Unesco Yaratıcı Şehirler Ağına Dâhil Gastronomi Şehirlerinde Yer Alan Gastronomi Tesislerindeki Coğrafi İşaret İzleri

Öz

UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı ülkelerin yaratıcı, ekonomik ve sosyal gelişimlerini desteklemek adına müzik, medya sanatları, zanaat ve halk sanatları, edebiyat, film, tasarım, mimari ve gastronomi olmak üzere sekiz farklı başlık belirlemiştir. Bu çalışma, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı gastronomi alanında yer alan Gaziantep, Hatay ve Afyonkarahisar illerindeki gastronomi tesislerinin menülerinde coğrafi işaretli ürünlerin varlığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Hatay’da gastronomi tesisi bulunmamasından dolayı çalışma Gaziantep ve Afyonkarahisar illerinde yürütülmüştür. Araştırmada doküman analizi yöntemi kullanılmış olup, Türk Patent ve Marka Kurumu’na kayıtlı coğrafi işaretli ürünlerin tespiti yapılmıştır. Örneklem, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na dahil olan şehirlerdeki 14 gastronomi tesisini kapsamaktadır. Araştırma bulgularına göre, coğrafi işaretli ürünlerin gastronomi tesislerinde düşük bir düzeyde kullanıldığı saptanmıştır. Gaziantep’te 69 ürünün %26,1’i, Afyonkarahisar’da ise 27 ürünün %22,2’si yalnızca belirli tesislerde yer almıştır. Yerel gastronomi ürünlerinin menülerde daha fazla yer alması, destinasyon tanıtımı ve yerel ekonominin güçlendirilmesi açısından önemlidir. UNESCO kriterlerinin etkin şekilde uygulanması ve gastronomi tesislerinin bu yönde teşvik edilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomi Turizmi
• Coğrafi İşaret
• UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı

Geographical Indication Traces in Gastronomy Facilities Located in Gastronomy Cities Included in The UNESCO Creative Cities Network

Öz

This study aims to determine the presence of geographically indicated products on the menus of gastronomy establishments in Gaziantep and Afyonkarahisar, which are part of UNESCO’s Creative Cities Network in the gastronomy field. A document analysis method was employed, focusing on products registered with the Turkish Patent and Trademark Office. The sample includes 14 gastronomy establishments in these UNESCO-recognized cities. The findings indicate that geographically indicated products are underutilized in these establishments. In Gaziantep, 26.1% of 69 products were featured, while in Afyonkarahisar, only 22.2% of 27 products appeared on menus. Increasing the inclusion of local gastronomic products in menus is crucial for promoting destinations and strengthening the local economy. Active implementation of UNESCO criteria and incentivizing gastronomy establishments are recommended.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomy Tourism
• Geographical Indication
• Unesco Creative Cities Network

Kaynakça

1. Akgöz, E. (2019). Küreselleşme ve Yerelleşme Ekseninde Gastronomi ve Turizm İlişkisi. İçinde C. İnce. B. Matkerimova, ve A. Kaparova (Eds.), Kırgızistan’ın Gastronomi Turizmi ve Haritası (pp.33–45). Bişkek: BYR Publishing House.
2. Akkaşoğlu, S. (2024). Türkiye’de Coğrafi İşaret Tescili Almış İçecekler Üzerine Bir İnceleme. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 65, 285-297. https://dx.do.org/10.30794/pausbed.1509823
3. Baş, T. ve Akturan, U. (2008). Nitel Araştırma Yöntemleri: Nvivo ile Nitel Veri Analizi. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
4. Baykal, D. (2012). Küreselleşme Sürecinin Uluslararası Turizme ve Türkiye’ye Etkileri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Düzce.
5. Çağlı, I. B. (2012). Türkiye’de Yerel Kültürün Turizm Odaklı Kalkınmadaki Rolü: Gastronomi Turizmi Örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Çelik, M. Y. (2012). Boyutları ve Farklı Algılarıyla Küreselleşme, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32, 56–74.
6. Deniz, T. (2024). Kültürel Miras Yönetimi Kapsamında Gastronomi Turizmi, Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(1), 18–28.
7. Dikmen Boyraz, H., ve Sandıkcı, M. (2023). Coğrafi İşaretli Ürünlerin Somut Olmayan Kültürel Miras Türk Mutfak Kültürü Unsurlarıyla Karşılaştırılması: UNESCO Gastronomi Şehri Afyonkarahisar İli Örneği, Tourism and Recreation, 5(2), 172–185. https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1349928
8. Duran, G., ve Meydan Uygur, S. (2022). UNESCO Gastronomi Şehirleri’nin Gastronomi Unsurları ve Gastronomi Kimlikleri, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 10(1), 627–648. https://dx.do.org/10.21325/jotags .2022.1008

