BİR İLYADA ÇEVİRİSİ ÜZERİNE DEĞERLENDİRME YA DA YAPAY ZEKA FİLOLOGLARA KARŞI
Öz
Homeros’un İlyada ve Odysseia destanları, Batı edebiyatının temel metinleri olarak yüzyıllardır farklı dillere çevrilmiş, her dönemin estetik ve kültürel anlayışına göre yeniden yorumlanmıştır. Homeros’un destanlarının Latinceye çevrilmesi, Roma döneminde metinlerin Avrupa edebiyatına girişini sağlamıştır. Rönesans’la birlikte Yunanca aslından yapılan çeviriler hız kazanmış; özellikle İngilizce, Fransızca ve Almanca çeviriler klasik filolojinin gelişmesinde büyük rol oynamıştır. 18. ve 19. yüzyıllarda yapılan düzyazı çeviriler metinlerin akademik incelenmesine katkı sağlarken, şiirsel çeviriler (örneğin Alexander Pope’un İngilizce çevirileri) edebî etkileri genişletmiştir. Günümüzde destanların farklı yaklaşımlarla (düz çeviri, uyarlama, serbest şiirsel aktarım) çok sayıda modern dilde çevirisi bulunur. Osmanlı döneminde Homeros doğrudan çevrilmemiş, ancak Batı dillerinden yapılan aktarmalar aracılığıyla tanınmaya başlanmıştır. Cumhuriyet’in ilk yıllarında Yunanca aslından Türkçeye çeviriler başlamış, özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren destanların bilimsel ve edebî nitelikli Türkçe çevirileri yapılmıştır. Azra Erhat ve A. Kadir’in 20. yüzyıl ortasındaki şiirsel çevirileri, Homeros’u Türk okuyucusuyla geniş ölçekte buluşturan ilk büyük girişim olmuştur. Daha sonraki dönemlerde çeşitli filologlar ve çevirmenler tarafından yeni edisyonlar, düz yazı ve şiirsel çeviri denemeleri yayımlanmıştır. Homeros’un eserlerinin çeviri tarihi, yalnızca bir dil aktarımı değil, aynı zamanda her toplumun kendi edebî anlayışını, estetik ölçülerini ve kültürel önceliklerini yansıtan bir süreçtir. Her çeviri, destanların yorumunu dönemin dil zevkine ve dünya görüşüne göre yeniden şekillendirmiştir. Bu araştırmada Homeros çeviri gelenneği perspektifinden E. Gören’in İlyada Destanı çevirisi incelenmekte, ama aynı zamanda yapay zekanın özellikle çevirideki etkisi örneklerle ele alınmaktadır
Anahtar Kelimeler
ON AN ILIAD TRANSLATION or ARTIFICIAL INTELLIGENCE VERSUS PHILOLOGISTS
Öz
Homer’s Iliad and Odyssey, as foundational texts of Western literature, have been translated into various languages for centuries and reinterpreted in accordance with the aesthetic and cultural sensibilities of each period. Their translation into Latin during the Roman era facilitated the entry of these works into European literature. With the Renaissance, translations from the original Greek gained momentum; particularly, English, French, and German versions played a decisive role in the development of classical philology. Prose translations of the eighteenth and nineteenth centuries contributed to the scholarly study of the texts, while poetic renderings—such as Alexander Pope’s English versions—expanded their literary influence. Today, the epics are available in a wide range of modern languages through diverse approaches, including literal translations, adaptations, and freer poetic renderings. In the Ottoman period, Homer was not translated directly, but became known through mediations in Western languages. In the early years of the Turkish Republic, translations from the original Greek began, and from the second half of the twentieth century onwards, both scholarly and literary Turkish translations of the epics appeared. The poetic translations of Azra Erhat and A. Kadir in the mid-twentieth century represented the first major effort to present Homer to a broad Turkish readership. In subsequent decades, new editions as well as prose and poetic translation attempts were published by various philologists and translators. The translation history of Homer’s works constitutes not merely a linguistic transfer but also a process that reflects each society’s literary sensibilities, aesthetic norms, and cultural priorities. Every translation has reshaped the interpretation of the epics in accordance with the linguistic tastes and worldviews of its own era. This study examines E. Gören’s translation of the Iliad within the framework of the Homeric translation tradition, while also considering, with examples, the impact of artificial intelligence on the practice of translation.
Anahtar Kelimeler
