mümkün mü?” Değer Eğitiminde “Küçük Kara Balık” Örneği. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 5(3), 172 194.
• Biros, Y. (2019). Çeviri çocuk kitaplarındaki değerler eğitimi üzerine bir araştırma [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. İstanbul Aydın Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Bulut, K. (2021). Ayla Kutlu’nun ‘Merhaba Sevgi’ adlı çocuk romanının değerler eğitimi ve on kök değer açısından incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (57), 248 272. https://dergipark.org.tr/tr/pub/maeuefd/issue/60050/771465
• Calp, Ş., & Calp, M. (2019). Küçük Kara Balık ve Küçük Prens kitaplarının sosyal bilgiler öğretim programı’ndaki temel beceriler, değerler ve 4. sınıf kazanımları açısından incelenmesi. İçinde International Symposium on Innovative Approaches in Scientific Studies (ISAS) (ss. 61-69).
• Calp, M. & Kaplan, C. (2021). Samed Behrengi’nin Sevgi Masalı, Bir Şeftali Bin Şeftali ve Kel Güvercinci adlı öykülerinin kök değerler açısından incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 19(42), 39-72.
• Collodi, C. (2013). Pinokyo (Sert kapak). Epsilon Yayınları. https://www.epsilonyayinevi.com/pinokyo-sert kapak-9789944827324
• Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. SAGE Publications.
• Çengelci Köse, T., & Eryılmaz, Ö. (2018). Sosyal bilgilerde edebi ürünler ve değerler eğitimi: Küçük Prens örneği. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(1), 65-79. https://dergipark.org.tr/tr/pub/baebd/issue/35175/386416
• Çimen, M. F. (2019). Kamu yayıncısı TRT Çocuk kanalında yayınlanan Rafadan Tayfa çizgi filminin değerler eğitimi açısından incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Deveci, H., Belet, D., & Türe, H. (2013). Dede korkut hikâyelerinde yer alan değerler. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(46), 294-321. https://dergipark.org.tr/tr/pub/esosder/issue/6160/82817#:~:text=Ara%C5%9Ft%C4%B1r ada%20Dede%20Korkut%20Hik%C3%A2yelerinde%20aile,yer%20ald%C4%B1%C4%9 %C4%B1%20bulgular%C4%B1%20elde%20edilmi%C5%9Ftir.
• Doğanay, A. (2015). Değer eğitimi. İçinde C. Öztürk (Ed.), Sosyal bilgiler öğretimi: Demokratik vatandaşlık eğitimi (ss. 225-256). Ankara: Pegem Akademi.
• Duman, G. (2014). Evaluation of Turkish preschool curriculum objectives in terms of values education. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 152, 978-983. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.09.353
• Erdal, K. (2009). Eğitim değerleri açısından çocuk kitapları. Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E Dergisi, 17, 1-18. doi: 10.29000/rumelide.1036589.
• Gedik, F. (2012). Sosyal bilgiler programında yer alan değerlerin kazandırılmasında “100 Temel Eser” içerisinde yer alan hikâye kitaplarının rolü [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Genç, H. N. & Yalınkılıç, K. (2011). ‘Fadiş’ ve ‘Küçük Prens’ adlı eserlerin tasarım ve içerik özelliklerinin eserlerin eğitsel yönüne etkileri. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9, 99-114. https://dergipark.org.tr/tr/pub/pausbed/issue/34721/383887
• Gül Gişi, C. (2019). Müzik ders kitaplarında yer alan eserlerin UNESCO tarafından kabul edilen değerler çerçevesinde incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Güney, S. (2021). Eğitim filmlerinde yer alan değerlerin evrensel değerler çerçevesinde incelenmesi [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi. Irmak, E., ve Kafali, Ş. (2022). Mustafa Uçurum'un eserlerinin kök değerler açısından değerlendirilmesi. Uluslararası Türkçe Öğretimi Araştırmaları Dergisi, 2 (1), 81-96. https://doi.org/10.47834/utoad.19
• İleritürk, D. (2021). Ders araştırması modeli ile İngilizce öğretmeni özel alan yeterliklerinin geliştirilmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Kaçmaz, G. (2018). Cahit Zarifoğlu'nun masallarının değerler eğitimi ve söz varlığı açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İnönü Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Kadan, G. & Aral, N. (2017). Evrensel değerlerin çizgi filmler açısından incelenmesi. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 6(4). http://www.jret.org/FileUpload/ks281142/File/13.gul_kadan.pdf
• Kan, Ç. (2010). Sosyal bilgiler dersi ve değerler eğitimi. Milli Eğitim Dergisi, 40 (187), 138-145. https://dergipark.org.tr/tr/pub/milliegitim/issue/36197/407034
• Kaplan, H., & Peker, S. (2022). Kök değerler açısından Özbek masalları. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 426-444. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akef/issue/72486/1179955
• Kantar, Ş. (2014). İlköğretim 4. ve 5. sınıf sosyal bilgiler dersinde 100 temel eser yoluyla değerler eğitimi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Karakuş, N. (2016). Maysa ve Bulut isimli animasyon çizgi filmin kültürel ögeler açısından incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(34), 134-149. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mkusbed/issue/24545/259962
• Karatay, H. (Eylül, 2007). Değer aktarımı açısından yerli ve yabancı çocuk edebiyatı ürünleri. 38. ICANAS, Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, Ankara.
