Zootechnics and Ideology in the Early Republican Period

Öz

Zootechnology, the breeding, production, rearing, and dissemination of domestic animal breeds, was one of the significant tools in the efforts to spread and establish modernization and nation-building processes in rural areas during the Early Republican period. The Kemalist regime sought to integrate the ideals of economic nationalism and statism through zootechnical practices, attempting to establish a connection between zootechnics and various “questions” such as the economy, industry, population, and public health. Early Republican leaders sought to use zootechnics not only to control livestock populations, exert greater control over animals, and increase productivity from them, but also to redefine animals as ideological instruments and propaganda tools to foster a sense of identity and belonging among citizens. In this article, I focus on zootechnics—a key tool employed by the state during the Early Republican period to bring large and small livestock under control and to commodify, transform, and exploit their bodies. By drawing on reports, publications, and newspaper articles from the period, I aim to offer a new interpretation of the Early Republican Era through zootechnical practices and human-animal relationships, highlighting not only the economic and social contexts of the Early Republican governments’ intensive efforts to expand livestock populations and improve animal breed qualities but also their ideological dimensions.

Anahtar Kelimeler

• animal history
• early Republican period
• Kemalism
• zootechnics
• Karacabey

Teşekkür

I would like to express my sincere gratitude to Nurçin İleri, Mehmet Kentel, Önder Eren Akgül, Ufuk Adak, and Sam Dolbee for carefully reading the draft of this article and offering valuable suggestions, as well as to the editors of this special issue and the article’s reviewers for their valuable insights and suggestions.

Erken Cumhuriyet Dönemi’nde Zootekni ve İdeoloji

Öz

Zootekni, yani evcil hayvanların ırklarının ıslahı, üretilmesi, yetiştirilmesi ve yaygınlaştırılması, erken Cumhuriyet döneminde modernleşme ve ulus inşa süreçlerinin kırsal alanda yayılması ve benimsenmesi çabalarındaki önemli araçlardan biriydi. Kemalist rejim, zootekni pratikleriyle iktisadi milliyetçilik ve devletçilik ideallerini bir biçimde bir araya getirmiş, iktisat, sanayi, nüfus, halk sağlığı gibi konulardaki çeşitli “dava”larla zootekni arasında bir bağlantı kurmaya çalışmıştı. Erken Cumhuriyet yöneticileri, zootekniden faydalanarak hayvan varlığını kontrol altına alma, hayvanlar üzerinde daha fazla tahakküm kurma ve hayvanlardan alınan verimi artırmanın yanında hayvanları toplumun kimlik ve aidiyet duygularını pekiştirmede birer ideolojik aygıt ve propaganda aracı olarak yeniden tanımlamaya çabalamıştı. Bu makalede, erken Cumhuriyet döneminde büyükbaş ve küçükbaş hayvanların tahakküm altına alınmasında ve bu hayvanların bedenlerini metalaştırmada, dönüştürmede ve sömürmede devletin başvurduğu önemli bir araç olan zootekniye odaklanıyorum. Döneme ait raporlar, yayınlar ve gazete haberlerinden faydalanarak erken Cumhuriyet hükümetlerinin hayvan varlığını büyütmek ve hayvanların ırk niteliklerini geliştirmek için gösterdikleri yoğun çabaların iktisadi ve sosyal bağlamlarının yanında ideolojik boyutuna da dikkat çekerek zootekni pratikleri ve insan-hayvan ilişkileri üzerinden erken Cumhuriyet Dönemi’ne dair yeni bir okuma sunmayı amaçlıyorum.

Anahtar Kelimeler

• hayvan tarihi
• erken cumhuriyet
• kemalizm
• zootekni
• Karacabey
• ulus-devlet

Teşekkür

Makalenin taslak halini dikkatli bir şekilde okuyan ve faydalı önerilerde bulunan Nurçin İleri, Mehmet Kentel, Önder Eren Akgül, Ufuk Adak ve Sam Dolbee'ye, ayrıca değerli görüş ve önerilerinden dolayı özel sayının editörlerine ve makalenin hakemlerine teşekkürü bir borç bilirim.

