Üniversite Öğrencilerinin Hayvan Hakları ve Sokak Hayvanlarına İlişkin Tutumlarının Sosyal Hizmet Perspektifinden İncelenmesi

Öz

Bu çalışmada, üniversite öğrencilerinin hayvan haklarına yönelik tutumlarının çeşitli demografik değişkenler açısından incelenmesi ve sokak hayvanları sorununa ilişkin görüşlerinin sosyal hizmet perspektifinden ele alınması amaçlanmıştır. Araştırmada nicel yöntem ve genel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Türkiye’nin 19 farklı ilindeki ön lisans, lisans ve lisansüstü öğrenim düzeyindeki 493 üniversite öğrencisi oluşturmuştur. Katılımcıların belirlenmesinde basit rastgele örnekleme tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın verileri Sosyodemografik Bilgi Formu ile Hayvan Haklarına İlişkin Tutum Ölçeği kullanılarak toplanmış ve elde edilen veriler SPSS aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırmada, cinsiyet ve düzenli olarak sokak hayvanlarını besleme ile hayvan haklarına yönelik tutum arasında anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, üniversite öğrencilerinin hayvanların refahı konusunda yürütülen kamu hizmetlerini yetersiz bulduğu, hayvanların tamamen toplanıp barınaklara götürülmesi veya uyutularak öldürülmesi gibi alternatif yöntemleri onaylamadığı belirlenmiştir. Araştırma sonuçları, hayvan hakları ve refahına yönelik mevcut uygulamaların yetersizliğini ortaya koymuştur. Katılımcı bir anlayışla belirlenecek kapsamlı ve sürdürülebilir politikaların hayvanların refahına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ekolojik sosyal hizmet
• hayvan hakları
• hayvan refahı
• sokak hayvanları
• üniversite öğrencileri.

Investigation of University Students' Attitudes towards Animal Rights and Stray Animals from Social Work Perspective

Öz

This study aims to examine the attitudes of university students toward animal rights in terms of various demographic variables and to explore their views on the problem of stray animals from social work perspective. A quantitative research method employing a general survey model was used. . The sample of the study consisted of 493 university students at associate, undergraduate and graduate level in 19 different provinces of Türkiye. Simple random sampling technique was used to determine the participants. Data of the study were collected using the Sociodemographic Information Form (prepared by the researchers) and Attitude Scale on Animal Rights. The data were analyzed through the SPSS program. The findings of the study revealed a significant relationship between gender and both regular feeding of stray animals and attitudes towards animal rights. University students were found to perceive public services related to animal welfare as inadequate. In addition, it was not in favour of alternative methods, such as the rounding up of animals and their subsequent transfer to shelters or euthanasia. The results of the research indicated the inadequacy of current animal rights and welfare practices. In this context, it is suggested that comprehensive and sustainable policies to be determined with a participatory approach may contribute positively to the welfare of animals.

Anahtar Kelimeler

• Ecological social work
• animal rights
• animal welfare
• stray animals
• university students

Kaynakça

1. Abanoz, N. (2008). Çağdaş toplumlarda hayvan hakları ve refahı. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Atılım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
2. Abdulkarim, A., Khan, M. A. K. B. G., & Aklilu, E. (2021). Stray animal population control: Methods, public health concern, ethics, and animal welfare issues. World's Veterinary Journal, (3), 319-326. https://dx.doi.org/10.54203/scil.2021.wvj44
3. Akoğlu, Ç. S. (2014). Ekolojik ikilemler ve hayvan hakları: Yetkecilik, sosyal baskınlık yönelimi ve değerler açısından bir inceleme. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara Üniversitesi.
4. Anderson, E. (2004). Animal Rights and the values of nonhuman life. . In: Sunstein, Cass R. and Martha C. Nussbaum (Ed.). Animal Rights Oxford University Pres, Oxford-New York.
5. Besthorn, F. H. (2014). Deep ecological ‘insectification’: Integrating small friends with social work. In Animals in social work: Why and how they matter (pp. 3-17). London: Palgrave Macmillan UK.
6. Binngieber, J., Wilhelm, C., & Randler, C. (2013). Attitudes toward animals among German children and adolescents. Anthrozoös, 26(3), 325–339. https://doi.org/10.2752/175303713X13697429463475
7. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri (23. baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
8. Boddy, J., Macfarlane, S., & Greenslade, L. (2018). Social work and the natural environment: Embedding content across curricula. Australian Social Work, 71(3), 367–375. https://doi.org/10.1080/0312407X.2018.1447588

