İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAĞLAMINDA YAŞLILARIN SAĞLIK HAKKINI YENİDEN DÜŞÜNMEK

Özlem Şakar

doi:10.46218/tshd.1715292

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAĞLAMINDA YAŞLILARIN SAĞLIK HAKKINI YENİDEN DÜŞÜNMEK

Öz

Günümüz dünyasını tehdit eden iklim değişikliği, milyonlarca insanın sağlıklı bir şekilde yaşama hakkını elinden almaktadır. Özellikle dezavantajlı gruplar arasında bulunan yaşlılar, iklim değişikliği etkilerinden en fazla mağdur olabilecek kesimdir. İklim değişikliği bağlamında yaşlıların sağlık hakkının yeniden düşünülmesi amacıyla hazırlanan bu çalışmada sağlık hizmetlerini iklim değişikliğine hazırlama noktasında yapılması gerekenler üzerinde durulmuştur. Araştırmanın amaçlarına ulaşabilmek için doküman incelemesiyle ulusal ve uluslararası literatür taranmıştır. Literatürden aşırı hava olaylarının yaşlıları daha da kötüleştirdiği tespit edilmiştir. Yaş dostu stratejilerin, yaşlıların sosyal sermaye düzeylerini artırmanın ve yaşlıları karar alma süreçlerine dahil etmenin iklim değişikliğiyle mücadelede önemli adımlar olduğu saptanmıştır. Bu çalışmada ise sağlık hizmetlerinin yaşlıların gereksinimleri dikkate alınarak sunulması ve bu hizmetlerin iklim değişikliğine dirençli hale getirilmesinin gerekliliği ortaya çıkarılmıştır. Bu anlamda sosyal çalışmacıların mesleki müdahaleleri oldukça önemlidir. Ayrıca yaşlıların sağlık hakkına yönelik bütüncül ve sürdürülebilir önlemler alınmasına ve akademide uygulamalı araştırmaların yapılmasına ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Acemoglu, D., Mühlbach, N. S. ve Scott, A. J. (2022). The rise of age-friendly jobs. The Journal of the Economics of Ageing, 23, 100416. https://doi.org/10.1016/j.jeoa.2022.100416
Age-Friendly Institute, A.-F. I. (2024). Age-friendly ecosystem. Erişim adresi: https://institute.agefriendly.com/initiatives/age-friendly-ecosystem/. Erişim tarihi: 06.08.2025
Amnesty International. (2021). Stop burning our rights! What governments and corporations must do to protect humanity from the climate crisis. Erişim adresi: https://www.amnesty.org/en/documents/pol30/3476/2021/en/. Erişim tarihi: 06.04.2025.
Anu, A., Sonia, G. L. ve Ismail, K. (2023). Effect of climate change on health in older persons. Wits Journal of Clinical Medicine, 5(2), 79-84. https://doi.org/10.18772/26180197.2023.v5n2a1
Arman, İ. H. (2024). Birinci basamak hizmetleri nedir? 1(65), Medipol Üniversitesi Yayınları, 6-7.
Artan, T. (2024). Yeşil adaletin sesi: İklim değişikliği karşısında sosyal Hizmetin rolü ve mücadelesi. İÜC Yayınevi.
Asher, J., Hamm, D. ve Sheather, J. (2007). The right to health: a toolkit for health professionals. Erişim adresi: http://www.ifhhro.org/wp-content/uploads/2017/09/bma_toolkit_en.pdf
Benson, A. ve Blackman, D. (2011). To distribute leadership or not? A lesson from the islands. Tourism Management, 32(5), 1141-1149. http://dx.doi.org/10.1016/j.tourman.2010.10.002

