KIRSALDA YAŞLILIK DENEYİMİ VE YAŞAM DOYUMU: SOSYAL HİZMET PERSPEKTİFİNDEN OLTU ÖRNEĞİ

Öz

ÖZET Yaşlanma, bireyin yaşamı boyunca karşılaştığı biyolojik, psikolojik ve toplumsal değişimleri içeren doğal bir süreçtir. Türkiye’de yaşlı nüfusun artışıyla birlikte yaşlılık, sosyal politika ve hizmetler açısından önemli bir alan haline gelmiştir. Bu çalışma, Erzurum’un Oltu ilçesinde kırsal kesimde yaşayan yaşlı bireylerin yaşlanma deneyimlerini ve yaşam doyumu algılarını incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada, 25 yaşlı katılımcıyla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler betimsel analizle değerlendirilmiştir. Bulgular, kırsalda yaşlanmanın sosyal çevreyle iç içe olma gibi olumlu yönlerinin yanında sağlık hizmetlerine erişim güçlüğü, yalnızlık ve sosyal hizmet yetersizliği gibi sorunları da içerdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca yaşam doyumu algısının sosyal destek, manevi değerler ve bireysel geçmişle şekillendiği görülmüştür. Bu bağlamda, kırsal yaşlılara yönelik sosyal hizmet uygulamalarının yerel ihtiyaçlara duyarlı ve bütüncül yaklaşımlarla yeniden ele alınması gerekmektedir

Anahtar Kelimeler

• Kırsal Yaşlılık
• Yaşlanma Deneyimi
• Yaşam Doyumu
• Sosyal Hizmet
• Sosyal Politika
• Nitel Araştırma

Etik Beyan

Makale, Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsünde yürütülen yüksek lisans tez çalışmasından üretilmiştir.

Kaynakça

1. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2013). Türkiye’de yaşlıların durumu ve yaşlanma ulusal eylem planı uygulama programı. Ankara.
2. Akalın, M. (2013). Kirada yaşayan emeklilerin barınma sorunu ve bu soruna yönelik bir öneri: Emekli lojmanları. Sosyal Güvence Dergisi(25), 1237-1273.
3. Akan, E. (2023). Toplumun yaşlanması ve yaşlılıkta barınma problemi bağlamında kurumsal yaşlı yaşam alanları tasarımı. Senectus, 1(2), 145–184.
4. Altındiş, E., & Üner, E. (2023). Yaşlı bakım modellerinin karşılaştırılması. Geriatrik Bilimler Dergisi, 6(1), 61–71. Apak, E., Apak, H., & Doğan, B. (2021). Kırsal alanda yaşayan yaşlılarda sosyal dışlanma: Sosyo-demografik değişkenlerle ilişkiler. Akademik Matbuat, 5(2), 143–164.
5. Aslan, M., & Çiçek, H. (2014). Yaşlılarda intihar davranışı. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar Dergisi, 6(3), 294–309. Aydın, N. (2018). Nitel araştırma yöntemleri: Etnoloji. Uluslararası Beşeri ve Sosyal Bilimler İnceleme Dergisi, 2(2), 60–71.
6. Bacanlı, H., & Terzi Işık, Ş. (2015). Yetişkinlik ve yaşlılık: Gelişimi ve psikolojisi. İstanbul: Açılım Kitap.
7. Batman, A. (2002). Yaşlı popülasyonunun özellikleri ve sunulan hizmetler. Geriatri Dergisi, 5(3), 123.
8. Beyaz, C. (2023). Kırda yaşlanma ve güncel tezahürleri. İlke Vakfı Yayınları, 51, 1–12.

