0-6 Yaş Grubu Çocuklara Yönelik Dijital İhmalin ve İstismarın Ebeveyn Görüşlerine Göre İncelenmesi

Öz

Çocuk refahı alanında Dijital ihmal ve istismar konusu yeni bir çalışma alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu araştırma, dijital ihmal ve istismar kapsamında, ebeveynlerin çocuklarını hangi nedenlerle dijital teknoloji kullanımına yönlendirdiğini, ebeveynin gözünden dijital teknoloji kullanımının çocukların fiziksel, psikolojik ve sosyal gelişimlerine etkisini ortaya koymak; ayrıca çocuklara ait içeriklerin ve kişisel bilgilerin ya ebeveynlerin sosyal medya hesaplarından ya da çocuklara has oluşturulan sosyal medya hesaplarından paylaşılması ile çocukların fiziksel, psikolojik ve sosyal olarak yaşayabilecekleri tehlikeler konusundaki ebeveyn görüşlerini değerlendirmek ve olası tehlikelerden korunmak için yapılabilecekler konusuna dikkat çekmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma bu amaca yönelik olarak nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik yöntemle yürütülmüştür. Bu kapsamda veri toplama araçları olarak; derinlemesine görüşme, gözlem ve doküman incelemesi yöntemleri kullanılmıştır. Araştırma, 0-6 yaş grubu çocuğa sahip 16 ebeveyn ile yürütülmüş ve elde edilen veriler Maxqda 24 Veri Analiz Programı ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgularda; ebeveynin ekran süresi ile çocuğun ekran süresi arasında paralellik olduğu, ebeveynin kimi zaman dijital teknolojileri çocuk bakıcısı olarak kullanabildiği, ebeveynlerin dijital teknolojiler ve sosyal medyanın risklerinin ve fırsatlarının farkında oldukları, çocuklarını fırsatlarından faydalandırırken risklerinden korumak amacıyla birtakım önlemler aldıkları ve çocuğun üstün yararını korumak konusunda hassasiyetlerinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal hizmet
• Dijital çağ
• Dijital ebeveynlik
• Dijital ihmal ve istismar
• Sosyal medya

Etik Beyan

Araştırma, Yalova Üniversitesi Etik Kurullar Koordinatörlüğü’nden alınan 09/01/2024 tarih ve 2023/205 Protokol Numaralı Etik Kurul İzni ile yapılmıştır.

Examination of Digital Neglect and Abuse of 0-6 Yar-Old Children According to Parental Views

Öz

With the increasing use of technology and the steadily decreasing age of first internet exposure, digital neglect and abuse have emerged as significant problem areas. The present research aims to identify the reasons why parents encourage their children to use digital technology; to examine, from the parents’ perspective, the impact of technology use on children’s physical, psychological, and social development; to evaluate parents’ views on the physical, psychological, and social risks children may face when personal information such as images and voice recordings is shared on social media accounts; and to draw attention to what can be done to protect them from potential harm. Theresearch was conducted using a phenomenological design within the qualitative research tradition, with in-depth interviews as the data collection tool. The study was carried out with 16 parents of children aged 0–6, and the data were analysed using the MAXQDA 24 Data Analysis Program. The findings indicate a correlation between parental and child screen time; that parents sometimes use digital technologies as babysitters; that parents are aware of the risks and opportunities associated with digital technologies and social media; that they take certain precautions to protect their children from these risks while allowing them to benefit from the opportunities; and that they are sensitive to safeguarding the best interests of the child. For the 0–6 age group covered by the study, it is recommended that parental supervision and guidance be reinforced, together with closer monitoring by the relevant institutions.

Anahtar Kelimeler

• Social work
• Digital age
• Digital parenting
• Digital neglect and abuse
• Social media