Carnes, B. A., Staats, D. ve Willcox, B. J. (2013). Impact of climate change on elder health. J. Gerontol. Ser. A Biomed. Sci. Med. Sci., 69(9), 1087–1091. https://doi.org/10.1093/gerona/glt159
Cebeci, F. ve Akay, O. (2024). Türkiye’deki yaşlı bireylerin iklim değişikliğinin etkilerine dair deneyimleri: Yerel bağlamda bir derleme. Toplumsal Politika Dergisi, 5(2). 151-163.
Ceylan, H. (2021). Yaşlılık ve refah devleti (2. bas.). Nobel Akademik Yayıncılık.
Dietz, T., Shwom, R. L. ve Whitley, C. T. (2020). Climate change and society. Annual Review of Sociology, 46(1), 135-158. http://dx.doi.org/10.1146/annurev-soc-121919-054614
Doruk Kondakcı, D. (2024). Değişen iklimde yaşlanmak ve iklim değişikliğini yaşamak. Geriatrik Bilimler Dergisi, 7(2), 126–136. https://doi.org/10.47141/geriatrik.1419542
Dubakova, A. (2025). Countries with best healthcare in the world. Erişim adresi: https://www.freetour.com/blog/countries-with-the-best-healthcare-in-the-world. Erişim tarihi: 13.09.2025
Duyan, V. (2018). Ekolojik yaklaşım. V. Duyan (Ed.). Sosyal hizmet kuram ve yaklaşımları içinde (ss. 27-51). Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını.
Garrido, M. (2025). Top 15 countries with best healthcare for expats in 2025. Erişim adresi: https://www.globalcitizensolutions.com/countries-with-best-healthcare-for-expats/#countries-with-the-best-healthcare-for-expats-2025-rankings. Erişim adresi: 13.09.2025
Gibney, S., Zhang, M. ve Brennan, C. (2020). Age-friendly environments and psychosocial wellbeing: A study of older urban residents in Ireland. Aging & Mental Health, 24(12), 2022–2033. doi:10.1080/13607863.2019.1652246
Gunja, M. Z., Gumas, E. D. ve Williams II, R. D. (2023). U.S. Health care from a global perspective, 2022: Accelerating spending, worsening outcomes. Erişim adresi: https://www.commonwealthfund.org/publications/issue-briefs/2023/jan/us-health-care-global-perspective-2022. Erişim tarihi: 13.09.2025
Güngör, F. (2016). İnsan hakları ve sosyal hizmet. İstanbul Üniversitesi AUZEF.
Hatfi, S., Ghasemi, A., Barandegi, B. ve Moya, S. (2021). Analysis sociologica nexus inter mutationem climatis et capitale sociale in Irania [Sociological analysis of the relationship between climate change and social capital in Iran]. Journal of Climate Research, 1400(46), 131-146.
Hosseini, M. M., Zargoush, M. ve Ghazalbash, S. (2024). Climate crisis risks to elderly health: Strategies for effective promotion and response. Health Promotion International, 39(2), 1-16. https://doi.org/10.1093/heapro/daae03
Işık, A., Ulus, Z. ve Şatıroğlu Güldalı, P. (2024). 60 yaş ve üstü bireylerin iklim değişikliği ile ilgili düşüncelerinin yeşil sosyal hizmet bağlamında değerlendirilmesi. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 658–682. https://doi.org/10.30561/sinopusd.1495553
İklim Değişikliği Başkanlığı. (2024). İklim değişikliğine uyum stratejisi ve eylem planı (2024-2030). Erişim adresi: https://iklim.gov.tr/db/english/icerikler/files/%C4%B0klim%20De%C4%9Fi%C5%9Fikli%C4%9Fine%20Uyum%20Stratejisi%20ve%20Eylem%20Plan_%202024-2030.pdf. Erişim tarihi: 17.05.2025
İklim Değişikliği Başkanlığı. İklim değişikliğine uyum. Erişim adresi: https://iklim.gov.tr/sss/iklim-degisikligine-uyum. Erişim tarihi: 14.05.2025
Kaddo, J. R. (2016). Climate change: Causes, effects, and solutions. A with Honors Projects. 164. http://spark.parkland.edu/ah/164
Kalaiyarasi, V. ve Rajkumar, P. (2020). Impact of climate change on elderly health, International Journal of Management, 11(12), 1273-1278. http://iaeme.com/Home/issue/IJM?Volume=11&Issue=12
Kizir, M. (2015). Engelli aileleri. C. Gönüllü Taşkesen, M. Ö. Taşkesen (Ed). Engellilik ve sosyal hizmet içinde (ss. 51-77). Karaağaç Yayınevi.
Madhanagopal, D., ve Raju Nikku, B. (2022). Social Work and Climate Justice: International Perspectives. In Social Work and Climate Justice: International Perspectives Taylor & Francis.
Ministry of Social Affairs and Health. (2025). Primary healthcare. Erişim adresi: https://share.google/B7y16uHOiWxZ7YVv8. Erişim tarihi: 09.08.2025
National Health Commission of the PRC. (2019). Development of China's public Health as an essential element of human rights. Erişim adresi: https://share.google/qEcHJstCe96psTFkn. Erişim tarihi: 09.08.2025
Ni, Q., Dong, H., Kaniadakis, A., Wang, Z. ve Ge, C. (2025). Investigating older adults response to climate change. Int. J. Environ. Res. Public Health, 22(154), 1-27. https://doi.org/10.3390/ijerph22020154
