Üniversite Öğrencilerinde FoMO, Netlessfobi ve Aile Bütünlük Duygusu Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 37 Sayı: 1, 107 - 130, 31.01.2026

Doğukan Furkan Sarıtepe , Mustafa Karataş

https://doi.org/10.33417/tsh.1483323

Öz

Teknolojinin gelişimi ve internet kullanımının yaygınlaşması sonucunda teknoloji kaynaklı yeni davranış bozuklukları gündeme gelmiştir. Bu çalışmada, lisans öğrencilerinin FoMO, netlessfobi ve aile bütünlük duyguları arasındaki ilişkilerin açıklanması amaçlanmıştır. Çalışmanın veri toplama araçları; “Sosyal Ortamlarda Gelişmeleri Kaçırma Korkusu Ölçeği”, “Fırat Netlessfobi Ölçeği”, “Aile Bütünlük Duygusu Ölçeği – Kısa Formu”dur. Toplam 361 üniversite öğrencisi ile yürütülen araştırmada ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Çalışma neticesinde üniversite öğrencilerinin FoMO ve netlessfobi düzeyleri arasında pozitif bir ilişki olduğu görülmüştür. Aile bütünlük duygularına bakıldığında ise netlessfobi ile aralarında negatif bir ilişki olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Araştırmada elde edilen bulguların alan yazın çerçevesinde tartışılmasının ardından internet kullanıcılarına, araştırmacılara, saha çalışanlarına ve politika yapıcılara önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Aile Bütünlük Duygusu , Teknoloji , FoMO , Netlessfobi

The Relationship Between FoMO, Netlessphobia and Family Sense of Coherence in University Students

Öz

As a result of the development of technology and the widespread use of the internet, new technology-related behavioural disorders have come to the agenda. This study aims to explain the relationships between fear of missing out, netlessphobia and family sense of coherence in undergraduate students. The data collection tools of the study were "Fear of Missing Out in Social Environments Scale", "Fırat Netlessphobia Scale", "Family Sense of Coherence Scale - Short Form". Relational screening method was used in the study conducted with a total of 361 university students. Findings indicated a positive relationship between the levels of fear of missing out and netlessphobia of university students. In addition, a negative relationship was observed between the feelings of family integrity and netlessphobia. After discussing the findings obtained in the study within the framework of the relevant literature, recommendations were provided for internet users, researchers, field practitioners and policymakers.