Kaynakça

1. aAkdi, M. (2016). Ana-Babanın Çocuğun Fotoğraf ve Görüntülerinin Sosyal Medyada Yayınlanmasından Doğan Sorumluluğu. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi , 22(3): 123-144 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruhad/issue/36500/333719
2. Aksoy, S. (2020). Akıllı Cihazların Ebeveynler Tarafından Çocuk Bakımında Bir Bakıcı Olarak Kullanılması: Nitel Bir Araştırma. Avrasya Sosyal Ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(11): 231-243.
3. Anitha, F. S.; Narasimhan, U.; Janakiraman, A.; Janakarajan, N., & Tamilselvan, P. (2021). Association of digital media exposure and addiction with child development and behavior: A cross-sectional study. Industrial psychiatry journal, 30(2): 265-271. DOI: 10.4103/ipj.ipj_157_20
4. Arı, F.C. (2024). Alfa Kuşağı Çocukların İnternet, Dijital Oyun Bağımlılığı ve Ebeveyn İletişimi, (Yayınlanmamış yüksek Lisans Tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
5. Bağdaş, S. (2025). Dijital Ebeveynlik: İnstagram Anneleri Üzerine Bir Değerlendirme. (Yayınlanmamış yüksel lisans tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
6. Bekar, P., & Efe, E. (2024). Çocukların Ekran Bağımlılığı ile Yeme Davranışı Arasındaki İlişki: Tanımlayıcı ve Kesitsel Bir Çalışma. Fenerbahçe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(1): 123-133. https://doi.org/10.56061/fbujohs.1326698
7. Creswell, J. W. (2021). Araştırma Deseni Nitel, Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları (Çev. Ed. S. B. Demir) Ankara: Eğitim Kitap.
8. Donovan, S. (2020) ‘“Sharenting”: The Forgotten Children of the GDPR’, Peace Human Rights Governance, 4(1): 35-59. https://phrg.padovauniversitypress.it/2020/1/2

