Awareness level and factors affecting vaccine preference among individuals who received COVID-19 vaccination

Öz

Objective: This study aimed to evaluate factors affecting vaccine awareness and vaccine preferences in patients attending a COVID-19 vaccination outpatient clinic. Methods: This cross-sectional study was conducted with 404 volunteer participants aged 18 years or older who attended the COVID-19 vaccination outpatient clinic at Konya City Hospital between 25 Au-gust and 25 October 2021. Data were collected through face-to-face interviews using a sociodemographic information form, a COVID-19 vaccine knowledge and attitude questionnaire, and the COVID-19 Vaccine Literacy Scale (VLS). SPSS 18.0 was used for statistical analyses; p<0.05 was considered statistically significant. Results: Of the participants, 52% were female with a mean age of 32.54±11.24 years. All participants had been vaccinated; 69.8% chose the Pfizer-BioNTech mRNA vaccine. Perceived efficacy (73.5%) was the main determinant of vaccine preference. Individuals without chronic disease preferred Pfizer-BioNTech significantly more (p<0.001). In multivariate logistic regression, female sex (OR=1.881; 95% CI: 1.078–3.281) and chronic disease (OR=2.647; 95% CI: 1.440–4.798) were independent predictors of receiving more than two doses. The mean VLS total score was moderate (women: 2.83±0.49; men: 2.74±0.54) and was significantly higher among healthcare workers and university graduates (p<0.001). A significant negative correlation was found between age and the VLS total score (r=−0.110; p=0.027). Conclusion: Vaccine literacy was moderate and shaped mainly by education, occupation and information sources. Interventions to improve health literacy should be planned; healthcare providers, particu-larly general practitioners, should play a more active role in vaccine communication. As the sample comprised individuals attending a vaccination clinic, findings should not be generalised to unvaccina-ted populations.

Anahtar Kelimeler

• COVID-19 Vaccines
• Health Literacy
• Patient Preference
• COVID-19
• Vaccination Hesitancy

COVID-19 aşısı yaptıran bireylerde farkındalık düzeyi ve aşı tercihini etkileyen faktörler

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, COVID-19 aşı polikliniğine başvuran hastalarda aşı farkındalığını ve aşı tercihlerinde etkili olan faktörleri değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel nitelikteki bu çalışma, 25 Ağustos–25 Ekim 2021 tarihleri arasında Konya Şehir Hastanesi COVID-19 aşı polikliniğine başvuran 18 yaş ve üzeri 404 gönüllü katılımcı ile yürü-tülmüştür. Veriler; sosyodemografik bilgi formu, COVID-19 aşı bilgi ve tutum soru formu ile COVID-19 Aşı Okuryazarlığı Ölçeği (AOÖ) aracılığıyla yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. İstatistiksel analizlerde SPSS 18.0 kullanılmış, p<0.05 anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %52’si kadın, yaş ortalaması 32.54±11.24 yıldır. Tümü aşılanmış olan katılım-cıların %69.8’i Pfizer-BioNTech mRNA aşısını tercih etmiştir. Aşı tercihinde en belirleyici etken aşının etkinliğine duyulan güven (%73.5) olmuştur. Kronik hastalığı olmayan bireyler Pfizer-BioNTech’i an-lamlı düzeyde daha fazla tercih etmiştir (p<0.001). Çok değişkenli lojistik regresyon analizinde; kadın cinsiyeti (OR=1.881; %95 GA: 1.078–3.281) ve kronik hastalık varlığı (OR=2.647; %95 GA: 1.440–4.798) iki dozdan fazla aşılanmanın bağımsız prediktörleri olarak belirlenmiştir. COVID-19 AOÖ toplam puan ortalaması orta düzeyde saptanmış (kadın: 2.83±0.49; erkek: 2.74±0.54) olup sağlık çalışanları ve üniversite mezunlarında anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0.001). Yaş ile AOÖ toplam skoru ara-sında negatif yönde anlamlı korelasyon tespit edilmiştir (r=−0.110; p=0.027). Sonuç: Bireylerin aşı okuryazarlık düzeyleri orta düzeyde olup eğitim seviyesi, meslek ve bilgi kaynak-ları bu düzeyi şekillendiren başlıca faktörlerdir. Toplumun aşıya erişim ve kabulünü artırmak için sağlık okuryazarlığını güçlendirmeye yönelik müdahaleler planlanmalı; başta aile hekimleri olmak üzere sağlık hizmeti sunucuları aşı iletişiminde daha etkin rol üstlenmelidir. Örneklem aşı polikliniğine kendi isteğiyle başvurarak aşılanan bireylerden oluştuğundan, bulgular aşılanmamış kesime genellenmemelidir.

Anahtar Kelimeler

• COVID-19 Aşıları
• Sağlık Okuryazarlığı
• Hasta Tercihi
• COVID-19
• Aşı Tereddüdü

Etik Beyan

etik kurul onayı vardır.