9. Bilgin, Ö. F., Tamkoç, B., & Aydoğdu, A. (2021). Türkiye'de yaşlılara yönelik hizmetlerin yerinde yaşlanma yaklaşımıyla değerlendirilmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 53, 963-977.
10. Cerrah, L., Karakuş, E., Oral, M., & Pak, M. (2024, Mart). Evde bakım hizmeti alan yaşlı bireylerin ve bakım verenlerinin karşılaştıkları sosyal sorunlar üzerine nitel bir çalışma: Oltu örneği. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 24(62), 89–110.
11. Ceylan, H. (2022). Modern hayat ve yaşlılık (3. bs.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
12. Chen, C. (2001). Aging and life satisfaction. Social Indicators Research, 57, 79.
13. Çetin, A., Arslan, İ., Tekin, O., & Sarı, O. (2020). Yaşlıların yaşadığı yerin ve sosyodemografik özelliklerinin yaşam kalitesi üzerine etkisi. Med Palliat Care, 1(2), 34–40.
14. Coşkun, R., Altunışık, R., & Engin, Y. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı (6. basım). Sakarya: Sakarya Yayıncılık.
15. Çunkuş, N., Taşdemir Yiğitoğlu, G., & Akbaş, E. (2019). Yaşlılık ve toplumsal dışlanma. Geriatrik Bilimler Dergisi, 2(2), 58–67.
16. Danış, Z. (2009). Türkiye’de yaşlı nüfusun yalnızlık ve yoksulluk durumları ve sosyal hizmet uygulamaları açısından bazı çıkarımlar. Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 20(1), 67–84.
17. Demir Avcı, Y., & Gözüm, S. (2018). Kırsal alanda yaşayan yaşlılar için sağlık hizmeti sunum modelleri ve tele-sağlık. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 12(1), 56–67.
18. Demirci Aksoy, A., & Günay, G. (2017). Yaşlıların barınma ihtiyacına alternatif olarak sürdürülebilir yaşlı köyleri. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2, 1–19.
19. Diener, E. (2006). Guidelines for national indicators of subjective well-being and ill-being. Journal of Happiness Studies, 7(4), 397–404.
20. Dinç, B. (2021). Türkiye’de yaşlıların iç göç hareketlerine katılımı ve uyum becerilerinin incelenmesi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 5(2), 120–139.
21. Ekşi, H., Öztürk, M., Ulusoy, M. A., Altay, D., & Çelimli, Ç. (2024). Yaşlıların yaşam ve yaşlılık algılarının incelenmesi. Pesa Uluslararası Sosyal Araştırmaları Dergisi, 10(2), 138–155.
22. Erol, S., Sezer, A., Şişman, F. N., & Öztürk, S. (2016). Yaşlılarda yalnızlık algısı ve yaşam doyumu. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(3), 60–69.
23. Güler, Z., Özsel, D., & Güler, N. (2015). Arafta kalan yaşlılar: Kırdan-kente göç’ün yaşlılara etkisi. Sosyoloji Konferansları, 52(2), 685–713.
24. Gürer, A., Fidan, K. Ç., & Atalan Özlen, N. (2019). Yaşlı bakım hizmetleri. Journal of Health Services and Education, 3(1), 1–6.
25. Işıkhan, V. (2023). Yaşlılara yönelik sosyal politikalar. E. Birinci (Ed.), Gerontolojik sosyal hizmet (s. 63–79). Ankara: Nobel Yayınları.
26. Kalınkara, V., & Arpacı, F. (2013). Yerinde yaşlanma. VII.Ulusal Yaşlılık Kongresi (s. 54-60). Karabük .
27. Kalınkara, V., & Kalaycı, I. (2020). Aktif yaşlanma ve sağlıklı yaşam için güçlendirme becerileri. D. Say Şahin (Ed.), Etik yönleri ile yaşlılık ve yaşlanma (s. 33–69). İstanbul: Ekin Yayınevi.
28. Kalkınma Atölyesi. (2015). Yaşlanma ve kırsalda yaşlılık. Kalkınma Atölyesi Dergisi.
29. Karahan, S., Uca, S., & Güdük, T. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme türleri ve görüşme tekniklerinin uygulanma süreci. Nitel Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 78–101.
30. Karakoyun, İ. (2013, Temmuz). Sosyal yardımlar ve yoksulluk. Karacadağ Bölgesel Kalkınma, 3(4), 23–26.
31. Karakuş, B. (2018). Türkiye'de yaşlılara yönelik hizmetler, kurumsal yaşlı bakımı ve kurumsal yaşlı bakımında illerin durumu. Ankara: Ertem Basım.
32. Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 80–62.
33. Kartal, N., & Demirhan, Y. (2014). Türkiye'de kentsel yoksulluğun kırsal nedenleri ve çözüm önerileri üzerine. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 15(2), 135–154.
34. Kılavuz, A. (2005). Batı kültüründe yaşlanma dönemi yalnızlık duygusunu azaltma ve arkadaş ilişkilerini geliştirme açısından dinî etkinliklerin önemi. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14(2), 25–39.
