Çocuk Evleri Sitesinde Koruma Altında Bulunan 0-1 Yaş Grubu Bebeklerle Çalışan Bakım Elemanlarının Duyarlı Bakım Sunma Becerilerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 37 Sayı: 1, 57 - 78, 31.01.2026

Ayşe Yalçin Esen , Arzu Akar Gençer

https://doi.org/10.33417/tsh.1604780

Öz

Koruma altında bulunan 0-1 yaş grubu bebeklerle çalışan bakım elemanlarının duyarlı bakım sunma becerilerinin incelenmesi amacıyla yapılan bu araştırma nicel modelde tasarlanmış, tanımlayıcı bir araştırmadır. Evrenin tümüne ulaşılan bu araştırmanın çalışma grubunu İstanbul Şeyh Zayed Çocuk Evleri Sitesi Müdürlüğünde koruma ve bakım altında bulunan 0-1 yaş grubu bebeklerin bakımından sorumlu olup araştırmaya gönüllü katılan 50 bakım elemanı oluşturmuştur.
Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu ve Bebek Ebeveyn Oyun Davranışları Gözlem Formu kullanılmıştır. Bakım elemanlarının bazı özelliklerine göre bebeklere sunduğu duyarlı bakım becerisindeki farklılaşma düzeyleri non-parametrik testlerden iki bağımsız değişkenli analizlerde Mann-Whitney U Testi; ikiden fazla bağımsız değişkenli analizlerde ise Kruskal Wallis testleri kullanılarak analiz edilmiştir.
Araştırmanın sonuçlarına göre bakım elemanının yaş, eğitim durumu ve çalışma süresi değişkenleri ile duyarlı bakım sunma becerisi arasında anlamlı farklılık olduğu saptanırken medeni durum ve çocuk sahibi olma değişkenleri ile duyarlı bakım sunma becerisi arasında anlamlı farklılık olmadığı bulunmuştur. Çalışmanın sonuçları literatürde yapılmış çalışmalarla karşılaştırılmıştır.
Anahtar kelimeler: Bebek, Çocuk Evleri, Duyarlı Bakım

Anahtar Kelimeler

bebek , çocuk evleri , duyarlı bakım

Investigation of Responsive Care Delivery Skills of Care Personnel Working with 0-1 Age Group Babies under Protection in Children's Houses Site

Öz

This descriptive study was conducted to examine the sensitive caregivingskills of caregivers working with infants aged 0-1 age years under protection, is a descriptive study. The study group of this research, in which the entire universe was reached, consisted of 50 caregivers who voluntarily participated in the study and were responsible for the care of 0-1 year old under protection and care at the Directorate of Istanbul Şeyh Zayed Children's Homes Site.
“Personal Information Form” and “Baby Parent Play Behaviours Observation Form” were used as data collection tools. To examine differences in caregiver’ sensitive caregiving skills according to selected characteristics, non-parametric statistical analysis were employed. The Mann-Whitney U Test was used for bivariate analyzses; while the Kruskal Wallis tests was applied in
analyses with more than two independent variables.
According to the results of the study, it was found that the sensitivity of the caregivers working in institutional care is at a high level, although there are deficiencies in certain sensitive behaviors. In addition, while significant differences were identified between caregivers’ sensitive caregiving skills and the variables of age, educational status, and length of employment, no significant differences were found in relation to marital status or having children.

