ALTERNATİF OKULLARIN ELEŞTİREL PEDAGOJİ BAĞLAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Alternatif eğitim, egemen eğitim paradigmalarını, bireysel ve toplumsal gelişim vurgusu ile eleştiren eğitim yaklaşımları ve uygulamalarını ifade etmektedir. Bu araştırmada Türkiye’deki alternatif okulların eleştirel pedagoji yaklaşımı ve uygulamalarıyla ne gibi benzerlikler ve farklılıklar gösterdiğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması desenine uygun tasarlanan çalışmada veriler İstanbul, İzmir, Antalya ve Mersin’de faaliyet gösteren okullardaki okul yöneticisi, öğretmen ve velilerden oluşan 25 katılımcıdan elde edilmiştir. Betimsel düzeyde analiz edilen veriler beş alt tema altında toplanmıştır: Alternatif okul düşüncesi, okulun öğrenme ortamı, eğitim-öğretim programı ve uygulamaları, veli katılımı, okulun güçlü ve zayıf yönleri. Araştırmada, alternatif okulların geleneksel okullardan farklı olarak öğrenci odaklı, özgürlükçü ve yenilikçi, öğrencilerin eleştirel düşünme gelişimine yardımcı olduğu, ancak eleştirel pedagojik ilkelerle yeterince uyum sağlayamadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Özellikle alternatif okulların, çocukların doğal çevrede bireysel ilgilerine yönelik gelişime odaklanırken, eğitim anlayışının toplumsal dönüşüm ufkunun sınırlı kaldığı dikkati çekmiştir. Alternatif okullar “eğitim-toplumsal dönüşüm” bağlamında eşitlikçi bir toplum düşüncesinin gelişimine katkıda bulunabilecek bir eğitim felsefesi ve programına sahip değildirler.

Anahtar Kelimeler

• Alternatif okullar
• eleştirel pedagoji
• Montessori
• Reggio Emilia
• BBOM

EVALUATION OF ALTERNATIVE SCHOOLS IN THE CONTEXT OF CRITICAL PEDAGOGY

Öz

Alternative education refers to educational approaches and practices that critique dominant educational paradigms with an emphasis on individual and social development. This study aimed to determine the similarities and differences between alternative schools in Turkey and the approach and practices of critical pedagogy. Designed in accordance with the case study pattern, one of the qualitative research methods, the data were obtained from 25 participants consisting of school administrators, teachers, and parents from schools operating in Istanbul, Izmir, Antalya, and Mersin. The data, analyzed at a descriptive level, were grouped under five sub-themes: the idea of alternative schooling, the learning environment of the school, the curriculum and its practices, parental involvement, and the strengths and weaknesses of the school. The study concluded that, unlike traditional schools, alternative schools are student-centered, libertarian, and innovative, and contribute to the development of students’ critical thinking, but do not sufficiently align with critical pedagogical principles. In particular, while alternative schools focus on children’s development according to their individual interests in natural settings, their educational philosophy remains limited in terms of a vision for social transformation. In the context of “education-social transformation,” alternative schools do not possess an educational philosophy and curriculum that can contribute to the development of an egalitarian society.

