FEN BİLİMLERİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMLARININ DEĞİŞİMİ: 2018 VE 2024 PROGRAMLARININ İNCELENMESİ

Öz

Bu çalışmada, 2018 ve 2024 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programları (FBDÖP); öğrenme çıktıları (kazanım), içerik, öğrenme-öğretme süreci ve ölçme-değerlendirme yaklaşımları açısından karşılaştırılmıştır. Araştırmada nitel yöntemlerden biri olan doküman analizi kullanılarak programlar incelenmiştir. Çalışmada 2018 ve 2024 FBDÖP içerik analizi yoluyla incelenmiştir. Araştırma sonucunda 2024 FBDÖP’de öğrenme çıktıları (kazanımlar) %40 azalmış olsa da, her iki programda da en fazla öğrenme çıktısının (kazanımın) bilişsel süreç boyutunun ‘anlama’ basamağında yer aldığı belirlenmiştir. 2018 yılında öğretim programında sadece sekizinci sınıf düzeyinde yer alan sürdürülebilirlik kavramının, 2024 yılında tüm programa yayıldığı, enerji, ses, ışık ve sistemlere ait kavramların ele alındığı yılların ve sürelerin değiştiği gözlenmiştir. Programa sistem düşünmesi, teknolojiyi çevre bilinci ile etkin kullanma ve okuryazarlık becerilerine ilişkin yeni amaçlar eklendiği belirlenmiştir. 2024 FBDÖP’de daha geniş yelpazede beceri alanlarının olduğu görülmüştür. Programın uygulanmasında ise 2024 FBDÖP’de farklılaştırılmış öğretim ile bireysel farklılıklara daha çok önem verildiği belirlenmiştir. Öğrenme-öğretme, ölçme ve değerlendirme süreçleri açısından her iki programın da öğrenci merkezli yaklaşımları temele aldığı ve 2024 FBDÖP’nin daha kapsamlı olduğu bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Fen Öğretim Programları
• Doküman Incelemesi
• İçerik Analizi

Destekleyen Kurum

---

Etik Beyan

Etik kurul onayı gerekmemektedir.

Updates in Science Curriculum: Analysis of the 2018 and 2024 Curriculum

Öz

This study aimed to compare learning outcomes, content, learning-teaching process, and measurement-assessment approaches of the 2018 and 2024 science curriculum. A qualitative research approach was adopted, utilizing document analysis and content analysis methods. The findings revealed that although the number of learning outcomes in the 2024 curriculum decreased by 40%, the majority of outcomes in both curricula remained at the "understanding" level within under cognitive dimension. In comparison, 2024 curriculum has included the concept of sustainability in the entire program, whereas the 2018 science curriculum only addressed it at the eighth-grade level. The grade levels and durations devoted to several concepts have changed. These concepts include energy, sound, light, and systems. New objectives related to systems thinking, the effective use of technology concerning environmental awareness, and literacy skills have been embedded in the curriculum. 2024 Science Curriculum integrated a broader range of skills. In addition, 2024 curriculum focused on differentiated instruction and individual differences. Both curricula included student-centered approaches; however, the 2024 curriculum was more comprehensive in terms of teaching–learning, assessment, and evaluation processes.

Anahtar Kelimeler

• Science Curriculum
• Document Analysis
• Content Analysis

Kaynakça

1. Achieve (2013). Next generation science standards. National Academies Press.
2. Aksoy, G., & Taşkın, G. (2019). Öğretim programlarının değişmesini etkileyen faktörlerin, sosyal bilgiler ve fen bilimleri dersi müfredatlarını etkileme boyutu. Milli Eğitim Dergisi, 48(224), 75-99.
3. Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (2001). A taxonomy for learning, teaching and assessing: A revision of Bloom’s taxonomy of educational objectives. Longman.
4. Ashfaq, M., Zahid Majeed, D. A. B., & Maqbool, A. (2024). An investigation to the results of differentiated instructions in science subject. Migration Letters, 21(S14), 159-171.
5. Ateş, H. (2019). Fen bilimleri dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma eğitimi açısından analizi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 101-127. http://dx.doi.org/10.23891/efdyyu.2019.120
6. Bahar, M., Yener, D., Yılmaz M. & Emen, H., Gürer, F. (2018). 2018 fen bilimleri öğretim programı kazanımlarındaki değişimler ve fen teknoloji matematik mühendislik (STEM) entegrasyonu. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 702-735.
7. Bakaç, E. (2019). 2005 fen ve teknoloji dersi öğretim programı, 2013 ve 2018 fen bilimleri dersi öğretim programlarının karşılaştırılması. Journal of Human Sciences, 16(3), 857-870.
8. Bakırcı, H., Yucakuş, D. N., & Karslı, G. (2025). 2024 fen bilimleri dersi öğretim programı hakkında fen bilimleri öğretmenlerinin görüşleri: Maarif modeli örneği. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 9(4), 1049-1070.