Kaynakça

1. 5 Senelik Tarımsal Kalkınma Programı. Ankara: Akın Matbaası, 1948.
2. Ahmet Nazım. Merinos Yetiştirmesi ve Takibi Lâzım Gelen Usuller. İstanbul: Hilâl Matbaası, 1931.
3. Ak, Mehmet. “Osmanlı Devleti’nde Veba-i Bakarî (Sığır Vebası).” Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM) 39 (Bahar 2016): 215–240. https://izlik.org/JA94EU93UH
4. Akın, Yiğit. Gürbüz ve Yavuz Evlatlar: Erken Cumhuriyet’te Beden Terbiyesi ve Spor. İstanbul: İletişim, 2004.
5. Akıncı, İhsan Abidin ve Selahattin Batu. Türkiye Sığır Irkları ve Sığır Yetiştirme Bilgisi. İstanbul: Ziraat Vekâleti, 1942.
6. Akıncı, İhsan Abidin ve Selahattin Batu. Türkiye’de Merinosçuluk. Ankara: Ulus Basımevi, 1940.
7. Akkerman, Cevat ve Muzaffer Bekman. Türkiyenin Et Meselesi. Ankara: Ziraat Vekâleti Neşriyatı, 1942.
8. Alpan, Orhan. “Karacabey Esmer Sığırlarının Erken Yaşlardaki Bazı Büyüme Vasıflarının Fenotipik ve Genetik Parametreleri.” Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 15, no. 2 (1968): 222–235.