9. Dursun, C. (2019). Ebeveynlerin Çocuklarını Sosyal Medyada Teşhiri: Çocuk Hakları Bağlamında Bir Değerlendirme . Çocuk ve Medeniyet , 4 (8): 195-208 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/cm/issue/57214/807915
10. Dy, A. B. C., Dy, A. B. C., & Santos, S. K. (2023). Measuring effects of screen time on the development of children in the Philippines: a cross-sectional study. BMC public health, 23(1), 1261. https://doi.org/10.1186/s12889-023-16188-4
11. Erdoğan C (2019). Çocukların Kişisel Verilerinin Korunması (Sosyal Medya Örneği Kapsamında). Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 21(2), 2445 - 2467. https://hukuk.deu.edu.tr/wp-content/uploads/2019/09/CANAN-ERDOGAN.pdf
12. Ferrara, P.; Cammisa, I.; Zona, M.; Cimaroli, E.; Sacco, R.; Pacucci, I. & Corsello, G. (2024). The awareness of sharenting in Italy: a pilot study. Italian Journal of Pediatrics, 50(1): 226. https://ijponline.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13052-024-01797-5
13. Güçlü, İ. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri Teknik-Yaklaşım-Uygulama, Ankara: Nika Yayınevi.
14. Gökçe A. (2021). 0-7 Yaş Arası Çocuklarda Mobil Ekran Maruziyetinin Değerlendirilmesi. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıp Dergisi. 54(2): 188-193. doi:10.20492/aeahtd.543807
15. Gülşen, H., Karabekiroğlu, K., Yazgı, E. P., Osmanlı, C. Ç., & Usta, M. B. (2025). Yemek Zamanında Ekrana Maruz Kalan Küçük Çocukların Yeme Davranışları. Turk J Child Adolesc Ment Health. 33(1): 27-33. DOI: 10.4274/tjcamh.galenos.2025.94809.
16. Güner, Ş. İ.; Güner, S.; Şahan, M. H. (2010). Çocuklarda Sosyal ve Medikal Bir Problem; İstismar. Van Tıp Dergisi, 17(3): 108-113. http://jag.journalagent.com/vtd/pdfs/VTD_17_3_108_113.pdf
17. Halley, K (2020) Sharenting and the (Potential) Right to Be Forgotten, Indiana Law Journal. 95 (3): 1004-1020. https://www.repository.law.indiana.edu/ilj/vol95/iss3/9
18. Harsh, P., Chakrabarty, B., K. & Isha Mahajan, I. (2018) Early exposure and adaptability of smart phone devices among young children and parental perception of their usage in a semi urban, middle class population in india. International Journal of Current Advanced Research, 7(8), 14772-14775. https: // doi.org/10.24327/ijcar.2018.14775.2690.
19. Hu, B. Y.; Johnson, G. K. & Wu, H. (2018). Screen Time Relationship of Chinese Parents and Their Children. Children and Youth Services Review, 94: 659-669. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2018.09.008
20. Jago, R.; Stamatakis, E.; Gama, A.; Carvalhal, I. M.; Nogueira, H.; Rosado, V. & Padez, C. (2012). Parent and child screen-viewing time and home media environment. American journal of preventive medicine, 43(2): 150-158. https://doi.org/10.1111/jpc.13462
21. Kabakçı Yurdakul, İ. Dönmez, O.; Yaman, F.; Odabaşı, H. F. (2013). Dijital Ebeveynlik ve Değişen Roller. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(4): 883-896. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/jss/issue/24231/256855.
22. Kalaman, S. (2025). Sharenting: A Study on İnstagram Posts of İnfluencer Parents in Türkiye. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 15(2): 553-562. https://doi.org/10.7456/tojdac.1631098
23. Kaplan, S.; Pelcovitz, D. Labruna, V. (1999). Child and adolescent abuse and neglect research: a review of the past 10 years. Part I: Physical and emotional abuse and neglect. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 38: 1214-1222. https://doi.org/10.1097/00004583-199910000-00009
24. Karakoç, E. & Ünlü, T. T. (2021). Oyun mu İş mi? Youtube Kidfluencerları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz . TRT Akademi, 6 (12): 468-493. https://doi.org/10.37679/trta.923833
25. Karaman, H. & Ayhan, H. (2021). Çocuğa Yönelik Teknolojik İhmal Ve İstismar. Online Journal of Technology Addiction and Cyberbullying , 8 (1): 43-59. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/ojtac/issue/63473/942837
26. Kardaş, B.; Kardaş, Ö. (2024). Çocuğun Ekran Maruziyeti ve Annenin Akıllı Teleofn Kullanım Düzeyi Dil Gelişimini Etkiler Mi? Kesitsel Bir Ön Çalışma. Acta Med Nicomedia. 7(2):202-207.
27. Keskindemirci, G., & Gökçay, G. (2020). Dil Gelişimi Gecikmiş Olan Çocuklarda Ekran Maruziyeti: Ön Çalışma Sonuçları. Journal of Istanbul Faculty of Medicine, 83(1): 30-34. https://doi.org/10.26650/IUITFD.2019.0020
28. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (2016, 7 Nisan). Resmi Gazete (Sayı: 29677). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6698.pdf
29. McArthur, B. A.; Tough, S. & Madigan, S. (2022). Screen Time and Developmental and Behavioral Outcomes for Preschool Children. Pediatric Research, 91(6): 1616-1621. https://doi.org/10.1038/s41390-021-01572-w
30. Manotipya, P., & Ghazinour, K. (2020). Children’s online privacy from parents’ perspective. Procedia Computer Science, 177: 178-185. https://doi.org/10.1016/j.procs.2020.10.026
31. Mercan Uzun, E., Bütün, E., & Özdemir, Y. (2023). Ebeveynlerin Gözünden Çocuklarının Dijital Oyun Oynama Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 9-22. https://doi.org/10.17556/erziefd.1111846
32. Muppalla, S. K., Vuppalapati, S., Pulliahgaru, A. R., & Sreenivasulu, H. (2023). Effects of excessive screen time on child development: an updated review and strategies for management. Cureus, 15(6). doi: 10.7759/cureus.40608