9. Başar, T., & Demiral, Ü. (2020). 2013, 2017 ve 2018 fen bilimleri dersi öğretim programlarının karşılaştırılması. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(1), 261-292.
10. Bayındır, G., &Kahraman, A. B. (2024). Uluslararası öğrenci değerlendirme programları kapsamında Türkiye’nin eğitimdeki konumu. Uluslararası Kültür Araştırmaları Dergisi, 1(1), 31-37.
11. Beşoluk, Ş., Demirhan, E., Orhan, U., Mısır, M. E., & Karahan, H. (2024). 2018 ve 2024 fen bilimleri öğretim programlarının yerellik bağlamında karşılaştırılması. ERPA International Congresses on Education Book of Proceedings içinde (ss.103-111), 13-15 Eylül 2024, Balıkesir.
12. Bilir, U. (2025). Türkiye’de 2018 ve 2024 yılları fen bilimleri dersi öğretim programlarının temel öğeler açısından karşılaştırılması. Milli Eğitim Dergisi, 54(246), 793-836. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1532604
13. Boon, M. (2024). Interdisciplinarity through modelling. In The Routledge handbook of philosophy of scientific modeling (pp. 395-411). Taylor and Francis AS.
14. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
15. Campbell, T., & Oh, P. S. (2015). Engaging students in modeling as an epistemic practice of science: An introduction to the special issue of the journal of science education and technology. Journal of Science Education and Technology, 24, 125-131. https://doi.org/10.1007/s10956-014-9544-2
16. Candaş, B., Kıryak, Z., Kılınç, A., Güven, O., & Özmen, H. (2019). 2013 ve 2018 fen bilimleri, öğretim programlarının genel eğilimler ve yaklaşımlar açısından karşılaştırılması. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 1668-1697. http://dx.doi.org/10.23891/efdyyu.2019.176
17. Cangüven, H., & Avcı, G. (2013). 2013 ve 2018 fen bilimleri öğretim programları kazanımlarının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre karşılaştırılması. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2), 306-318. https://doi.org/10.17556/erziefd.803732
18. Cihan, N. (2014). Okullarda değerler eğitimi ve Türkiye'deki uygulamaya bir bakış. Electronic Turkish Studies, 9(2), 428-436. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.6402
19. Corbin, J., & Strauss, A. (2008). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (3..Basım). Sage Publications.
20. Değirmençay, Ş. A., & Şahin, Y. İ. (2020). Misconceptions of third grade students in terms of concepts such as force, matter, light and sound. European Journal of Education Studies, 7(7), 258-273.
21. Delen, İ., & Yılmaz Tüzün, Ö. (2024). Science education in different contexts: Regional and local differences in the main research trends. Education and Science, 49(218), 185-204. https://doi.org/10.15390/EB.2024.12578
22. Deveci, İ., Konuş, F. Z., & Aydız, M. (2018). 2018 yılı fen bilimleri dersi öğretim programı kazanımlarının yaşam becerileri açısından incelenmesi. Çukurova University Faculty of Education Journal, 47(2), 765-797. https://doi.org/10.14812/cuefd.413514
23. Elmas, R., & Gül, M. (2020). STEM eğitim yaklaşımının 2018 fen bilimleri öğretim programı kapsamında uygulanabilirliğinin incelenmesi. Turkiye Kimya Dernegi Dergisi Kısım C: Kimya Eğitimi, 5(2), 223-246. https://doi.org/10.37995/jotcsc.794547
24. Et, S., & Gömleksiz, M. N. (2021). Fen bilimleri, biyoloji ve fizik dersi öğretim programlarının sosyobilimsel konular açısından değerlendirilmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 31(2), 745-756. https://doi.org/10.18069/firatsbed.872628
25. European Commission (Avrupa Komisyonu, 2015). Science education for responsible citizenship: Report to the European Commission of the Expert Group on Science Education. EUR: 26893 EN. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2777/13004
26. Forsthuber, B., Motiejunaite, A., & de Almeida Coutinho, A. S. (2011). Science education in Europe: National policies, practices and research. Education, audiovisual and culture executive agency, European Commission. https://doi.org/10.2797/7170
27. Gündoğdu, Z., & Aydın, A. (2018). 2018 fen bilimleri dersi öğretim programı 5-8. sınıf kazanımlarının yenilenmiş bloom taksonomisine göre incelenmesi ve program hakkında öğretmen görüşleri. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(1), 127-170. https://doi.org/10.17152/gefad.1279054
28. Harlen, W. (2013). Inquiry-based learning in science and mathematics. Review of Science, Mathematics and ICT Education, 7(2), 9-33.
29. Kalemkuş, J. (2021). Fen bilimleri dersi öğretim programı kazanımlarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(1), 63-87. https://doi.org/10.18039/ajesi.800552
30. Kaya, M., & Bacanak, A. (2013). Fen ve teknoloji öğretmen adaylarının düşünceleri: Fen okuryazarı birey yetiştirmede öğretmenin yeri. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 21, 209-228.
31. Kul, H. H., Kızılay, E., & Öner Armağan, F. (2021). Türkiye’deki fen öğretim programlarında bilimsel süreç becerilerinin yeri. The Journal of International Social Science Education, 7(2), 327-347.