9. Aral, Nurettin. “Ziraat Vekâletinin Zootekni Politikası.” İktisadi Yürüyüş 66–67 (16 Eylül 1942): 13, 65, 74–75.
10. Aral, Nurettin. “Türkiye Atçılığı ve İstikbali.” İktisadi Yürüyüş (Haralar Özel Sayısı) 146 (Ocak1946): 17–32.
11. Aral, M. Nurittin. Türkiyede Yetiştirilen Hayvan Türleri Yetiştiricilik Tarihi ve Teknolojisi (1923 1931). Ankara: Türkiye Jokey Kulübü Yayınları, 1974.
12. Araz, Fahri. Türkiye Hayvancılığında Sun’i Tohumlamanın Rolü. Ankara: Ziraat Vekâleti, 1937.
13. Arıtan, Özlem. “‘Cumhuriyet Modernleşmesi’ ve ‘Kırsal İletişim/Kalkınma’ Eksenleri Bağlamında Mekânsal Bir Model Olarak Eskişehir Çifteler Harası,” Tasarım Kuram Dergisi 15, no. 28 (2019): 179–198.
14. Arıtan, Özlem. “Modernleşme ve Doğal Yaşam Sürecinde Gölgede Kalmış Bir Kesit: Bursa Karacabey Harası Üzerine Bir İrdeleme,” Mimarlık 368 (Kasım–Aralık 2012): 59–65.
15. Arıtürk, Emin. “Türkiyede Nonius ve Karacabey Nonius At Irklarının Bugünkü Durumu ve Morfolojik Vasıfları Üstünde Araştırmalar.” Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 5 (1958): 37–62. https://doi.org/10.1501/Vetfak_0000001778
16. Arpacı, Murat. “Modernleşen Türkiye’de Beden ve Nüfus Politikaları: Hıfzıssıhha, Terbiye, Öjeni.” Doktora tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2015.
17. Aşkın, Anıl. “Breed, Meat Provisioning, and Money: An Early History of Merino Sheep in the Ottoman Lands (1827–44).” Animals on the Move: Tracing Livestock in the Ottoman Empire from Farm to Table to Waste içinde, 47–79. Yay. haz. Can Nacar ve Yonca Köksal Özyaşar. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2025.
18. Aşkın, Anıl. “The Environment, Institutions, and Economy in the Nineteenth-Century Ottoman Empire: The Imperial Landed Estates of Mihaliç” (1840–1850). Yüksek lisans tezi, Boğaziçi Üniversitesi, 2017.
19. Aygün, Süreyya Tahsin. Hayvanlardan Elde Edilen Gıdalar, Gıda Hıfzısıhhası ve Gıda Tahlili. Ankara: Yüksek Ziraat Enstitüsü, 1939.
20. Aydın, Kenan Burak. Ye Bi, Luiz F. Brito, Zafer Ulutaş ve Gota Morota, “Review of Sheep Breeding and Genetic Research in Türkiye.” Frontiers in Genetics (2024): 1–11. https://doi.org/10.3389/fgene.2024.1308113
21. Batu, Selâhattin. Karacabey Yarımkan Araplarının Beden Ölçüleri Üstünde Araştırmalar. Ankara: Yüksek Ziraat Enstitüsü, 1939.
22. Batu, Selahattin. Türk Atları ve At Yetiştirme Bilgisi, 2. Baskı. Ankara: Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi, 1951.
23. Batu, Selahattin. Türkiye Koyun Irkları ve Koyun Yetiştirme Bilgisi. Ankara, 1953.
24. Batu, Selahattin. Türkiye Atçılığı Hakkında Umumi Düşünceler. İstanbul: Ekspres Basımevi, 1938.
25. Batu, Selahattin. Umumi Zootekni. Ankara: Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi, 1959.
26. Bıyıkoğlu, M. Kemal. Türkiye Devlet Müesseselerinde Yetiştirilen Saf ve Muhtelif Kan Dereceli Esmer Sığırların Yetiştirme, Vücut Yapılışı ve Çeşitli Verimleri Üzerinde Araştırma. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları, 1971.
27. Bilgemre, Kadri. “Karacabey Harasında Montafon Yetiştiriciliği 1926–1944.” Yüksek Ziraat Enstitüsü Dergisi 17 (1947): 47–87.
28. Bursa Merinos Yetiştirme Müfettişliği. Merinos Yetiştiricilerine Merinos Müfettişliğinin Öğütleri. Bursa: İl Basımevi, 1937.
29. Cavid, Selim. “Bursa Merinos Fabrikası.” İktisadi Yürüyüş 10 (1 Mayıs 1940): 18–19.
30. Çiftçi, Cafer. “19. Yüzyılda Kirmasti’de Padişah Çiftlikleri.” Mustafakemalpaşa (Kirmasti) Sempozyumu Bildirileri içinde, 145–154. Yay. haz. Sezai Sevim. Bursa: Mustafakemalpaşa Belediyesi, 2011. Çömlekçi, Necla. Karacabey Harasının İktisadi Kalkınmaya ve Türkiye Hayvancılığına Etkisi. Ankara: Karacabey Harası, 1974.