Anahtar Kelimeler

Family Sense of Coherence , Technology , FoMO , Netlessphobia

Kaynakça

• Akalın, A. (2022). Relationship between social media addiction and healthy lifestyle behaviors of nursing students. Bağımlılık Dergisi, 23 (2), 162-169.
• Antonovsky, A. & Sourani, T. (1988). Family sense of coherence and family adaptation. Journal of Marriage and the Family, 79-92.
• Antonovsky, A. (1979). Health, stres and coping. Jossey-Bass.
• Antonovsky, A. (1987). Unraveling the mystery of health: How people manage stress and stay well (s. 218). Jossey-Bass.
• Antonovsky, A. (1993). The structure and properties of the Sense of Coherence Scale. Social Science & Medicine, 36 (6), 725–733.
• APA. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders: DSM-5 (5th ed).
• Arief, M. A. A., Afriani, A., Dahlia, D., & Kumala, I. D. (2024). Peran fear of missing out (FoMO) dalam meningkatkan kecenderungan nomophobia pada mahasiswa. Seurune, 7(2). https://doi.org/10.24815/s-jpu.v7i2.39050
• Ayhan, Z. & Pekğöz Çevi̇ker, A. (2023). İhmal Edilen Aile Değerlerinin, Bütünlük Duygusunun ve Toplumsal İlginin Gençler Üzerindeki Etkisi: Eğitim ve Sosyal Politika Perspektifinden İnceleme. Külliye, 481–498.
• Bag, B. (2017). Ruh sağlığı ve psikiyatri hemşireliğinde salutogenez modeli. Current Approaches in Psychiatry, 9 (3), 284–300.
• Bakioğlu, F., Ekinci, N., & Deniz, M. (2023). Fear of missing out (FoMO) and internet addiction: A study on the mediator role of cognitive flexibility. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(26). https://doi.org/10.29029/busbed.1298386
• Bayer, A. (2013). Değişen toplumsal yapıda aile. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4(8), 101-129.
• Busch, B. (2016). FoMO, stress and sleeplessness: Are smartphones bad for students? The guardian.https://www.theguardian.com/teacher-network/2016/mar/08/children-mobile-phone-distraction-study-school
• Cihan, Ü. ve İl, S. (2024). Aile temelli sosyal hizmet uygulamasından yararlanan ebeveynlerin stresle baş etme biçimleri. Toplum ve Sosyal Hizmet, 35 (2), 201-225.
• Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2002). Research methods in education (5th ed.). Routledge.
• Coutinho, M.; Conroy, M.; Forness, S. & Kavale, K. (2000). Emotional or behavioral disorders: Background and current status of the E/BD terminology and definition. Behavioral Disorders, 25, 264–269.
• Çeçen, A. R. (2007). Aile Bütünlük (Tutarlılık) Duygusu Ölçeği (ABDÖ-K) Kısa Formunun Türkçe’ye Uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 7 (3), 1199–1220.
• Çelebi, M. ve Uslu, R. (2019). Relationship between addiction and family. Anatolian Journal of Psychiatry, 20(Special Issue 1), 98.
• Çömlekçi, M. F. ve Başol, O. (2019). Gençlerin sosyal medya kullanım amaçları ile sosyal medya bağımlılığı ilişkisinin incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17 (4), 173-188.
• Dalbudak, E., Evren, C., Aldemir, S., & Evren, B. (2014). The severity of internet addiction risk and its relationship with the severity of borderline personality features, childhood traumas, dissociative experiences, depression and anxiety symptoms among Turkish university students. Psychiatry Research, 219(3), 577–582. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2014.06.033
• Dossey, L. (2014). FOMO, digital dementia, and our dangerous experiment. Explore (New York, N.Y.), 10 (2), 69–73.
• Duyan, V.; Sayar, Ö. ve Özbulut, M. (2008). Sosyal hizmeti tanımak ve anlamak: Sosyal hizmet alanında çalışanlar için bir rehber. Ankara, Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği, Öncü Basımevi.
• Epik, M. T.; Çiçek, Ö. ve Altay, S. (2017). Bir sosyal politika aracı olarak tarihsel süreçte ailenin değişen/değişmeyen rolleri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 17 (38), 35-58.
• Eriksson, M. (2017). The sense of coherence in the salutogenic model of health. Içinde M. B. Mittelmark, S. Sagy, M. Eriksson, G. F. Bauer, J. M. Pelikan, B. Lindström, & G. A. Espnes (Ed.), The Handbook of Salutogenesis. Springer.
• Eskin Bacaksiz, F.; Tuna, R. ve Alan, H. (2022). Nomophobia, netlessphobia, and fear of missing out in nursing students: A cross-sectional study in distance education. Nurse Education Today, 118, 105523.