32. Lehrer, R., & Schauble, L. (2006). Cultivating model-based reasoning in science education. Cambridge University Press.
33. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis. Sage Publications.
34. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB, 2005). Fen ve teknoloji dersi öğretim programı (6, 7 ve 8. sınıflar). Ankara.
35. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB, 2013). Fen bilimleri dersi öğretim programı (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Ankara.
36. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB, 2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı (ilkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=325
37. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB, 2024a). Fen bilimleri dersi öğretim programı (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar): Türkiye yüzyılı maarif modeli 2024. https://mufredat.meb.gov.tr/
38. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB, 2024b). Türkiye yüzyılı maarif modeli: Öğretim programları kurul kararı. https://mufredat.meb.gov.tr/
39. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB, 2024c). Türkiye yüzyılı maarif modeli: Öğretim programları ortak metni. https://mufredat.meb.gov.tr/
40. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB, 2025). Türkiye'nin geleceği için özgün bir tasarım: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin küresel eğitim politikaları bağlamında yeri ve önemi (rapor-2). https://tymm.meb.gov.tr/raporlar
41. Mostafa, T., Echazarra, A., & Guillou, H. (2018). The science of teaching science: An exploration of science teaching practices in PISA 2015. OECD Education Working Papers, (188), 1-112.
42. Ormancı, Ü., Çepni, S., & Balım, A. G. (2018). Ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin sistem düşünme becerilerine ilişkin durumlarının belirlenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(44), 15-27. https://dx.doi.org/10.9779/PUJE.2018.203
43. Özgür, S. (2013). The persistence of misconceptions about the human blood circulatory system among students in different grade levels. International Journal of Environmental and Science Education, 8(2), 255-268. https://doi.org/10.12973/ijese.2013.206a
44. Öztürk, A., & Dursun, F. (2024). Okul öncesi öğretmenlerinin okul öncesi eğitim programı kazanımlarına ilişkin görüşleri. Maarif Mektepleri Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(2), 55-77. https://doi.org/10.46762/mamulebd.1493579
45. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd Ed.). Sage Publications.
46. Pedaste, M., Mäeots, M., Siiman, L. A., De Jong, T., Van Riesen, S. A., Kamp, E. T., ... & Tsourlidaki, E. (2015). Phases of inquiry-based learning: Definitions and the inquiry cycle. Educational Research Review, 14, 47-61. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2015.02.003
47. Peters, E. E. (2010). Shifting to a student-centered science classroom: An exploration of teacher and student changes in perceptions and practices. Journal of Science Teacher Education, 21(3), 329-349.
48. Ristanto, R. H., Zubaidah, S., Amin, M., & Rohman, F. (2017). Scientific literacy of students learned through guided inquiry. International Journal of Research & Review, 4(5), 23-30.
49. Squires, A., Wade, J., Dominick, P., & Gelosh, D. (2011). Building a competency taxonomy to guide experience acceleration of lead program systems engineers. 9th Annual Conference on Systems Engineering Research (CSER) (ss. 1–10). Redondo beach, CA.
50. Sulaeman, N. F., Putra, P. D. A., Mineta, I., Hakamada, H., Takahashi, M., Ide, Y., & Kumano, Y. (2021). Exploring student engagement in STEM education through the engineering design process. Jurnal Penelitian Dan Pembelajaran IPA, 7(1), 1-16.
51. Şentürk, C., & Sarı, H. (2018). Investigation of impacts of differentiated instruction applied in a primary school in attitudes of students towards the course. Cypriot Journal of Educational Sciences, 13(2), 240-248. https://doi.org/10.18844/cjes.v13i2.3359
52. Tirol, S. L. (2022). Spiral progression approach in the k to 12 science curriculum: a literature review. International Journal of Education (IJE), 10(4), 29-44.
53. Tomlinson, C. A., & Imbeau, M. B. (2010). Leading and managing a differentiated classroom. ASCD.
54. van Geel, M., Keuning, T., & Safar, I. (2022). How teachers develop skills for implementing differentiated instruction: Helpful and hindering factors. Teaching and Teacher Education: Leadership and Professional Development, 1, 100007. https://doi.org/10.1016/j.tatelp.2022.100007
55. von Glasersfeld, E. (1995). A constructivist approach to teaching. L. P. Steffe & J. Gale (Eds.), Constructivism in education içinde (ss. 3-15). Routledge.
56. Yaz, Ö. V., & Kurnaz, M. A. (2020). Comparative analysis of the science teaching curricula in Turkey. SAGE Open, 10(1), 1-14. https://doi.org/10.1177/2158244019899432
57. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. Basım). Seçkin Yayıncılık.