Anahtar Kelimeler

babies , Responsive Care , Children

Kaynakça

• Acar, B., Semerci, M., & Yaman, Ö. M. (2021). Çocuk evlerinde çalışan bakım elemanlarının mesleki yeterliliklerinin çocuk eğitimi ve bakımı açısından değerlendirilmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 21(51).
• Ainsworth, M. D. S. (1969). Object relations, dependency, and attachment: A theoretical review of the infant-mother relationship. Child Development, 40(4), 969–1025.
• Atay, M. (2011). Erken çocukluk döneminde gelişim-2. Ankara: Kök Yayıncılık.
• Avcı, N., Kunt Bulut, M. Somer ÖLMEZ, B. & Pekince, P. (2018). Güvenli Bebekler Güvenli Yarınlar Projesi: Eğitim Programı.
• Bahtiyar-Saygan, B., Okur-Ataş, Ş., & Kazak Berument, S. (2025). Attachment and emotional development in institutional care: Characteristics and catch-up. Infant Mental Health Journal, 46(3), 345–358. https://doi.org/10.1002/imhj.21902
• Berk, L. E. (2013). Bebekler ve çocuklar. N. Işıkoğlu, Çev.) Ankara: Nobel.
• Berlinski, S., & Schady, N. (2015). Raising children: The case for government intervention. The Early Years: Child Well-Being and the Role of Public Policy, 1-23.
• Bowlby, J. (1958). Can I leave my baby?. London: National Association for Mental Health.
• Bronfenbrenner, U. (1986). Recent advances in research on the ecology of human development. In R. K. Silbereisen, K. Eyferth, & G. Rudinger (Eds.), Development as action in context: Problem behavior and normal youth development (pp. 287–309). Berlin: Springer.
• Çatay, Z., & Koloğlugil, D. (2017). Impact of a support group for the caregivers at an orphanage in Turkey. Infant Mental Health Journal, 38(2), 289-305.
• Dikmen, A. (2019). Hizmet verenlerin gözünden çocuk evleri hizmet modelinin değerlendirilmesi: Ankara ili örneği (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
• Drake, E. E., Humenick, S. S., Amankwaa, L., Younger, J., & Roux, G. (2007). Predictors of maternal responsiveness. Journal of Nursing Scholarship, 39(2), 119–125.
• Erbay, E., & Aslan, E. (2017). Ankara Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğüne Bağlı Çocuk Evlerinde çalışan bakım elemanları ve çocuk evi sorumlularının iş doyumu ve tükenmişlik düzeyleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 21(2), 535–556.
• Etikan, İ., Musa, S. A., & Alkassim, R. S. (2016). Comparison of convenience sampling and purposive sampling. American Journal of Theoretical and Applied Statistics, 5(1), 1–4. https://doi.org/10.11648/j.ajtas.20160501.11
• Francis, L. J., Robbins, M., & Brown, R. (2007). The relationship between religious affiliation and psychological well-being: A study among adolescents in the United Kingdom. Personality and Individual Differences, 42(6), 1073–1083. https://doi.org/10.1016/j.paid.2006.10.017
• Gander, M. J., & Gardiner, H. W. (2010). Çocuk ve ergen gelişimi. (Çev. M. Durmuşoğlu). Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Gerber, M. (2002). Dear parent: Caring for infants with respect. Resources for Infant Educarers.
• Goosen, F. A. & van IJzendoorn, M. (1990). Quality of infant’s attachments to Professional caregivers: Relation to infant–parent attachment and day-care characteristics. ChildDevelopment, 61, 832–837
• Groark, C. J., Muhamedrahimov, R. J., Palmov, O. I., Nikiforova, N. V., & McCall, R. B. (2005). Improvements in early care in Russian orphanages and their relationship to observed behaviors. Infant Mental Health Journal, 26(2), 96–109. https://doi.org/10.1002/imhj.20041
• Hirsh-Pasek, K., & Burchinal, M. (2006). Mother and caregiver sensitivity over time: Predicting language and academic outcomes with variable-and person-centered approaches. Merrill-Palmer Quarterly, 52(4), 449–485.
• Hyson, M., Copple, C., & Jones, J. (2006). Early childhood development and education. In K. A. Renninger & I. Sigel (Eds.), Handbook of child psychology: Volume 4. Child psychology in practice (pp. 3–47). New York: Wiley.
• Infant and Child Development, 23(3), 353–373. https://doi.org/10.1002/icd.1830
