Edirne Kentsel Kimliğinde Az Bilinen Bir Yapı: Haşim İşcan Konağı (Ahmed Cevdet Paşa Konağı)

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 31, 379 - 411, 19.01.2026

Fatih Sarımeşe

https://doi.org/10.33207/trkede.1775354

Öz

Edirne şehir merkezinde yer alan konak, mimari planı, yapım tekniği ve iç mekânda bulunan kalem işi süslemeleriyle geç dönem Osmanlı sivil mimarisinin özgün örneklerinden biridir. Yapının kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte, mimari detaylar ve kullanılan damgalı harman tuğlalar dikkate alındığında, 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başlarında inşa edildiği söylenebilir. Zemin kat üzerine iki katlı olarak inşa edilen konak, geleneksel Türk konut mimarisinde sıkça rastlanan iç sofalı plan tipine sahiptir. Bu tipoloji hem mekânsal organizasyon hem de sosyal yaşantının mekâna yansıması açısından önem arz etmektedir. Yapı günümüzde kullanılmamaktadır. Konağın batı ve doğu cephelerine sonradan eklenmiş birimler tespit edilmiştir. Doğu cephesine bitişik olarak inşa edilen bölümde bir hamam yer almaktadır. Söz konusu hamam konak hamamları içerisinde değerlendirilebilir. İç mekânlarda yapılan incelemelerde, sofa ve odaların beden duvarlarında sıva üzeri kalem işi süslemeler tespit edilmiştir. Bu bezemeler, dönemin estetik anlayışını yansıtan önemli öğelerdir. Genel mimari özellikleri ve süsleme repertuarıyla konak, Neoklasik üslubun etkilerini taşımakta olup, geç Osmanlı dönemine ait konut mimarisi açısından dikkate değer bir yapı olarak değerlendirilmektedir. Edirne kent dokusu içerisinde önemli bir yer tutan bu konak, mimari özellikleri ve süsleme detaylarıyla hem dönemin estetik anlayışını yansıtmakta hem de Osmanlı konut mimarisinin geç dönemine ışık tutan değerli bir kültürel miras örneği olarak korunması gereken yapılar arasında yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

Edirne Kültürel Mirası , Osmanlı Mimarisi , Haşim İşcan Konağı , Mimari Süsleme

A Lesser-Known Architectural Heritage in the Urban Identity of Edirne: The Haşim İşcan Mansion (Ahmed Cevdet Pasha Mansion)

Öz

Located in the city center of Edirne, this mansion stands out as a unique example of late Ottoman civil architecture with its architectural plan, construction technique, and interior wall paintings (kalem işi). Although the exact date of construction is unknown, architectural features and the presence of stamped handmade bricks suggest that the building was constructed between the late 19th and early 20th centuries. The mansion, constructed as a two-story building above the ground floor, features an interior hall (sofa) plan type, which is commonly found in traditional Turkish residential architecture. This typology is significant in terms of both spatial organization and its reflection of social life within the house. Currently unused, the structure has later additions on its western and eastern façades. A bath (hamam), which can be classified among traditional house baths, is located on the eastern side. Interior investigations have revealed painted decorative motifs on the plastered walls of the central hall and adjoining rooms. These embellishments are important elements that reflect the aesthetic understanding of the period. The architectural features and decorative program of the mansion display characteristics of the Neoclassical style, making it a significant example of late Ottoman domestic architecture. Situated within the urban fabric of Edirne, this mansion not only reflects the aesthetic values of its time but also represents a valuable piece of cultural heritage that deserves preservation.

Anahtar Kelimeler

Cultural Heritage of Edirne , Ottoman Architecture , Haşim İşcan Mansion , Architectural Ornamentation