9. Giritlioğlu, İ., Karakan, H.İ, Ayverdi, B. ve Toprak, E. (2016, 27-30 Ekim). Gastronomi Alanında UNESCO Şehirler Ağında Olan Marka Şehir Gaziantep’in Yiyecek İçecek İşletmelerindeki Menülerindeki Yöresel Yemek Oranının Tespit Edilmesine Yönelik Bir Çalışma, In 3rd International Congress on Social Sciences, China to Adriatic (pp. 134-142). Antalya.
10. Işın, A., ve Yalçın, E. (2020). Coğrafi İşaretli Ürünlerin Gastronomi Turizmi Kapsamında Değerlendirilmesi, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 8(4), 2507–2522. https://dx.do.org/10.21325/jotags.2020.724 Işkın, M. (2021). Gastronomi Turizmi Tesisleri Üzerine Kavramsal Bir İnceleme, Turizm ve İşletme Bilimleri Dergisi, 1(2), 57–74.
11. Karataş, M., Aksu, B. F., ve Deniz, G. (2023). Unesco yaratıcı şehri Gaziantep’in Gastronomi Turizmi Cazibe Unsurları, Turizm ve İşletme Bilimleri Dergisi, 3(1), 105–125.
12. Kaya, Ü. C., ve Uyanık, B. (2022). Gastronomi Şehri Gaziantep: Yerel Yiyecek-İçecek İşletmelerinin UNESCO Kriterleri Kapsamında Değerlendirilmesi, Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 5(1), 269–287. https://dx.do.org/10.33083/joghat.2022.130
13. Kıral, B. (2020). Nitel Bir Veri Analizi Yöntemi Olarak Doküman Analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189.
14. Küçük, E., ve Erten Bilgiç, D. (2022). Küyerelleşme Kavramı Kapsamında, Kültürün İç Mekân Tasarımına Etkisinin Zincir Otellerin Lobi Tasarımları Üzerinden İrdelenmesi, Marriott Otel Örneği, Journal of Architectural Sciences and Applications, 7(1), 317–345. https://doi.org/10.30785/mbud.1079105
15. Mathew, E. (2024). Globalization and Local Flavours: The Impact of Modern Food Production on Traditional Cuisine and Culinary Heritage Preservation, International Journal for Multidimensional Research Perspectives, 2(7), 61–78. https://doi.org/10.61877/ijmrp.v2i7.170
16. Özaydın, E. C., ve Yalçın, İ. (2025). Küreselleşme Teorileri Çerçevesinde Türk Mutfak Kültürünün Dönüşümü. Journal of New Tourism Trends, 6(1), 116-129. https://doi.org/10.58768/joinntt.1605999
17. Öztürk, G., ve Öncüer, M. E. (2018). Küyerelleşme Kapsamında Türkiye Turizm Tanıtım Afişlerinde Somut Olmayan Kültürel Miras Öğelerinin Kullanımı: Bir Gösterge Bilim Analiz Örneği, Journal of Travel and Tourism Research, 13, 69–95.
18. Silvestrini, M. M., Smith, N. W., ve Sarti, F. M. (2023). Evolution of global Food Trade Network and Its Effects on Population Nutritional Status. Current Research in Food Science, 6, 100517. https://doi.org/10.1016/j.crfs.2023.100517
19. Şahin, A., ve Meral, Y. (2012). Türkiye’de Coğrafi İşaretleme ve Yöresel Ürünler, Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 5(2): 88–92.
20. Şahin, G. (2013). “Coğrafi İşaretlerin Önemi ve Vize (Kırklareli)’nin Coğrafi İşaretleri”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15, 23-37.
21. Tavukçuoğlu, T. & Atay, H. (2021). Kuşadası’nda Bulunan Konaklama İşletmelerinde Animasyon Hizmetlerine Yönelik Yapılan Sosyal Medya Yorumlarının İncelenmesi. Journal of New Tourism Trends, 2(2), 173-191. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Bakanlık Belgeli ve Bakanlığa Başvurusu Olan Tesisler. (Erişim tarihi: 24.09.2024), https://ktb.gov.tr/genel/searchhotelgenel.aspx
22. Töre Başat, H., Sandıkçı, M., ve Çelik, S. (2017). Gastronomik Kimlik Oluşturmada Yöresel Ürünlerin Rolü: Ürünlerin Satış ve Pazarlanmasına Yönelik Bir Örnek Olay İncelemesi, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 5(Special Issue 2), 67–76. https://doi.org/10.21325/jotags.2017.112
23. Türk Patent ve Marka Kurumu, (Erişim tarihi: 24.09.2024), https://ci.turkpatent.gov.tr/veri-tabani. Journal of Travel and Tourism Research 27 (2025) 43-59
24. UNESCO, Creative cities list, UNESCO. (Erişim tarihi: 24.09.2024), https://www.unesco.org/en/creative-cities/grid. Yahşi, F. (2007). Küreselleşme ve İstihdam. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
25. Zengin, B. ve Gürkan, A.S. (2019). Afyonkarahisar Mutfağının Gastronomi Turizmi Açısından Değerlendirilmesi. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(2), 225-240.