• James, W., Smith, A., & Taylor, B. (2022). The impact of early childhood education on social-emotional development: A longitudinal study. Journal of Early Childhood Research, 20(3), 245–258. https://doi.org/10.1177/1476718X221091234
• Karataş, Z. (2010). Korunmaya muhtaç çocukların sorunları. In Çocuk Sorunları ve İslam Sempozyumu (pp. 829–849). Ensar Neşriyat.
• Kaytaz, M., & Öztürk, N. (2019). İnsani sermayeye kritik yatırım: Erken çocukluk eğitimi. Seta Yayınları.
• Kemppinen, K., Kumpulainen, K., Moilanen, I., & Ebeling, H. (2006). Recurrent and transient depressive symptoms around delivery and maternal sensitivity. Nordic Journal of Psychiatry, 60(3), 191–199. https://doi.org/10.1080/08039480600635975.
• Leathers, S. J. (2006). Placement disruption and negative placement outcomes among adolescents in long-term foster care: The role of behavior problems. Child Abuse & Neglect, 30(3), 307–324. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2005.09.003
• Leerkes, E. M., Blankson, A. N., & O’Brien, M. (2009). Differential effects of maternal sensitivity to infant distress and nondistress on social‐emotional functioning. Child Development, 80(3), 762–775. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2009.01296.x
• Lecannelier, F., Silva, J. R., Hoffmann, M., Melo, R., & Morales, R. (2014). Effects of an intervention to promote socioemotional development in terms of attachment security: a study in early institutionalization in Chile. Infant Mental Health Journal, 35(2), 151-159
• Lemelin, J. P., Tarabulsy, G. M., & Provost, M. A. (2006). Predicting preschool cognitive development from infant temperament, maternal sensitivity, and psychosocial risk. Merrill-Palmer Quarterly, 52(4), 779–806. https://doi.org/10.1353/mpq.2006.0036
• Lerche, A. F., Vilhelmsen, M., Schmidt, K. G., Kildedal, R., Launbo, N., Munch, P. K., Lidegaard, M., Jacobsen, S. S., Rasmussen, C. L., Mathiassen, S. E., Straker, L., & Holtermann, A. (2020). Can childcare work be designed to promote high intensity physical activity? International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(20), 7419. https://doi.org/10.3390/ijerph17207419
• Maas, A. J. B. M., de Cock, E. S. A., Vreeswijk, C. M. J. M., Vingerhoets, A. J. J. M., & van Bakel, H. J. A. (2015). A longitudinal study on the maternal–fetal relationship and postnatal maternal sensitivity. Journal of Reproductive and Infant Psychology, 6838(December), 1–12. https://doi.org/10.1080/02646838.2015.1112880
• McIntosh, J. E., Opie, J., Greenwood, C. J., Booth, A., Tan, E., Painter, F., ... & ATPG3 MAC Lab and Consortium. (2024). Infant and preschool attachment, continuity and relationship to caregiving sensitivity: Findings from a new population-based Australian cohort. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 65(1), 64–76. https://doi.org/10.1111/jcpp.13595
• Mesman, J., Van IJzendoorn, M., Behrens, K., Carbonell, O. A., Cárcamo, R., & Cohen-Paraira, I., et al. (2015). Is the ideal mother a sensitive mother? Beliefs about early childhood parenting in mothers across the globe. International Journal of Behavioral Development, 40(5), 385–397. https://doi.org/10.1177/0165025415594030
• Metin, İ. (2010). The effects of dispositional anger, effortful control and maternal responsiveness on Turkish preschoolersemotion regulation (Master's thesis, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Moran, G., Forbes, L., Evans, E., Tarabulsy, G. M., & Madigan, S. (2008). Both maternal sensitivity and atypical maternal behavior independently predict attachment security and disorganization in adolescent mother–infant relationships. Infant behavior and development, 31(2), 321-325.
• Morsünbül, Ü., & Çok, F. (2011). Bağlanma ve ilişkili değişkenler. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 3(3), 553–570.
• Parfitt, Y., Pike, A., & Ayers, S. (2013). The impact of parents’ mental health on parent–baby interaction: A prospective study. Infant Behavior and Development, 36(4), 599-608.
• Peck, S. D. (2003). Measuring sensitivity moment-by-moment: A microanalytic look at the transmission of attachment. Attachment & Human Development, 5(1), 38–63. https://doi.org/10.1080/1461673031000078635