Kaynakça

1. Ahn DG, Shin HJ, Kim MH, et al. Current status of epidemiology, diagnosis, therapeutics, and vaccines for novel coronavirus disease 2019 (COVID-19). J Microbiol Biotechnol. 2020;30(3):313-324. doi: 10.4014/jmb.2003.03011.
2. Anderson RM, Heesterbeek H, Klinkenberg D, et al. How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic? Lancet. 2020;395(10228):931-934. doi: 10.1016/S0140-6736(20)30567-5.
3. Yavuz E. COVID-19 Vaccines. Türkiye Aile Hekimliği Dergisi. 2020;24(4):223-234. doi: 10.15511/tahd.20.00427.
4. World Health Organization. Ten threats to global health in 2019. Geneva: WHO; 2019. https://www.who.int/news-room/spotlight/ten-threats-to-global-health-in-2019 (Erişim tarihi: 31.08.2026).
5. MacDonald NE. Vaccine hesitancy: Definition, scope and determinants. Vaccine. 2015;33(34):4161-4164. doi: 10.1016/j.vaccine.2015.04.036.
6. Lazarus JV, Wyka K, White TM, et al. A survey of COVID-19 vaccine acceptance across 23 countries in 2022. Nat Med. 2023;29(2):366-375. doi: 10.1038/s41591-022-02185-4.
7. Salali GD, Uysal MS. COVID-19 vaccine hesitancy is associated with beliefs on the origin of the novel coronavirus in the UK and Turkey. Psychol Med. 2022;52(15):3750-3752. doi: 10.1017/S0033291720004067.
8. Ratzan SC. Vaccine literacy: a new shot for advancing health. J Health Commun. 2011;16(3):227-229. doi: 10.1080/10810730.2011.561726.

9. Biasio LR, Bonaccorsi G, Lorini C, et al. Assessing COVID-19 vaccine literacy: A preliminary online survey. Hum Vaccin Immunother. 2021;17(5):1304-1312. doi: 10.1080/21645515.2020.1829315.
10. Gusar I, Konjevoda S, Babić G, et al. Pre-vaccination COVID-19 vaccine literacy in a Croatian adult population: A cross-sectional study. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(13):7073. doi: 10.3390/ijerph18137073.
11. Costantini H. COVID-19 vaccine literacy of family carers for their older parents in Japan. Healthcare (Basel). 2021;9(8):1038. doi: 10.3390/healthcare9081038.
12. Yüksekol ÖD, Baltaci N, Nazik F, et al. COVID-19 vaccine literacy levels among women of reproductive age. Journal of İnönü University Vocational School of Health Services. 2022;10(2):641-651. doi: 10.33715/inonusaglik.1020271.
13. Biasio LR, Lorini C, Zanobini P, et al. COVID-19 vaccine literacy: a scoping review. Hum Vaccin Immunother. 2023;19(1):2176083. doi: 10.1080/21645515.2023.2176083.
14. T.C. Sağlık Bakanlığı. COVID-19 Aşısı Ulusal Uygulama Stratejisi. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2021. https://covid19asi.saglik.gov.tr (Erişim tarihi: 31.08.2026).
15. Ishikawa H, Takeuchi T, Yano E. Measuring functional, communicative, and critical health literacy among diabetic patients. Diabetes Care. 2008;31(5):874-879. doi: 10.2337/dc07-1932.
16. Durmuş A, Akbolat M, Amarat M. Validity and reliability of the COVID-19 Vaccine Literacy Scale in Turkish. Cukurova Med J. 2021;46(2):732-741. doi: 10.17826/cumj.870432.
17. Yılmaz Hİ, Turğut B, Çıtlak G, et al. Public attitudes towards the COVID-19 vaccine in Turkey. Dicle Medical Journal. 2021;48(3):583-594. doi: 10.5798/dicletip.988080.
18. Latkin CA, Dayton L, Yi G, et al. Trust in a COVID-19 vaccine in the US: A social-ecological perspective. Soc Sci Med. 2021;270:113684. doi: 10.1016/j.socscimed.2021.113684.
19. Rotshild V, Hirsh-Raccah B, Miskin I, et al. Comparing the clinical efficacy of COVID-19 vaccines: a systematic review and network meta-analysis. Sci Rep. 2021;11(1):22777. doi: 10.1038/s41598-021-02321-z.
20. Dror AA, Eisenbach N, Taiber S, et al. Vaccine hesitancy: the next challenge in the fight against COVID-19. Eur J Epidemiol. 2020;35(8):775-779. doi: 10.1007/s10654-020-00671-y.
21. Gencer N. Individuals’ fear of coronavirus (COVID-19) during the pandemic: The case of Çorum. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi. 2020;(4):1153-1173. doi: 10.47994/usbad.791577.
22. Ozisik L, Tanriover MD, Rigby S, et al. ADVICE for a healthier life: Adult Vaccination Campaign in Europe. Eur J Intern Med. 2016;33:14-20. doi: 10.1016/j.ejim.2016.04.021.
23. Smith BA, Ricotta EE, Kwan JL, et al. COVID-19 risk perception and vaccine acceptance in individuals with self-reported chronic respiratory or autoimmune conditions. Allergy Asthma Clin Immunol. 2023;19(1):37. doi: 10.1186/s13223-023-00791-6.
24. Toshkov D. Explaining the gender gap in COVID-19 vaccination attitudes. Eur J Public Health. 2023;33(3):490-495. doi: 10.1093/eurpub/ckad052.
25. Darbandi M, Mahjub H, Poorolajal J, et al. Acceptance and hesitancy regarding COVID-19 vaccination and factors influencing them in adults: A systematic review. Immun Inflamm Dis. 2024;12(11):e70076. doi: 10.1002/iid3.70076.
26. Pierz AJ, Rauh L, Masoud D, et al. Supporting US healthcare providers for successful vaccine communication. BMC Health Serv Res. 2023;23(1):423. doi: 10.1186/s12913-023-09348-0.