35. Konak, A., & Çiğdem, Y. (2005). Yaşlılık olgusu: Sivas Huzurevi örneği. C.Ü Sosyal Bilimler Dergisi, 29(1), 23–63.
36. Kutlu Dönmez, Ö., & Say Şahin, D. (2021). Yaşlılık ve sosyal hizmet uygulamaları. M. Pekesen içinde, Yaşlanan toplumlarda güncel yaşlılık konuları (s. 299–324). İstanbul: Efe Akademi Yayınevi.
37. Mandıracıoğlu, A. (2010). Dünyada ve Türkiye’de yaşlıların demografik özellikleri. Ege Tıp Dergisi, 49(3), 39–45.
38. Önal Dölek, B. (2013). Gerontolojik ve geratrik sosyal hizmet. H. Acar, N. Negiz, & E. Akman içinde, Sosyal hizmet temelleri ve uygulama alanları (s. 279–297). Ankara: Maya Akademi.
39. Özdemir, Y., & İlhan, T. (2012). Benlik kurgusu, bağlanma ve yalnızlık üniversite öğrencileri üzerine bir inceleme. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 1, 157–180.
40. Özdemir, H. (2021). Yaşlılık döneminde evde bakım hizmetleri. A. Dericioğulları Ergun (Ed.), Yaşlılık, yardım ve bakım (s. 179–189). Ankara: Nobel Yayınları.
41. Özvurmaz, S. (2018). Yaşlı bireylerin yalnızlık düzeyleri ve sosyal destek algıları arasındaki ilişki. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(3), 118–125.
42. Sevinç, G., Kantar Davran, M., & Sevinç, M. R. (2018). Türkiye'de kırdan kente göç ve göçün aile üzerindeki etkileri. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 3(6), 70–82.
43. Sılaydın, M. B. (2008). Şehir planlamada yaşlıya ve yaşlının barınma sorununa. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 2, 98-106.
44. Tambağ, H. (2013). Yaşlılarda sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve yaşam doyumu. Mustafa Kemal Üniversitesi Tıp Dergisi, 4(16), 23–31.
45. Tamkoç, B., Sürsavur Demirel, L., Erdemir Turgut, A., & Karataş, K. (2023). Kırsalda yaşayan yaşlıların yoksulluk durumları ve yoksullukla baş etme biçimleri: Satılar Köyü örneği. Toplum ve Sosyal Hizmet, 34(4), 791–813.
46. Taşçı, F. (2010). Yaşlılara yönelik sosyal politikalar: İsveç, Almanya, İngiltere ve İtalya örnekleri. Çalışma ve Toplum Dergisi, 1, 175–202.
47. Tereci, D., Turan, G., Kasa, N., Öncel, T., & Arslansoyu, N. (2016). Yaşlılık kavramına bir bakış. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 16(1), 84–116.
48. Tufan, İ. (2024). Gerontolojik Söyleşiler 3: Türkiye Gerontoloji Serisi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
49. Tuncel, G., & Uzun, H. (2019). Türkiye’de yaşlılara yönelik sosyal politikalar üzerine bir inceleme. Fırat Üniversitesi İİBF Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 3(2), 309–334.
50. Uyanık, Y., & Yüksel, A. (2018). Yaşlılara yönelik uygulanan sosyal politikaların kırsal bir bölgede yaşayan yaşlılara ulaşma durumunun incelenmesi. İş ve Hayat Dergisi, 1–19.
51. Vargün, B. (2022). Kırsalda yaşlılık: Ardahan ili örneği. Antropoloji Dergisi, 43, 70–79.
52. Yakar, M. (2012). İç ve dış göçlerin kırsalda nüfusun yaş yapısına etkisi: Emirdağ ilçesi örneği. Coğrafi Bilimler Dergisi, 10(2), 129–149.
53. Yerli, G. (2017). Yaşlılık dönemi özellikleri ve yaşlılarla sosyal hizmetler. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(52), 1279–1287.
54. Yetim, B., & Çelik, Y. (2020). Sağlık hizmetlerine erişim: Karşılanmamış ihtiyaçlar sorunu. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(2), 423–440.
55. Yıldırım, F., Hablemitoğlu, Ş., & Abukan, B. (2014). Bir grup yaşlı birey üzerinde Thunder Bay Ölçeği'nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 25(2), 21–36.
56. Yumurtacı, A. (2013). Demografik değişim: Psiko-sosyal ve sosyo-ekonomik boyutları ile yaşlılık. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 3(6), 9–32.
57. Zubaroğlu Yanardağ, M. (2019). Sosyal hizmet mesleğinde gerontolojik ve geriatrik boyut üzerine bir inceleme. U. Yanardağ & M. Zubaroğlu Yanardağ içinde, Yaşlılık ve sosyal hizmet (s. 32–66). Ankara: Nika Yayınevi.
58. Zubaroğlu Yanardağ, M., & Lotfi, S. (2023). Gerontolojik sosyal hizmet uygulama düzeyleri. E. Birinci içinde, Gerontolojik sosyal hizmet (s. 15–28). Ankara: Nobel Yayınları.