• Fioravanti, G.; Casale, S.; Benucci, S. B.; Prostamo, A.; Falone, A.; Ricca, V. & Rotella, F. (2021). Fear of missing out and social networking sites use and abuse: A meta-analysis. Computers in Human Behavior, 122, 106839.
• Gottberg, K. (2017). Simple living–a cure for fomo. https://www. smartliving365.com/simple-cure-FoMO-fear-missing.
• Gökler, M.; Aydın, R.; Nal, E. ve Metintaş, S. (2016). Determining validity and reliability of Turkish version of Fear of Missing out Scale. Anatolian Journal of Psychiatry, 17 (1), 53-59.
• Gupta, M. & Sharma, A. (2021). Fear of Missing out: A brief overview of origin, theoretical underpinnings and relationship with mental health. World Journal of Clinical Cases, 9 (19), 4881–4889.
• Güler Öztekin, G. (2024). Associations between internet addiction and school engagement among Turkish college students: Mediating role of psychological distress. Frontiers in Psychology, 15, 1367462. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1367462
• Güney, E. (2016). Ebeveynleri boşanmış ve boşanmamış olan lise öğrencilerinin yılmazlık düzeyleri ile algıladıkları sosyal destek düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
• Hallac, S. ve Oz, F. (2014). Family Phenomena from Theoretical Perspective. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 6 (3), 1.
• Kalip, K. ve Çöl, M. (2020). Teknolojiyle bağlantılı yeni davranışsal bozukluklar. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 5 (2), 318–333.
• Kanbay, Y.; Fırat, M.; Akçam, A.; Çınar, S. ve Özbay, Ö. (2022). Development of Fırat Netlessphobia Scale and investigation of its psychometric properties. Perspectives in Psychiatric Care, 58(4), 1258–1266.
• Karasar, N. (2017). Scientific research method: Concepts, principles, techniques. Ankara: 3A.
• Karataş, K. (2001). Toplumsal değişme ve aile. Toplum ve Sosyal Hizmet, 12 (2), 89-98.
• Kartal, Y. A. ve Bulut, A. (2022). Ebelik öğrencilerinin dijital bağımlılık ve netlessfobi düzeylerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi. Euroasia Journal of Mathematics, Engineering, Natural & Medical Sciences, 9 (25), 60-70.
• Kayma, D., Uğurlu, Z. & Büyükbodur, A. Ç. (2022). Covid–19 Sürecinde Bireylerin Algıladıkları Aile Bütünlük Duygusunun Ailedeki Çatışma ve Birlik Durumuna Etkisinin İncelenmesi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 20.
• Kınıklı, E. N. (2021). Genç yetişkinlerde sosyal medya bağımlılığının aile bütünlük duygusu ve saldırganlık davranışı ile ilişkisinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü].
• Kiliçoğlu, E. A. ve Aral, N. (2018). Aile bütünlüğünü etkileyen etmenler: Çok kültürlü yaşamlar, 482.
• Kuzu, A. (2011). İnternet ve aile. Aile ve Toplum Eğitim ve Kültür Araştırma Dergisi.
• Küçükşen, K.; Toptaş, T. ve Çeti̇n, S. N. (2023). Yetişkin bireylerde aile bütünlük duygusunun yaşam doyumu üzerindeki etkisi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13 (1), 119-130.
• Larsen Moen, Ø. & Hall-Lord, M. L. (2016). Reliability and validity of the Norwegian Family Sense of Coherence Scale. Open Journal of Nursing, 06 (12), 1075–1086.
• Lestari, B. D., & Suratmini, D. (2024). The relationship between FoMO (Fear of Missing Out) and nomophobia with phubbing behavior among adolescent Instagram users. Indonesian Contemporary Nursing Journal, 8(2). https://doi.org/10.20956/icon.v8i2.30750
• Ngai, F. W. & Ngu, S. F. (2014). Family sense of coherence and family adaptation among childbearing couples. Journal of Nursing Scholarship, 46 (2), 82-90.
• Nwufo, I., & Ike, O. O. (2024). Personality traits and internet addiction among adolescent students: The moderating role of family functioning. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21(5), 520. https://doi.org/10.3390/ijerph21050520
• Önal, Ö.; Çoban, B.; Kalaycı, Ö.; Kaçmaz, E.; Ki̇şi̇oğlu, A. N. ve Uskun, E. (2023). The effect of technology-dependent behavioral disorders, including nomophobia, phubbing, fear of missing out, and netlessphobia, on quality of life and life satisfaction in desk-workers. Journal of Experimental and Clinical Medicine, 40 (3), 542-549.
• Önder, N. (2015). Bağımlılıkla mücadelede sosyal pazarlamanın rolü ve bağımlılıkla mücadele eden kurum ve kuruluşlara yönelik bir araştırma (Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi, Türkiye).