Plouffe, l. ve Kalache, A. (2010). Towards global age-friendly cities: determining urban features that promote active aging. Journal of urban health: bulletin of the New York academy of medicine, 87(5), 733-739.
Prina, M., Khan, N., Khan, S. A., Caicedo, J. C., Peycheva, A., Seo, V., Xue, S. ve Sadana, R. (2024). Climate change and healthy ageing: An assessment of the impact of climate hazards on older people. Journal of Global Health, 14(04), 1-17. https://doi.org/10.7189/jogh.14.04101
Sheafor, B. W. ve Horejsi, C. J. (2016). Sosyal hizmet uygulaması temel teknikler ve ilkeler (3. bas.) (Çev. Ed. D. B. Çiftci). Nika Yayınevi.
Statista. (2025). Forecasted U.S. national health expenditure from 2023 to 2032. Erişim adresi: https://www.statista.com/statistics/934283/total-us-national-health-expenditure-projection/. Erişim tarihi: 13.09.2025
Steels, S. (2015). Key characteristics of age-friendly cities and communities: a review. Cities, 47, 45–52. https://doi.org/10.1016/j.cities.2015.02.004
Talmage, C. A., Mark, R., Slowey, M. ve Knopf, R. C. (2016). Age friendly universities and engagement with older adults: Moving fromprinciples to practice. International Journal of Lifelong Education, 35(5), 537–554. https://doi.org/http:// dx.doi.org/10.1080/02601370.2016.1224040
Topbaş, M. (2016). Halk sağlığına giriş. Z. A. Kaplancıklı (Ed.). Halk sağlığı içinde (ss. 2-25). Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını.
Tuncay, T. (2018). Tıbbi Sosyal hizmetin tarihçesi ve temel roller. M. Oral (Ed.). Tıbbi sosyal hizmet içinde (ss. 4-26). Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını.
Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). İstatistiklerle yaşlılar, 2024. Haber Bülteni, 13 Mart, Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2024-54079, Erişim tarihi: 12.05.2025
Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Sağlık harcamaları istatistikleri, 2023. Haber Bülteni, 06 Aralık, Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Saglik-Harcamalari-Istatistikleri-2023-53561, Erişim tarihi: 13.09.2025
Ulu, N. N. (2023). İklim değişikliği ve yaşlıların destinasyon tercihleri ilişkisi: Antalya/Konyaaltı ilçesi örneği. Senex: Yaşlılık Çalışmaları Dergisi, 7(2), 20–33. https://doi.org/10.5281/zenodo.12607979
Ulu, N. N. (2024). İklim krizinin kentsel alanlardaki yaşlı nüfus üzerinde etkisi ve iklim adaleti yaklaşımı: Antalya/Konyaaltı ilçesi örneği. Senex: Yaşlılık Çalışmaları Dergisi, 8(1). https://doi.org/10.5281/zenodo.12819207
United Nations Framework Convention on Climate Change. (2007). Climate change: Impacts, vulnerabilities and adaptation in developing countries. Erişim adresi: https://unfccc.int/resource/docs/publications/impacts.pdf
U.S. Department of Health and Human Services. (2025). Prevention & wellness. Erişim adresi: https://www.hhs.gov/programs/prevention-and-wellness/index.html Erişim tarihi: 09.08.2025
Uysal-Şahin, Ö. (2021). Yaşam kalitesi ve küresel iklim değişikliği. Journal of Awareness, 6(3). 147-154. http://dx.doi.org/10.26809/joa.6.3.06
Wanka, A., Arnberger, A., Allex, B., Eder, R., Hutter, H-P. ve Wallner, P. (2014). The challenges posed by climate change to successful ageing. Zeitschrift für Gerontologie und Geriatrie, 47, 468-474. doi:10.1007/s00391-014-0674-1.
World Health Organization (WHO). (2018). COP24 special report: Health and climate change. Erişim adresi: https://iris.who.int/handle/10665/276405. Erişim tarihi: 06.04.2025.
World Health Organization. (2020). Basic documemts. Erişim adresi: https://apps.who.int/gb/bd/https://apps.who.int/gb/bd/. Erişim tarihi: 21.05.2025
Zanjari, N. ve Molaei, P. (2024). Effectus mutationis climatis in valetudinem senum: Recensio systematica [The effects of climate change on the health of the older adults: a systematic review]. Iranian Journal of Health and Environment, 17(2), 397-416.
Zastrow, C. (2016). Sosyal hizmete giriş (4. Ed.) (Çev. Ed. D. B. Çiftçi). Nika Yayınevi.
Zengin, N. (2010). “Sağlık hakkı” ve sağlık hizmetlerinin sunumu. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 1(1), 44-52.
Zengin Taş, E., Kırışık, H., Yıldız F., Ata, Z. ve Aktuğ, M. (2023). Yaşlı dostu kentin anlamı ve aktif yaşlanmaya katkıları: Cumhuriyetin 100. yılında İzmir kenti örneği. Kent Akademisi Dergisi, 16(Special Issue for the 100th Anniversary of the Republic of Turkey), 71-96. https://doi.org/10.35674/kent.1352981

