Öz
Osmanlı’da deliler ve delilik tarihi son zamanlarda araştırmacıların ilgi duymaya başladığı alanlardan biri olmuştur. On dokuzuncu yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nda modernleşmenin tıp alanındaki yansımalarından biri olarak sağlık kurumlarının sayısında artış yaşanmış; özellikle ‘Toptaşı Bimarhanesi’ gibi “delilik” üzerine faaliyet gösteren kurumlar bu süreçte önemli bir rol oynamıştır. Bu bağlamda, Geç Osmanlı Dönemi delilik tarihiyle ilgili önemli çalışmalar yapılmış ve bu yayınlar alanın gelişimine önemli katkılar sağlamıştır. Ancak maalesef, erken modern Osmanlı dünyasına dair yapılan çalışmaların hâlâ nitelik ve nicelik bakımından eksik olduğu görülmektedir. Bu noktada, Rüya Kılıç’ın Erken Modern Osmanlı’da Deliler ve Delilik adlı kitabı sahaya önemli bir katkı sunmakta ve bu boşluğu bir nebze de olsa doldurmayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Deliler Delilik Tıp Tarihi Erken modern Osmanlı kültür tarihi
Kaynakça
- Rüya Kılıç, Erken Modern Osmanlı’da Deliler ve Delilik, İletişim Yayınları, 2023,
Öz
Osmanlı’da deliler ve delilik tarihi son zamanlarda araştırmacıların ilgi duymaya başladığı alanlardan biri olmuştur. On dokuzuncu yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nda modernleşmenin tıp alanındaki yansımalarından biri olarak sağlık kurumlarının sayısında artış yaşanmış; özellikle ‘Toptaşı Bimarhanesi’ gibi “delilik” üzerine faaliyet gösteren kurumlar bu süreçte önemli bir rol oynamıştır. Bu bağlamda, Geç Osmanlı Dönemi delilik tarihiyle ilgili önemli çalışmalar yapılmış ve bu yayınlar alanın gelişimine önemli katkılar sağlamıştır. Ancak maalesef, erken modern Osmanlı dünyasına dair yapılan çalışmaların hâlâ nitelik ve nicelik bakımından eksik olduğu görülmektedir. Bu noktada, Rüya Kılıç’ın Erken Modern Osmanlı’da Deliler ve Delilik adlı kitabı sahaya önemli bir katkı sunmakta ve bu boşluğu bir nebze de olsa doldurmayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Deliler Delilik Tıp Tarihi Erken modern Osmanlı kültür tarihi
Kaynakça
- Rüya Kılıç, Erken Modern Osmanlı’da Deliler ve Delilik, İletişim Yayınları, 2023,
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Tarihsel Çalışmalar (Diğer) |
| Bölüm | Kitap İncelemesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 3 Mayıs 2025 |
| Kabul Tarihi | 18 Mayıs 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 16 Haziran 2025 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2025 Sayı: 6 |
Kaynak Göster
Hayvan tarihi, geçmiş anlatısına aktif bir unsur olarak hayvanları da dahil etmeyi amaçlayan disiplinler arası bir araştırma alanıdır. Hayvan tarihçileri, tarih yazımında genellikle arka planda kalan hayvanları merkeze alarak, insan-hayvan ilişkilerinin kültürel, ekonomik, politik ve çevresel boyutlarını inceler. Bu yaklaşım, sadece insanların hayvanlara ne yaptığıyla değil, aynı zamanda hayvanların geçmişte nasıl etkili olduğu ve onların ne şekilde tarihselleştirilebileceği ile ilgilenir; böylece tarih yazımındaki insan-merkezci bakış açısını sorgular. Hayvanların da tarihte özne olabileceği düşüncesi hem tarihsel olaylara daha geniş bir perspektiften bakmayı sağlar hem de günümüzdeki insan-hayvan ilişkilerini anlamak için güçlü bir arka plan sunar.
İnsanların tarihsel süreçlerde yalnız ve yegâne aktör olmadıklarını gösteren hayvan tarihi araştırmaları; tarım, sağlık, sömürgecilik, evcilleştirme, modernite ve şehirleşme gibi pek çok farklı konuyu daha bütünlüklü bir şekilde anlamamıza yardımcı olur. İnsanlığın binlerce yıldır yaşadığı dönüşümlerin hayvanlarla kurulan ilişkilerden bağımsız olarak ele alınması tarihsel anlatıların bir hayli eksik kalmasına sebep olmuştur. Hayvan tarihi hayvanların deneyimlerini ve insan ile hayvanın etkileşimlerini tarih yazımına dahil ederek geçmiş anlatısındaki mevcut noksanlıkları giderme potansiyeline sahiptir.
Toplumsal Tarih Akademi dergisinin Haziran 2026 sayısının ana teması hayvan tarihi olarak belirlendi. Bu sayıda Osmanlı ve Türkiye tarihinden insan-hayvan ilişkilerini merkeze alan yazılara yer verilecektir. Hayvanât - Hayvan Tarihi Ağı’nı temsil eden sayı editörleri, yazarlardan yalnızca hayvanları konu edinmelerini değil, hayvanların geçmişte oynadıkları farklı rollere ve türler arası ilişkilere odaklanarak insanlar kadar hayvanları da merkeze alan kapsayıcı bir perspektifin okurların tarihe bakışını nasıl zenginleştirdiğine ışık tutmalarını beklemektedirler.
Yazıların son teslim tarihi 1 Aralık 2025 olarak belirlenmiştir.
Sayı editörleri
Cihangir Gündoğdu, Deniz Dölek Sever, İbrahim Can Usta