31. Devred, Raphaël. “Rambouillet, Agricultural Stations and French Colonial Africa: Conserving and Improving Nature (1900–1930).” Tropical Nature: Colonial and Post-Colonial Conservation in Africa and Asia içinde, 91–112. Yay. haz. Guillaume Blanc, Mathieu Guérin ve Grégory Quenet. New York: Berghahn, 2025.
32. Emek, Fatma. “İkinci Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Türkiye’de Hayvancılık (1908-1938).” Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2023.
33. Emek, Fatma. “Kuruluştan 1960’lara Bafra-Karaköy Harası,” Tarihi, Sosyal ve Kültürel Yönleriyle Bafra, 4. Cilt içinde, 289–312. Yay. haz. Osman Köse. Ankara: Berikan Yayınevi, 2023.
34. Emek, Fatma. “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türkiye’de Zirai Mücadele Yöntemi Olarak Hayvan İtlafı “Kuşlar, Tarla Fareleri ve Yaban Domuzları” (1850-1938).” Osmanlı Bilimi Araştırmaları 26, no. 1 (2025): 84–106. https://doi.org/10.26650/oba.1545924
35. Erk, Nihal ve Naki Cevat Akkerman. Türkiye’de Sığır Vebası Salgınları ve Eradikasyonu Tarihi. Ankara: Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi, 1969.
36. Erkun, Vecdet. “Et Meselesinin Halli Yem Ziraatına Bağlıdır.” İktisadi Yürüyüş 152 (16 Nisan 1946): 6 ve 18.
37. Esmersoy, Şükrü. Yüncülük. Bursa, 1940.
38. Foucault, Michel. The Birth of Biopolitics: Lectures at the Collège de France, 1978—1979. Çev. Graham Burchell. New York: Palgrave, 2008.
39. Güleç, Ertuğrul. Türk At Irkları, 2. Baskı. Ankara: Anadolu At Irklarını Yaşatma ve Geliştirme Derneği, 2005).
40. “Harada Atçılık,” İktisadi Yürüyüş 100–104 (1 Nisan 1944): 29.
41. Hayvanlar İstatistiği, 1935-1944. İstanbul: Hüsnütabiat Basımevi, 1946.
42. Herdoğan, Mine, Feyzanur Mart, Hasan Ali Çay, Durmuş Kahraman, Muhammed Enes İnanç, Şükrü Güngör ve Ayhan Ata. “Suni Tohumlamanın Tarihsel Gelişimi ve Dönüm Noktaları.” Veteriner Hekimler Derneği Dergisi 94, no. 1 (2023): 84–95. https://doi.org/10.33188/ vetheder.1159178 Irmakoğlu, Irmak. “Makbul Vatandaş Peşinde: Kemalist Rejimin Beden Terbiyesi Politikalarını Biyo-Politika Kavramı Üzerinden Okumak.” Liberal Düşünce Dergisi 119 (2025): 99–123. https://doi.org/10.36484/liberal.1683506
43. Islah-ı Hayvanat Kanunu. Ankara: Ziraat Vekâleti, 1926.
44. İhsan Abidin [Akıncı]. Türkiye’de Koyun Yetiştirmesi ve Irkları. Yapağıcılık İlmi. İstanbul: Vatan Matbaası, 1240 [1924]).
45. Kabadayı, Erdem. “The Introduction of Merino Sheep Breeding in the Ottoman Empire: Successes and Failures.” Animals and People in the Ottoman Empire içinde, 153–169. Yay. haz. Suraiya Faroqhi. İstanbul: Eren, 2010.
46. Karagöz, İbrahim Yusuf. “Erken Cumhuriyet Türkiye’sinde Yaban Domuzu Algısı ve Doğu Karadeniz Bölgesi’ndeki Yansımaları (1923-1938).” II. Uluslararası Karadeniz Tarihi Sempozyumu içinde, 62–83. Yay. haz. Ayşenur Hoşoğlu Çelik, Deniz Çolak ve Handan Erdoğan. Trabzon: Avrasya Üniversitesi Yayınları, 2025.
47. Kepecioğlu, Kâmil. “Türkiyede Merinos Koyunları.” Uludağ: Bursa Halkevi Mecmuası 16 (1938): 6–9.
48. Kiper, Mehmet Ali. “Cumhurbaşkanı Celal Bayar Karacabey Harasında.” Üretim 21–22 (Aralık 1950–Ocak 1951): 3–14.
49. Kiper, Mehmet Ali, Fahri Ongun, Ömer Özek, Ahsen Adaoğlu. “121 Yılda Yetiştiriciliğimiz,” Türk Veteriner Hekimleri Derneği Dergisi 122-123 (23 Aralık 1956): 3266–3288.
50. Köksal, Osman. “Osmanlı Dönüşüm Sürecinde Bir Devlet Teşebbüsü Olarak Çifteler Hâra-yı Hümayunu ve Türk Atçılığına Katkıları.” Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 10, no. 2 (2009): 333–363.
51. Mazzotti, Omar. “The Cattle ‘Rational Breeding’ in Italy: Theory and Practice of a Modernisation Process (Late 19th – Early 20th Centuries).” Opificio della storia 3, no. 3 (2022): 28–39. https:// doi.org/10.6093/2724-3192/9448