Anahtar Kelimeler

• Alternative schools
• BBOM
• critical pedagogy
• Montessori
• Reggio Emilia

Kaynakça

1. Albulescu, I., & Albulescu, M. (2017). Specific identities and differentiating structures in education: Promoting diversity and differences through educational alternatives. I. Albulescu & H. Catalano (Ed.), Alternative educational methodologies içinde (s. 7-18). Cambridge Scholars Publishing.
2. Akdağ, B. (2006). Alternatif eğitim modelleri. Zil ve Teneffüs Dergisi, 6, 34-44.
3. Aslan, D. (2005). Okul öncesi eğitimde Reggio Emilia yaklaşımı. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 14(1), 75-84.
4. Aydın, İ. (2015). Alternatif okullar (5. Baskı). Pegem Akademi.
5. Baker, T. L., Wise, J., Kelley, G., & Skiba, R. J. (2016). Identifying barriers: Creating solutions to improve family engagement. School Community Journal, 26(2), 161-184. Başka bir okul mümkün (t.y.). Alternatif eğitim. 30 Mayıs 2023 tarihinde https://www.baskabirokulmumkun.org/model/alternatif-egitim/ adresinden alınmıştır.
6. Beane, J. A., & Apple, M. W. (2007). The case for democratic schools. J. A Beane & M. W. Apple (Ed.), Democratic schools: Lessons in powerful education (2. baskı içinde s.1-29). Heinemann.
7. Berg, B. L., & Lune, H. (2019). Giriş (M. Kocyiğit Cev.). A. Arı (Ed.), Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (4. Baskı, içinde s. 11-31). Eğitim Yayınevi.
8. Bogwana, J. A. (2007). Effectiveness of alternative learning system programs in Ifugao and Kalinga Divisions [Yayımlanmamış doktora tezi] Baguio Central University.

