12 Eylül 1980 Askerî Darbesi Öncesinin Son Demokratik Hükümeti Dönemi Ordu-Hükümet İlişkileri

Cumhuriyet’in ilanı ile birlikte ordunun yeni rejimi korumaya yönelik tutumu tarihi bir miras olarak devam etmiştir. 27 Mayıs darbesinden sonra 12 Mart Muhtırası da bu amaçla ordunun ülke yönetimindeki etkinliğini artırmıştır. 12 Eylül darbesi de böyle bir süreçte diğer darbelerden farklı olarak emir komuta zinciri içerisinde ortaya çıkmıştır. 12 Mart Muhtırası’nın verildiği dönemde başbakan olan Demirel, 12 Eylül darbesi yapıldığı zaman da başbakan olarak bulunuyordu. 12 Eylül darbesinden önce Başbakan olarak görevde bulunan Demirel’in siyasi hayatında kurmuş olduğu VI. hükümeti aynı zamanda azınlık hükümeti olarak, darbe öncesinin son demokratik hükümeti olmuştur. Darbeye giden süreçte ordu tarafından verilen uyarı mektubu etkili olmamış, daha sonra yapılacak darbeye meşruiyet kazandırmıştı. Bu dönemde ordu-hükümet ilişkilerinde Başbakan olarak Demirel’in tutumu ordu karşısında ürkek ya da çekingen bir tutum izlemiştir. 12 Mart Muhtırası’ndan tecrübeli olan Başbakan Demirel, uyarı mektubu ile ordunun darbe yapabileceği kaygısını taşımasına rağmen, kuvvet komutanlarının görev sürelerinin uzatılmasını sağlamak suretiyle ordu-hükümet ilişkilerinde “işbirliği”ni sağlamayı amaçlamıştır. Bu süreçte yaşanan ordu-hükümet ilişkilerinde siyasilerin değişmeyen tutumları, ordunun tarihsel misyonu çerçevesinde devlete yönelik “koruyucu” ve “kollayıcı” rolünün daha da güçlenmesinde etkili olmuştur.