9. Bozalek, V., & Pease, B. (2020). Towards post-anthropocentric social work. In Post-Anthropocentric Social Work (pp. 1-15). Routledge.
10. Preylo, B. D., & Arikawa, H. (2008). Comparison of vegetarians and non-vegetarians on pet attitude and empathy. Anthrozoös, 21(4), 387–395. https://doi.org/10.2752/175303708X371654
11. Büyüköztürk, Ş., Çokluk, Ö., & Köklü, N. (2011). Sosyal bilimler için istatistik (7. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
12. Cumalıoğlu, E. (2017). Medeni hukukta hayvan hakları ve hayvanlar üzerindeki hak. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi,19, Prof. Dr. Şeref Ertaş’a Armağan Özel Sayısı, 573-610.
13. Çağlar Akoğlu, S. (2014). Ekolojik ikilemler ve hayvan hakları: Yetkecilik, sosyal baskınlık yönelimi ve değerler açısından bir inceleme. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara Üniversitesi, Ankara.
14. Davitkov, D., Vejnovıc, B., Jovanovıc, V., Davitkov, D., Solaja, S., & Aleksic Radojkovıc, J. (2023). Opinion of first and final year veterinary students on the rights and welfare of animals. Veterinary Journal of Republic of Srpska, 23(1-2). https://doi.org/10.7251/vetjen2301050d
15. Gürbüz, S., & Şahin, F. (2014). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
16. Hagelin, J., Carlsson, H.-E., & Hau, J. (2003). An overview of surveys on how people view animal experimentation: some factors that may influence the outcome. Public Understanding of Science, 12(1), 67-81. https://doi.org/10.1177/0963662503012001247
17. Hayvanları Koruma Kanunu. (2004). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5199&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 Erişim Tarihi: 04.10.2025
18. Hughes, J., & Macdonald, D. W. (2013). A review of the interactions between free-roaming domestic dogs and wildlife. Biological Conservation, 157, 341-351. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2012.07.005
19. İzmirli, S., Yigit, A., & Phillips, C. J. C. (2014). Attitudes of Australian and Turkish students of veterinary medicine toward nonhuman animals and their careers. Society & Animals, 22(6), 580-601. https://doi.org/10.1163/15685306-12341352
20. Jerolmack, C. (2003). Tracing the profile of animal rights supporters: A preliminary ınvestigation. Society & Animals, 11(3), 245-263. https://doi.org/10.1163/156853003322773041
21. Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (35. baskı). Nobel Yayıncılık.
22. Kırışık, F., & Öztürk, K. (2021). Şiddet haberlerinden hayvan haklarına, sahipsiz köpek sorunu. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (69), 360-388. https://doi.org/10.51290/dpusbe.946017
23. Koç, B., Altunçul, H., & Filoğlu, G. (2014). Türkiye’de veteriner hekimlerin, veteriner fakültesi öğrencilerinin ve kanun uygulayıcıların hayvan haklarına yönelik tutumları üzerine bir araştırma. İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 40(2), 147-154.
24. Koçhisarlıoğlu, C., & Erişgin, Ö. S. (2013). Hayvanın hukuki konumu. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 8(Özel), 1691-1724. https://doi.org/10.19168/jyu.65809
25. KONDA. (2024). Toplumun sokak hayvanları düzenlemesine bakış. Konda Temmuz’24 Barometresi. https://l24.im/B53ds6
26. Lyu P (2015). Proposal on solutions to stray dog problem in American cities. Journal of Political Sciences and Public Affairs, 3(3): 1-3. https://doi.org/10.4172/2332-0761.1000175
27. Marmara Belediyeler Birliği (2024). Sokak hayvanları araştırma raporu: Marmara Bölgesi’ndeki belediyeler ve mevcut durum. Erişim Adresi: https://www.marmara.gov.tr/tr/sokak-hayvanlari-arastirma-raporu
28. Matsuoka, A., Sorenson, J. (2014). Social Justice beyond Human Beings: Trans-species Social Justice. In: Ryan, T. (eds) Animals in Social Work. The Palgrave Macmillan Animal Ethics Series. Palgrave Macmillan, London. https://doi.org/10.1057/9781137372291_5
29. Nesmith, A., & Smyth, N. (2015). Environmental justice and social work education: Social workers’ professional perspectives. Social Work Education, 34(5), 484–501. https:// doi.org/10.1080/02615479.2015.1063600
30. Özen, D., Böhning, D., & Gürcan, İ. S.. (2016). Estimation of stray dog and cat populations in metropolitan Ankara, Turkey. Turkish Journal of Veterinary & Animal Sciences, 40, 7–12. https://doi.org/10.3906/vet-1505-70