52. Merinos Kongresi. Ankara: Alâeddin Kıral Basımevi, 1942.
53. Odabaşı, Necmi. “Mihaliç Çiftlikât-ı Hümâyûnu’nda Merinos Koyunu Yetiştiriciliği.” Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Dergisi 25 (2013): 289–306 https://izlik.org/JA59YR49TY Odabaşı, Necmi. “Mihaliç Çiftlikât-ı Hümâyûnu ve İdaresi.” Doktora tezi, Uludağ Üniversitesi 2014.
54. Okur, Mehmet. “Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Ordusunun Hayvan Kuvveti ve Hayvan Hastaneleri.” XVII. Türk Tarih Kongresi, 15-17 Eylül 2014, Ankara (IV. Cilt-I. Kısım), 127–141. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2018.
55. On Beşinci Yıl Kitabı. Ankara: Cumhuriyet Halk Partisi, 1938.
56. Orhon, Ziya. Türkiyede Merinos. İstanbul: CHP Bakırköy Halkevi Neşriyatı, 1944.
57. Osmanağaoğlu, Şule. “Karaköy Tarım İşletmesi’nin Tarihsel Gelişimi.” Veteriner Bilimleri Dergisi 22, no. 3-4 (2006): 79–84. https://izlik.org/JA89WD88LL
58. Özek, Ömer. Merinos Bölgesindeki Yetiştiricilere Öğütler. Ankara: Gürsoy Basımevi, 1959.
59. Özek, Ömer. Pratik Memleket Koyunculuğu. Ankara: Türk Veteriner Hekimler Derneği, 1957.
60. Özek, Ömer. “Memlekette Açılan İlk Merinos Yapağı Sergisi.” Feshane Aylık Mensucat Meslek Dergisi 4, no. 7 (Temmuz 1951): 222–223.
61. Özler, İbrahim. “Karacabey Harası Sığırcılık Çalışmaları,” Üretim 12 (1950): 9–10.
62. Pekmen, Saim. “Karacabey Harasında Sığırcılık.” İktisadi Yürüyüş 100–104 (1 Nisan 1944): 27 ve 96.
63. Porter, Valerie. Masons World Dictionary of Livestock Breeds, Types and Varieties, 5. Baskı. Wallingford: CABI Publishing, 2002.
64. Saraiva, Tiago. Fascist Pigs. Technoscientific Organisms and the History of Fascism. Cambridge, MA: MIT Press, 2016.
65. Spöttel, Walter ve İbrahim Arif Yarkın. Orta Anadoludaki yerli kara sığırlarda muhtelif yemleme tarzlarının, beden inkişafı üzerine yaptığı tesir hakkında araştırmalar. Ankara: Yüksek Ziraat Enstitüsü, 1940 Spöttel, Walter ve Kadri Bilgemre. “Orta ve Doğu Anadolu Sığırları Hakkında Etütler.” Türk Baytarlar Birliği Dergisi (1936): 491–517.
66. Spöttel, Walter ve Kadri Bilgemre. Türkiye Koyunculuğu Hakkında Etüdler. Ankara: Yüksek Ziraat Enstitüsü, 1937.
67. Spöttel, Walter. “Beiträge zur Kenntnis der Tierzucht in Südanatolien und der Verwertung tierzüchterischer Produkte.” Kuehn Archiv: Sonderband für Tierzucht 52 (1939): 54–78.
68. Spöttel, Walter. “Beiträge zur Kenntnis der Tierzucht in Südanatolien und der Verwertung tierzüchterischer Produkte.” Kuehn Archiv: Sonderband für Tierzucht 52 (1939): 79–99.
69. Spöttel, Walter. “Die Verbreitung, Leistungen und Eigenschaften anatolischer Haustiere in Abhängigkeit verschiedener Faktoren.” Kuehn Archiv: Sonderband für Tierzucht 49 (1938): 82–103.
70. Sugan, Ömer Lütfi. “Merinos Koyunculuğumuz.” Feshane Aylık Mensucat Meslek Dergisi 3, no. 2 (Şubat 1950): 25–26 ve 45.
71. Swart, Sandra. “The Other Citizens. Nationalism and Animals.” The Routledge Companion to Animal-Human History içinde, 31–52. Yay. haz. Hilda Kean ve Philip Howell. Londra: Routledge, 2019.
72. Şahinkaya, Rezan. “Bursa Balıkesir Bölgesi Halk Elindeki Merinos Yetiştiriciliği.” Ziraat Dergisi 15, no. 32 (Nisan 1955): 22–26.
73. Şevket Raşit, “Hayvancılık,” Dönüm 7 (Kanunisani [Ocak] 1933): 1–6.
74. T.C. Başbakanlık İstatistik Genel Müdürlüğü. Hayvanlar ve Hayvan Ürünleri İstatistiği. Ankara: Ankara Basım ve Cildevi, 1952
75. Tekeli, İlhan. Cumhuriyet’in Harcı. Köktenci Modernitenin Ekonomik Politikasının Gelişimi, 2. Cilt. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2004.
76. Temel, Mehmet. “Atatürk Dönemi Hayvancılık Politikası,” Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (İLKE) 24 (2010): 201–234. https://izlik.org/JA22NB58YC