9. Caroleo, M. (2014). An examination of the risks and benefits of alternative education. Relational Child and Youth Care Practice, 27(1), 35-46.
10. Cadwell, L. B. (2011). Eğitimciler ve anne babalar için Reggio Emilia yöntemiyle harika çocuk yetiştirmek (A. Akman, H. Y. Topaç, Çev.). Kaknus Yayınları.
11. Cohen, J. (2016). A case study of Montessori early childhood and head start cirricular aligment [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Saint Mary’s College of California.
12. Çalışkan, E. F. (2015). Eğitimde alternatif bir model olan Organik Okul’a ilişkin eğitimcilerin görüşleri [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi] Fırat Üniversitesi.
13. Çivici, B. S., & Özaslan, H. (2020). Alternatif eğitim modeli olarak ev okulu modelinin incelenmesi. Çocuk ve Gelişim Dergisi, 4(7), 57-65.
14. Dündar, S. (2007). Alternatif eğitimin felsefi temelleri ve alternatif okullarda uygulamalar [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Marmara Üniversitesi.
15. Dündar, S. (2013). Demokratik okulun bir unsuru olarak öğrencilerin karar süreçlerine katılımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(2), 853-875.
16. Edwards, C., Gandini, L., & Forman, G. (1998). The hundred languages of children. Ablex Publishing Corporation.
17. Finn, J., Cadwell, K., & Raud, T. (2006). Why parents choose charter schools for their children with disabilities. Journal of Educational Research ve Policy Studies, 6(2), 91-110.
18. Freire, P. (1991). Ezilenlerin pedagojisi. (D. Hattatoğlu, Çev.). Ayrıntı Yayınevi.
19. Giroux, H. A. (1978). Developing educational programs: Overcoming the hidden curriculum. The Clearing House, 52(4), 148-151.
20. Hemmer, L., Madsen, J., & Torres Jr, M. S. (2013). Critical analysis of accountability policy in alternative schools: Implications for school leaders. Journal of Educational Administration, 51(5), 655-679.
21. Johnson, L. B. (2019). A development psychological analysis off Montessori environment. Researchgate. https://www.researchgate.net/publication/333506926_A_Developmental_Psychological_Analysis_of_ a_Montessori_Environment/citations
22. Karakütük, K. (2001). Demokratik laik eğitim. Anı Yayıncılık.
23. Karaman Kepenekçi, Y. (2003). Demokratik okul. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 11, 44-54.
24. Kaya, D., & Gündüz, M. (2015). Alternatif eğitim ve toplumsal değişim üzerindeki etkisi: Waldorf Okulları örneği. Milli Eğitim Dergisi, Kış (205), 5-25.
25. Kincheloe, J. L. (2018). Eleştirel pedagoji (K. İnal, Çev.). Yeni İnsan Yayınevi.
26. Kozankurt, Z. Ş. (2019). Alternatif okulların sorunları, yöntemleri ve uygulamalarına ilişkin değerlendirmeler: Waldorf örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Akdeniz Üniversitesi.
27. Kümbetoğlu, B. (2019). Sosyolojide ve antropoloji de niteliksel yöntem ve araştırma (6. Baskı). Bağlam Yayıncılık.
28. Lubuva, J. M. (2013). Parental involvement in the management of school programmes: A case of temek municipal in PEDP implementation [Yayımlanmamış doktora tezi] University of Tanzania.
29. Mahmoudi, A., Khoshnood, A., & Babaei, A. (2014). Paulo Freire critical pedagogy and its implications in curriculum planning. Journal of Education and Practice, 5(14), 86-92.
30. McLaren, P. (2011). Okullarda yaşam eleştirel pedagojiye giriş (M. Y. Eryaman & H. Arslan, Çev.). Anı Yayıncılık.
31. Miller, R. (2010). Eğitimin alternatifleri niçin var? Alternatif Eğitim e-Dergisi, Ocak (1), 24-26. http://www.alternatifokullar.com/files/2014/06/egitim-alternatifleri-miller.pdf
32. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage. Montessori (t.y.). Montessori eğitimi. 15 Eylül 2025 tarihinde www.montessori.org.tr/montessori/montessorinedir/ adresinden erişilmiştir.
33. Montessori, M. (1966). The discovery of the child (M. A. Johnstone, Çev.). Kalakshetra Publications.
34. Montessori, M. (2007). Dr. Montessori’s own handbook. BN Publishing. Nurutdinova, A. R., Perchatkina, V. G., Zinatullina, L. M., Zubkova, G. I., & Galeeva, F. T. (2016). Innovative teaching practice: Traditional and alternative methods (challenges and implications). International Journal of Environmental and Science Education, 11(10), 3807-3819.
35. Page, D. (2021). Family engagement in alternative provision. British Educational Research Journal, 47(1), 65- 84. https://doi.org/10.1002/berj.3692 Reggio alliance (t.y.) Reggio Emilia. 15 Eylül 2025 tarihinde www.reggioalliance.org/reggio-emilia-about/ adresinden alınmıştır.
36. Ruzzi, B. B., & Kraemer, J. (2006). Academic programs in alternative education: An overview. National Center on Education and the Economy.
37. Serrano, M. M., O’Brien, M., Roberts, K., & Whyte, D. (2018). Critical Pedagogy and assessment in higher education: The ideal of ‘authenticity’ in learning. Active Learning in Higher Education, 19(1), 9–21. https://doi.org/10.1177/1469787417723244
38. Sliwka, A. (2008). The Contribution of Alternative Education. Innovating to Learn, Learning to Innovate içinde (s. 93-112). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264047983-6-en.
39. Standing, E. M. (1959). Maria Montessori: Her life and work (2. Baskı). Hollis and Carter Limited.
40. Şahin, M. (2017). Alternatif eğitim arayışları: Başka bir okul mümkün (BBOM) örneği ve topluma olası etkileri. The Journal of Academic Social Science, 5(40), 282-300.
41. Şahin, M. (2021). Another school is possible (BBOM): A case of parent co-op school as a claim on alternative educational assemblages [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Koç Üniversitesi.
42. Tobin, T., & Sprague, J. (1999). Alternative education programs for at-risk youth: Issues, best practice and recommendations. Oregon School Study Council, 42(4), 4-20.
43. Uddin, M. S. (2019). Critical pedagogy and its implication in the classroom. Journal of Underrepresented and Minority Progress 3(2), 109-119.
44. Valentine, M. (1999). The Reggio Emilia approach to early years education. Education. https://education.gov.scot/media/vjtdw2cj/elc35_reggioaug06.pdf
45. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
46. Yönder, C. (2017). Katılımcı tasarım yaklaşımları bağlamında alternatif okul mekânı: Ankara meraklı kedi ilkokulu örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Hacettepe Üniversitesi.