• Özer, Y. ve Aslan, S. (2023). “Evlat sorumluluğu beklentisi”, “aile bütünlük duygusu” ve “kişilik özellikleri” üzerine bir araştırma. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 7 (1), 55-75.
• Öztürk, U. C. (2015). “Netlessfobia”: Bağlantıda kalmak ya da kalmamak işte tüm korku bu: İnternetsiz kalma korkusu ve örgütsel yansımaları. Journal of International Social Research, 8 (37), 629-638
• Przybylski, A. K., Murayama, K., DeHaan, C. R. & Gladwell, V. (2013). Motivational, emotional and behavioral correlates of fear of missing out. Computers in Human Behavior, 29(4), 1841–1848.
• Sagy, S. (1998). Effects of personal, family, and community characteristics on emotional reactions in a stress situation: The golan heights negotiations. Youth & Society, 29 (3), 311–329.
• Sarıbay, B. ve Durgun, G. (2020). Dokunmatik toplumların fobileri: Netlessfobi, Nomofobi ve FoMO kavramları üzerine bir içerik analizi çalışması. Journal of Yasar University, 15, 280–294.
• Spitzer, R. L. & Endicott, J. (2018, September). Medical and mental disorder: Proposed definition and criteria. In Annales Médico-psychologiques, revue psychiatrique (Vol. 176, No. 7, pp. 656-665). Elsevier Masson.
• Şahin, E. (2019). Farklı Sosyo-Kültürel Yapılardan Gelmiş Evli Bireylerin Aile Değerleri ve Aile Bütünlük Duygusu Arasındaki İlişkinin İncelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aile Danışmanlığı ve Eğitimi Anabilim Dalı].
• Şentürk, D. Ü. (2008). Aile kurumuna yönelik güncel riskler. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 14 (14), 7-32.
• T.C. Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü (2011). Tek ebeveynli aileler. T.C. Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü Yayınları, Yayın No: 148. ISBN: 978–975–19–5004–8.
• Tabachnick, B. G.; Fidell, L. S. & Ullman, J. B. (2013). Using multivariate statistics (C. 6). Pearson Boston, MA.
• Tanhan, F.; Özok, H. İ. ve Tayi̇z, V. (2022). Gelişmeleri kaçırma korkusu (FoMO): Güncel bir derleme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 14 (1), 74–85.
• Tapan, M. G. (2022). Bağımlılık tedavisi alanında klinik sosyal hizmet süpervizyonu: Mesleki gelişim, yeterlilikler ve süpervizyonun önemi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi. (20), 112–133
• Temiz, N. (2023). Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmelerin insan sağlığı üzerindeki etkileri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (44), 539–562.
• Terres-Trindade, M., & Mosmann, C. P. (2015). Discriminant profile of young internet dependents: The role of family relationships. Paidéia (Ribeirão Preto), 25(62), 363–372. https://doi.org/10.1590/1982-43272562201510
• Tuncay, T. (2010). E-Sosyal Hizmetler: İnsani hizmetlerde bilişim teknolojisi uygulamaları. İzmir 3. İleri Yaş Sempozyumu: “Kırılgan Yaşlı”, 1-8.
• TÜİK. (2023). Hanehalkı bilişim teknolojileri (BT) kullanım araştırması, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2023-49407
• Varıcıer, Ş. E. (2019). Yetişkin psikolojik sağlamlığı üzerine bir inceleme: algılanan ebeveyn tutumu, kontrol odağı, algılanan sosyal destek ve stresle başa çıkma stilleri [Yüksek Lisans Tezi, İbn Haldun Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü].
• We Are Social. (2024, Nisan 10). Digital 2024: Turkey. DataReportal – Global digital insights. https://datareportal.com/reports/digital-2024-turkey
• Yağcı, F.; Arici Doğan, D. ve Sezgi̇n, E. (2021). Üniversite öğrencilerinin empati becerileri, affetme eğilimleri ve aile bütünlük duygusu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32 (4), 1305–1324.
• Yazıcıoğlu, Y., & Erdoğan, S. (2004). SPSS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Detay Yayıncılık.
• Yengin, D. (2019). Digital addiction as technology addiction. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 9 (2), 130–144.
• Yıldız, S. (2017). Sosyal Bilimlerde Örnekleme Sorunu: nicel ve nitel paradigmalardan örnekleme kuramına bütüncül bir bakış. Kesit Akademi Dergisi, (11), 421-442.
• Yükseköğretim Kurulu. (t.y.). Yükseköğretim istatistikleri. https://istatistik.yok.gov.tr/
• Zubaroğlu Yanardağ, M.; Bi̇lge, M. ve Yanardağ, U. (2020). Davranış bağımlılığına sahip müracaatçılara yönelik sosyal hizmet uygulamaları üzerine bir tartışma. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7 (4), 551–560.