31. Özen, M., & Kartopu, S. (2023). Hayvanlara yönelik tutumların dindarlık ve maneviyatla ilişkisi. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10(2), 823-848. https://doi.org/10.17859/pauifd.1363929
32. Özkan, Y., Nazlıer, E. N., Mayda, F. A., & Bozkurt Karalı, M. N. (2024). An exploration of the relationship between social work students’ awareness of environmental ethics and their attitudes and behaviors toward environmental problems. Journal of Social Service Research, 50(4), 684–696. https://doi.org/10.1080/01488376.2024.2371853
33. Özkul, T., Sarıbaş, T., Uzabacı, E., & Yüksel, E. (2013). Türk toplumunun hayvan hakları kavramına yaklaşımının belirlenmesine yönelik bir araştırma: II. hayvan sevgisi, hayvanları tanımlama, hayvan sahipliği ve beslenme alışkanlıklarına yönelik tutum analizi. Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 19(2), 199-202. https://doi.org/10.9775/kvfd.2012.7430
34. Preylo, B. D., & Arikawa, H. (2008). Comparison of vegetarians and non-vegetarians on pet attitude and empathy. Anthrozoös, 21(4), 387–395. https://doi.org/10.2752/175303708X371654
35. Prokop, P., & Tunnicliffe, S. D. (2010). Effects of having pets at home on children's attitudes toward popular and unpopular animals. Anthrozoös, 23(1), 21-35. https://doi.org/10.2752/175303710X12627079939107
36. Randler, C., Adan, A., Antofie, M. M., Arrona-Palacios, A., Candido, M., Boeve-de Pauw, J. & Vollmer, C. (2021). Animal welfare attitudes: Effects of gender and diet in university samples from 22 countries. Animals, 11(7), 1893. https://doi.org/10.3390/ani11071893
37. Rashid, Z. M., Aziz, S. A., Ali, O. J., Kakarash, N. K., & Marif, H. F.. (2022). Coprological detection of Toxocariosis in domicile and stray dogs and cats in Sulaimani province, Iraq. Iraqi Journal of Veterinary Sciences, 36(4), 1047–1051. https://doi.org/10.33899/ijvs.2022.132976.2157
38. Robertson, S. A.. (2008). A review of feral cat control. Journal of Feline Medicine and Surgery, 10(4), 366–375. https://doi.org/10.1016/j.jfms.2007.08.003
39. Ryan, T. (2011). Animals and social work: A moral ıntroduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
40. Saree, A., Klinpikul, A., Kongchu, A., Wongaree, A., Navykarn, B., Songsakul, C., … & Vichitkunakorn, P. (2023). Assessing the impact of feeding stray dogs on stray dog-related issues: a community-based study in songkhla, thailand. Journal of Health Science and Medical Research, 20231008. https://doi.org/10.31584/jhsmr.20231008
41. Savaş, T., Yurtman, İ. Y. ve Tölü, C. (2009). Hayvan hakları ve hayvan refahı: Felsefi bakış - nesnel arayışlar. Hayvansal Üretim, 50(1), 54-61.
42. Smith, L. M., Hartmann, S., Munteanu, A. M., Dalla Villa, P., Quinnell, R. J., & Collins, L. M. (2019). The effectiveness of dog population management: A systematic review. animals : An Open Access Journal from MDPI, 9(12), 1020. https://doi.org/10.3390/ani9121020
43. Taylor, N., & Signal, T. (2006). Attitudes to animals: Demographics within a community sample. Society & Animals, 14(2), 147-157. https://doi.org/10.1163/156853006776778743
44. Tenzin, Dhand, N. K., Gyeltshen, T., Firestone, S., Zangmo, C., Dema, C., Gyeltshen, R., & Ward, M. P.. (2011). Dog bites in humans and estimating human rabies mortality in rabies endemic areas of Bhutan. PLOS Neglected Tropical Diseases, 5(11), e1391. https://doi.org/10.1371/journal.pntd.0001391
45. Türkiye Barolar Birliği. (2025). https://d.barobirlik.org.tr/2025/hayvanhaklariaciklama2025.pdf Erişim Tarihi: 05.10.2025
46. Totton, S. C., Wandeler, A. I., Ribble, C. S., Rosatte, R. C., & McEwen, S. A. (2011). Stray dog population health in Jodhpur, India in the wake of an animal birth control (ABC) program. Preventive Veterinary Medicine, 98(2-3), 215-220. https://doi.org/10.1016/j.prevetmed.2010.11.011
47. Unti, B., & Rowan, A.N. (2001). A social history of postwar animal protection. In D.J. Salem & A.N. Rowan (Eds.), The state of the animals (pp. 21-37). Washington, DC: Humane Society Press.
48. Yerlikaya, H., Ozen, A., Yasar, A., Armutak, A., Ozturk, R., Bayrak, S., Gezman, A., & Seker, I.. (2004). A survey of attitudes of Turkish veterinary students and educators about animal use in research. Veterinární Medicína, 49(11), 413–420. https://doi.org/10.17221/5731-vetmed
49. Yılmaz, H. (2006). Hayvan haklarına bakış. TBB Dergisi, 62, 212-229.