33. Muslu, M., & Gökçay, G. F. (2019). Teknoloji bağımlısı çocuklarda obeziteye neden olan risk faktörleri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(2), 72-79. https://izlik.org/JA89RA67KB
34. Oğraş, B. (2024). Okul Öncesi Dönemdeki Çocuklarda Beden Algısı ile Dijital Oyun Bağımlılığı Eğilimi Arasındaki İlişki. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
35. Orunbayev, A. (2024). Okul Öncesi Dönemdeki Çocuklarda Teknoloji bağımlığı ile Postür, Denge ve Kas Kuvveti Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Karabük Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Karabük. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
36. Ouvrein, G., & Verswijvel, K. (2019). Sharenting: Parental adoration or public humiliation? A focus group study on adolescents' experiences with sharenting against the background of their own impression management. Children and Youth Services Review, 99: 319-327. https://doi.org/10.1016/J.CHILDYOUTH.2019.02.011
37. Özçiftçi K. (2023). Çocuklarda Dijital Oyun Bağımlılığı ile Aile İlişkileri ve Ebeveynlerin Dijital Oyun Bağımlılığını Önlemeye Yönelik Uygulamaları. (Yayınlanmamış yüksek lisans Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Aydın. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
38. Parijkova, L. (2019). Bulgarian Parents’viewpoints on Digital Devices in Child of Today Life. Research of Children’s Habits of Dijital Teknology Usage.. In EDULEARN19 Proceedings. 5450-5457. IATED. doi: 10.21125/edulearn.2019.1335
39. Polat, O. (2017). Şiddet . Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 22 (1): 15-34. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruhad/issue/27591/290653
40. Sarkadi, A.; Dahlberg, A.; Fängström, K. & Warner, G. (2020). Children want parents to ask for permission before'sharenting'. Journal of paediatrics and child health, 56(6): 981-983. doi:10.1111/jpc.14945
41. Serin, H. (2019). Sosyal Medyada Çocuk Hakları İhlalleri: Ebeveynler ve Öğretmenler Farkında mı? . Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Armağan Özel Sayısı, 1005-1031 . DOI: 10.17494/ogusbd.555107
42. Şenol, Y.; Şenol, F. B. & Can Yaşar, M. (2024). Digital game addiction of preschool children in the Covid-19 pandemic: social emotional development and parental guidance. Current Psychology, 43(1): 839-847. https://doi.org/10.1007/s12144-023-04323-8
43. Taşcı, F. T. (2025). “Sharenting” Ebeveynliği: Çocukların Dijital Gizliliği ve Hukuki Riskler. Kişisel Verileri Koruma Dergisi, 7(1), 62-85.
44. Tompson, T. N.; Benz, J. K.; Agiesta, J. (2013). The digital abuse study: Experiences of teens and young adults. Associated Press-NORC Center for Public Affairs Research. https://apnorc.org/projects/the-digital-abuse-study-experiences-of-teens-and-young-adults/
45. Twenge, J. M. & Campbell, W. K. (2018). Associations Between Screen Time and Lower Psychological Well-Being Among Children and Adolescents: Evidence From a Population-b-Based Study. Preventive Medicine Reports, 12: 271-283. https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2018.10.003
46. Uslu, H. (t.y). https://drhuseyinuslu.com/teknoloji-ve-cocuk/. (Erişim tarihi: 25 Ekim 2024).
47. Ünal, A.T. (2023). https://uskudar.edu.tr/tr/icerik/41135/ekran-maruziyeti-her-gecen-gun-artiyor. (Erişim tarihi: 24 Ekim 2024).
48. Ünal, F. P. (2022). Erken Çocukluk Döneminde Dijital Bağımlılığın Alanyazın Değerlendirilmesi . Uygulamada Eğitim ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 2 (1): 62-77 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/ueybid/issue/70089/1098813
49. Vittrup, B.; Snider, S.; Rose, K. K. & Rippy, J. (2016). Parental perceptions of the role of media and technology in their young children’s lives. Journal of Early Childhood Research, 14(1): 43-54. https://doi.org/10.1177/1476718X14523749
50. Yalçın, V. & Erden, Ş. (2018). Okul Öncesi Çocuklarının Akıllı Cihaz Kullanma Durumları Üzerine Ebeveyn Algılarının İncelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2): 461-480. https://doi.org/10.17556/erziefd.404237
51. Yavuzer, H. (2010). Çocuğu Tanımak ve Anlamak. İstanbul: Remzi Kitabevi
52. Walrave, M.; Robbé, S.; Staes, L., & Hallam, L. (2023). Mindful Sharenting: How Millennial Parents Balance Between Sharing and Protecting. Frontiers in Psychology, 14: 1171611. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1171611
53. Tamana, S. K.; Ezeugwu, V.; Chikuma, J.; Lefebvre, D. L.; Azad, M. B.; Moraes, T. J. & Mandhane, P. J. (2019). Screen-time is associated with inattention problems in preschoolers: Results from the CHILD birth cohort study. PloS one, 14(4): e0213995. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0213995
54. Yıldırım, A. (1999). Nitel Araştırma Yöntemlerinin Temel Özellikleri ve Eğitim Araştırmalarındaki Yeri ve Önemi. Eğitim ve Bilim, 23 (112): 7-17. Erişim Adresi: .
55. Tutumlu, R. (2024). Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Dijital Oyun Bağımlılığı Eğilimleri ile Yaratıcılık Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. İstanbul. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
56. World Health Organization (2024). Child maltreatment. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/child-maltreatment. (Erişim tarihi: 05 Kasım 2024).