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyal Hizmetler (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Özlem Şakar ^*
0009-0009-0431-035X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

22 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

5 Haziran 2025

Kabul Tarihi

26 Ocak 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 14 Sayı: 27

DOI

https://doi.org/10.46218/tshd.1715292

IZ

https://izlik.org/JA69EX52EP

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Şakar, Ö. (2026). İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAĞLAMINDA YAŞLILARIN SAĞLIK HAKKINI YENİDEN DÜŞÜNMEK. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 14(27), 1-14. https://doi.org/10.46218/tshd.1715292

AMA

1.Şakar Ö. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAĞLAMINDA YAŞLILARIN SAĞLIK HAKKINI YENİDEN DÜŞÜNMEK. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi. 2026;14(27):1-14. doi:10.46218/tshd.1715292

Chicago

Şakar, Özlem. 2026. “İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAĞLAMINDA YAŞLILARIN SAĞLIK HAKKINI YENİDEN DÜŞÜNMEK”. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi 14 (27): 1-14. https://doi.org/10.46218/tshd.1715292.

EndNote

Şakar Ö (01 Haziran 2026) İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAĞLAMINDA YAŞLILARIN SAĞLIK HAKKINI YENİDEN DÜŞÜNMEK. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi 14 27 1–14.

IEEE

[1]Ö. Şakar, “İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAĞLAMINDA YAŞLILARIN SAĞLIK HAKKINI YENİDEN DÜŞÜNMEK”, Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, c. 14, sy 27, ss. 1–14, Haz. 2026, doi: 10.46218/tshd.1715292.

ISNAD

Şakar, Özlem. “İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAĞLAMINDA YAŞLILARIN SAĞLIK HAKKINI YENİDEN DÜŞÜNMEK”. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi 14/27 (01 Haziran 2026): 1-14. https://doi.org/10.46218/tshd.1715292.

JAMA

1.Şakar Ö. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAĞLAMINDA YAŞLILARIN SAĞLIK HAKKINI YENİDEN DÜŞÜNMEK. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi. 2026;14:1–14.

MLA

Şakar, Özlem. “İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAĞLAMINDA YAŞLILARIN SAĞLIK HAKKINI YENİDEN DÜŞÜNMEK”. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, c. 14, sy 27, Haziran 2026, ss. 1-14, doi:10.46218/tshd.1715292.

Vancouver

1.Özlem Şakar. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAĞLAMINDA YAŞLILARIN SAĞLIK HAKKINI YENİDEN DÜŞÜNMEK. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi. 01 Haziran 2026;14(27):1-14. doi:10.46218/tshd.1715292