• Karatay, H. (2015). Değer aktarımı açısından yerli ve yabancı çocuk edebiyatı ürünleri. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, 939-948.
• Kaya, N. & Varışoğlu, M. C. (2023). Türkçe dersi öğretim programındaki kök değerler çerçevesinde Sivas masalları. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (37), 1524- 1537. https://doi.org/10.29000/rumelide.1409125.
• Kaymak, N. (2020). Yerli ve yabancı çizgi filmlerin evrensel değerler bakımından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Kaymak, N. & Öğretir Özçelik, A.D. (2020). Evrensel değerler üzerine bir inceleme: Vikingler çizgi filmi örneği. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 26-43. https://doi.org/10.33418/ataunikkefd.733890
• Keklik, S., & Kuru, H. (2016). Ayşe Yamaç’ın çocuk romanlarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (10), 217-237. https://dergipark.org.tr/tr/pub/igdirsosbilder/issue/66815/1044970
• Kesen, İ., & Öztürk, M. (2019). Etkili öğretmen mesleki gelişimi, etkinlik temelli öğretmen eğitimi yaklaşımı. İstanbul: Seta Yayınları.
• Kılıç, U. (2010). Çeviri çocuk klasiklerinde eğitici iletiler (MEB’in 2005 yılında ilköğretim öğrencilerine önerdiği 100 temel eser örneğinde) [Yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Köseoğlu, M. (2022). Maysa ve Bulut çizgi filminin UNESCO yaşayan evrensel değerler bağlamında incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Küçük, S. (2019). Çocuk kitaplarının temel değerler bakımından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Living Values Education. (2024). Living Values Education International: Events & activities. https://livingvalues.net/countries/#eventsbook
• MEB. (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. Ankara.
• MEB. (2023). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. Ankara.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. SAGE Publications.
• Öztürk, C., & Otlukoğlu, R. (2011). Sosyal bilgiler öğretiminde edebî ürünler ve yazılı materyaller. Pegem Akademi. Şentürk, L. & Aktaş, E. (2015). Türkiye’de ve Romanya’da okutulan ana dili türkçe ders kitaplarının değer iletimi açısından karşılaştırılması. Değerler Eğitimi Dergisi, 13 (29), 215-243. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ded/issue/29168/312357
• Şimşek, Ş. (2015). Kemalettin Tuğcu’nun romanlarında değerler eğitimi. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 1 (1), 79-104. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijhe/issue/31784/348364 Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (2017). Müfredat yenileme ve değişiklik çalışmalarımız üzerine. Ankara: MEB Yayınları.
• Tepe, M. (2023). Çocuk romanlarında tematik dönüşüm (18–20. yüzyıl) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Siirt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Tozlu, N., & Yüce, B. N. (2020). Hamdi Ülker’in eserlerinin kök değerler açısından incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (21), 575-597. https://doi.org/10.29000/rumelide.843597
• Tulunay Ateş, Ö. (2017). Türkiye’de değerler eğitimi uygulamalarının öğrencilere kazandırılması istenen olumlu özellikler üzerindeki etkisi. Journal of Values Education, 15 (34), 41-60. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ded/issue/37287/430469
• Türk Dil Kurumu. (2025). Özdenetim. Güncel Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr/
• Türk Dil Kurumu. (2025). Saygı. Güncel Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr/
• Türk Dil Kurumu. (2025). Nezaket. Güncel Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr/ UNESCO. (n.d.). Living values education. Retrieved July 13, 2023, from https://livingvalues.net/
• Yazıcıoğlu, S. (2022). Çok okunan çocuk edebiyatı eserlerinin kök değerler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (Güncellenmiş 12. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, İ. O., & Onan, B. (2023). Ortaokul öğrencilerinin okuduğu kitaplarda yer alan değerlerin tespit ve incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (35), 559-593. https://doi.org/10.29000/rumelide.1342152
• Yurtseven, H. (2011). MEB onaylı 100 temel eserde yer alan çeviri kitaplardaki iletilerin ilköğretim ikinci kademe öğrencilerine uygunluğunun Türkçe öğretmenlerinin görüşleri doğrultusunda incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. http-1: Kitap Diyarı. (n.d.). Pinokyo. Retrieved July 14, 2023, from https://kitapdiyari.com.tr/cocuk/pinokyo/