77. Torun, Ozan. “Türkiye’de At Yarışlarının Tarihi ve Etnografisi.” Doktora tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, 2020.
78. Tufan, Aslan. “Karacabey Harası.” İktisadi Yürüyüş (Haralar Özel Sayısı) 146 (Ocak 1946): 9–16.
79. Valisena, Daniele. “The Battle of Zootechnics: Incorporating Race, Technology, and Ideology in Cattle Breeding Practices During Fascism in Italy, 1922–1945,” Isis 116, no. 4 (Aralık 2025): 694–714. https://doi.org/10.1086/738221
80. Vatandaş, Saniye ve Celalettin Vatandaş. “Osmanlı’dan Erken Cumhuriyet Dönemi’ne Biyopolitika ve Sporun Siyaseti.” Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi 39 (Güz 2023): 1437–1469.
81. Winnigstedt, R. Bericht über eine Reise durch die Türkei zum Studium der türkischen Landwirtschaft, insbes. der Schafzucht und der übrigen Tierzucht in den Tagen vom 7.-21.9.1957. Bonn, 1957.
82. Yarkın, İbrahim. Atçılık, 2. Baskı. Ankara: Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi, 1962.
83. Yarkın, İbrahim. Orta Anadolu Sığır Irkları Bakım Yemleme ve Yetiştirme Vaziyeti. Ankara: Yüksek Ziraat Enstitüsü, 1939.
84. Yaşankul, Mahmut. “Merinos Yetiştiriciliğimizin Gelişme Seyri.” Prodüktivite ve Verimlilik 3–4 (1960): 197–200.
85. Yaşar, Aşkın. “Osmanlı Dönemi’nde Çiftlikat-ı Hümayunlar (Haralar) ve Hayvancılık,” Osmanlı Ansiklopedisi, C. 8, 611–622. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 1999.
86. Yazman, Yakup Kadri. “Karacabey Harasında Yapılan Bir Tören.” İktisadi Yürüyüş 155 (4 Haziran 1946): 6–7 ve 18–19.
87. Yılmaz, Emrah. “Geç Dönem Osmanlı Devleti’nde Sığır Vebası [Vebâ-Yı Bakarî] ve Bu Hastalığa Karşı Alınan Yasal Tedbirler.” Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 26 (2025): 162–194. https://doi.org/10.21021/osmed.1624144
88. T.C Cumhuriyet Arşivi, Muamelat Genel Müdürlüğü (30-10-0-0)
89. T.B.M.M Zabıt Ceridesi
90. T.B.M.M Tutanak Dergisi
91. Akşam Gazetesi
92. Cumhuriyet Gazetesi
93. Hâkimiyet-i Milliye Gazetesi
94. Milliyet Gazetesi
95. Resmî Gazete
96. Son Posta Gazetesi
97. Son Telgraf Gazetesi
98. Tasvir Gazetesi
99. Türk Dili Gazetesi
100. Ulus Gazetesi
101. Vakit Gazetesi
102. “At. Encümen Raporu.” 1931 Birinci Ziraat Kongresi İhtisas Raporları, 2. Cilt içinde, 1804–1812. Ankara: Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti, 1931.
103. “Atçılık Raporu.” Birinci Köy Kalkınma ve Ziraat Kongresi, B Serisi Takım 12 içinde, İstanbul: Kenan Basımevi, 1938.
104. “Çiftçilikte At Kullanılması ve At Miktarının Artırılması Hakkında 28 Mart 1931 Tarihli Mütehassıs Raporu,” Birinci Köy ve Ziraat Kalkınma Kongresi, A Serisi Takım 14 içinde, 1–31. Ankara: Ziraat Vekâleti, 1938.
105. “1938 Ziraat Kongresi İçin Veteriner İşleri Umum Müdürlüğünce Hazırlanan Koyunculuk Merinos, Tiftik) Raporudur.” Birinci Köy Kalkınma ve Ziraat Kongresi, B Serisi Takım 13 içinde, 1–67. Ankara: Ziraat Vekâleti, 1938.
106. “1938 Ziraat Kongresi İçin Veteriner İşleri U. Müdürlüğünce Hazırlanan Tabiî ve Sun’î Tohumlama Raporudur,” Birinci Köy Kalkınma ve Ziraat Kongresi, B Serisi Takım 12 içinde, 1–14. İstanbul: Kenan Basımevi, 1938.
107. “Sığırcılık Raporu.” Birinci Köy Kalkınma ve Ziraat Kongresi, B Serisi Takım 13 içinde, 1–25. Ankara: Ziraat Vekâleti, 1938.
108. Birinci Köy ve Ziraat Kalkınma Kongresi Raporları. Ankara: Ziraat Vekâleti, 1939.
109. Prof. Dr. Wellmann Tarafından Ziraat Vekâleti’ne Verilen Raporlar. İstanbul: Hüsnütabiat Matbaası, 1938.
110. Tevfik Süleyman. “Karasığır ve Manda.” 1931 Birinci Ziraat Kongresi İhtisas Raporları, 2. Cilt içinde, 1750–1762. Ankara: Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti, 1931.