Kaynakça

• AHMET, Bâdi Efendi (2014), Riyâz-ı Belde-i Edirne 20. Yüzyıla Kadar Osmanlı Edirne’si, 1, Haz. Niyazi ADIGÜZEL ve Raşit GÜNDOĞDU, Trakya Üniversitesi Yayınları, Edirne.
• AKANSEL, Sennur (2013), “Edirne Kaleiçi Tarihi Konutları”, Edirne Taşınmaz Kültür Varlıkları Envanteri II, Trakya Kalkınma Ajansı Yayınları, Edirne, 3-11.
• ARSLAN, Şilan (2004), Geleneksel Edirne Evlerinde Mimarlık ve İçmimarlık Olgusu, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
• ATİK, Damla ve ERDOĞAN, Nevnihal (2007), “Geleneksel Konut Mimarlığını Etkileyen Sosyo-Kültürel Faktörler: Edirne’de Şinasi Dörtok Evi”, Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 8.1, s. 21-27.
• BEKTAŞ, Cengiz (2016), Türk Evi, YEM Yayınları, İstanbul.
• ÇAPKU, Ahmet (2020), Edirne, İlke Yayıncılık, İstanbul.
• DARKOT, Besim (1993), “Edirne”, Edirne: Edirne’nin 600. Fetih Yıldönümü Kitabı, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1-12.
• DENİZ, Emel (2016), Kırklareli Konut Yapılarında Kalemişi Süslemeler, Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale.
• Edirne Taşınmaz Kültür Varlıkları Envanteri (2013), 2, Edirne Valiliği, Edirne.
• ELDEM, Sedad Hakkı (1984), Türk Evi Osmanlı Dönemi 1, Taç Vakfı Yayınları, İstanbul.
• EYİCE, Semavi (1981), “XVIII. Yüzyılda Türk Sanatı ve Türk Mimarisinde Avrupa Neo-Klasik Üslubu”, Sanat Tarihi Yıllığı, 9.10, 163-190.
• GÖKBİLGİN, M. Tayyib (1994), “Edirne (Tarihi)”, TDV İslam Ansiklopedisi, 10, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, 425-431.
• GÜNEŞ, Songül (2024), Haşim İşcan’ın Hayatı ve İstanbul Belediye Başkanlığı (1898-1968), Doktora Tezi, İstanbul Medeniyet Üniversitesi İstanbul.
• Güryapı Arşivi.
• Kadir Dağdeviren Arşivi.
• KAZANCIGİL, Ratip ve GÖKÇE, Nilüfer (2005), Dağdevirenzâde Mustafa Şevket Bey’in Edirne Tarihi ve Balkan Savaşı Anıları, Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi Yayınları, Edirne.
• Kültür Varlıkları Koruma Envanteri Fişi.
• MERİÇ, Goncagül (2019), Edirne Kaleiçi Evleri 1903 Sonrası, Yüksek Lisans Tezi, Uludağ Üniversitesi, Bursa.
• MERİÇ, Rıfkı Melül (2013), Şehrin Hüznü Edirne’nin Tarihi ve Mimari Eserleri Hakkında, Edirne Valiliği Yayınları, İstanbul.
• PEREMECİ, O. Nuri (2011), Edirne Tarihi, Bellek Yayınları, Edirne.
• RIFAT, Osman (2015), Milli Mecmua’daki Edirne Abideleri Yazıları (Evleri, Konakları, Bahçeleri, Nehirleri, Köprüleri), Haz. Recep DUYMAZ ve Yüksel TOPALOĞLU, Trakya Üniversitesi Yayınları, Edirne.
• SAF, H. Oya ve M. Emre Ergül (2013), “Kentsel Dokusu Bağlamında Osmanlı Dönemi Edirne Evleri”, Şehir Toplum Dergisi, 3, 43-61.
• ÜNVER, Süheyl (1983), Dr. Rıfat Osman’a Göre Edirne Evleri ve Konakları, Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Yayınları, İstanbul.
• YÜCEL, Erdem (2000), “Edirne Evleri”, Tarihi, Kültürü ve Sanatıyla Eyüpsultan Sempozyumu III Tebliğler, Eyüp Belediyesi Kültür Yayınları, İstanbul, 462-471.
• YÜCEL, Erdem (2023), “Sivil Mimarimiz ve Edirne Evleri”, Vakıf Restorasyon Yıllığı, 25, 35-46.
• ZEYBEKOĞLU, Damla (2005), Edirne Geleneksel Konut Mimarlığını Etkileyen Sosyo-Kültürel Faktörlerin İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi, Edirne.
• ZEYBEKOĞLU, Damla (2005), Edirne Geleneksel Konut Mimarlığını Etkileyen Sosyo-Kültürel Faktörlerin İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi, Edirne.
• https://kulturenvanteri.com/yer/hasim-iscan-evi/#17.1/41.67712/26.564352 (Erişim Tarihi 09.05.2025)
• https://www.edirneninsesi.com.tr/muhtardan-konak-icin-resmi-adim/9327/ (Erişim Tarihi 09.05.2025)
• https://webgis.edirne.bel.tr/keos/ (Erişim Tarihi 14.06.2025)