• Pianta, R. C. (1992). Beyond the parent: The role of other adults in children's lives. Jossey-Bass.Sagi ve Lambermon, 1992
• Richter, L. (2004). The importance of caregiver-child interactions for the survival and healthy development of young children: A review. Dünya Sağlık Örgütü, Çocuk ve Ergen Sağlığı Departmanı.
• Schore, A. N. (2003). Affect dysregulation & disorders of the self. W. W. Norton & Company.
• Seçer, Z., Çeliköz, N., & Yaşa, S. (2007). Bazi kişisel özelliklerine göre okulöncesi eğitim kurumlarına devam eden çocukların babalarının babalığa yönelik tutumları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18, 425–438.
• Schofield, G., Beek, M., & Ward, E. (2017). The impact of foster care on child development. Oxford: Oxford University Press
• Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (Eds.). (2000). From neurons to neighborhoods: The science of early child development. National Academy Press.
• Sosyal Hizmet Kanunu, 1983. Retrieved from https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2828&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
• Sparling, J., Dragomir, C., Ramey, S. L., & Florescu, L. (2005). An educational intervention improves developmental progress of young children in a romanian orphanage. Infant Mental Health Journal: Official Publication of The World Association for Infant Mental Health, 26(2), 127- 142.
• Taygur Altuntaş, T. (2020). Etkileşimli oyun temelli gelişim destek programının bebeklerin bağlanma düzeylerine etkisinin incelenmesi (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Thoburn, J. (2016). Residential child care in England: Past, present and future. Scottish Journal of Residential Child Care, 15(1), 1–13.
• Thompson, R. A. (2014). Stress and child development. The Future of Children, 24(1), 41–59. https://doi.org/10.1353/foc.2014.0004
• 45–52. https://doi.org/10.5222/buchd.2017.045
• Van Zeijl, J., Mesman, J., van IJzendoorn, M. H., Bakermans-Kranenburg, M. J., Juffer, F., Stolk, M. N., & Alink, L. R. A. (2006). Attachment-based intervention for enhancing sensitive discipline in mothers of 1- to 3-year-old children at risk for externalizing behavior problems: A randomized controlled trial. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 74(6), 994–1005. https://doi.org/10.1037/0022-006X.74.6.994
• Watamura, S. E., Phillips, D. A., Morrissey, T. W., McCartney, K., & Bub, K. (2011). Double jeopardy: Poorer social‐emotional outcomes for children in the NICHD SECCYD experiencing home and child‐care environments that confer risk. Child development, 82(1), 48-65.
• Wittkowski, A., Dowling, H., & Smith, D. M. (2016). Does engaging in a group-based intervention increase parental self-efficacy in parents of preschool children? A systematic review of the current literature. Journal of child and family studies, 25(11), 3173-3191.
• Wright, B., Edginton, E., & Hare, D. J. (2014). Child–caregiver interaction and attachment in young children. Infant Mental Health Journal, 35(4), 338–347.
• Yağmurlu, B., Berument, S. K., & Celimli, S. (2005). The role of institution and home contexts in theory of mind development. Journal of Applied Developmental Psychology, 26(5), 521–537. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2005.06.006
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2005). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yousafzai, A. K., Rasheed, M. A., Rizvi, A., Siyal, S., & Memon, U. (2016). Effects of responsive stimulation and nutrition interventions on children’s development and growth at age 4 years in a disadvantaged population in Pakistan: A longitudinal follow-up of a cluster-randomised factorial effectiveness trial. The Lancet Global Health, 4(8), e548–e558. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(16)30100-0
• Yönel, A. (2021). 3-6 Yaş Arası Çocuğa Sahip Ebeveynlerin, Öz-Yeterlikleri, Tükenmişlikleri ve Çocuklarıyla Olan İletişimleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi.