Riskli Sürücü Davranışlarının Transteorik Model Temelinde İncelenmesi: Bir Grup Karşılaştırması Çalışması
Öz
Dünya Sağlık Örgütü tarafından hız sınırını aşmak, alkol kullanmış olarak araç kullanmak, emniyet kemeri kullanmamak ve dikkati dağılmış olarak araç kullanmak riskli sürücü davranışları olarak belirtilmiş davranışlardır. Bu riskli davranışların Türk toplumunda hangi aşamada olunduğunun belirlenmesi ve değiştirilmesi trafik güvenliği açısından önem taşımaktadır. Mevcut çalışmada değişim için öngördüğü aşamalar ile yarar sağlayabileceği düşünülen Transteorik Model kullanılarak, bu riskli davranışlar için katılımcıların bulundukları basamakların tanımlanması ve olası farkların incelenmesi amaçlanmıştır. Anket yöntemi ile veri toplanan çalışmaya henüz sürücü olmayan ama gelecekte sürücü olma olasılığı bulunan 120 geleceğin sürücüsü, güvenli sürüş eğitimi almış 99 sürücü ve güvenli sürüş eğitimi almamış 140 sürücü katılmıştır. Beyana dayalı sonuçlar genel olarak değerlendirildiğinde, güvenli sürüş eğitimi almamış sürücü grubunun hız sınırları dâhilinde araç kullanma, alkollüyken araç kullanma, sürüş esnasında cep telefonu kullanma ve sürüş esnasında yemek yemek davranışlarında sürücü olmayan gruptan ve güvenli sürüş eğitimi almış gruptan anlamlı derecede daha alt basamaklarda oldukları bulunmuştur. Emniyet kemeri kullanımında ise sadece eğitim almamış sürücü grubunun sürücü olmayan gruptan anlamlı ölçüde daha alt basamaklarda oldukları görülmektedir. Güvenli sürüş eğitimi almış sürücüler ile henüz sürücü olmayan grubun farklılaştığı tek davranış ise sürüş esnasında cep telefonu kullanımı olmuş; henüz sürücü olmayan grubun eğitim almış sürücülerden daha üst basamaklarda olduğu bulunmuştur. Çalışmanın 359 katılımcısı göz önünde bulundurulduğunda bu beş riskli davranış için Transteorik Model’e göre harekete geçme basamağında yoğunlaştıkları bulgular arasındadır. Mevcut çalışma ile, güvenli trafik için gerekli olan beş davranış üzerinden çoğunlukla bulunulan basamağı tanımlayarak Transteorik Model’in basamaklarına göre geleceğe yönelik spesifik önleme ve müdahale programları geliştirebilecek çalışmalara zemin hazırlaması hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Asbridge, M., Brubacher, J. R. ve Chan, H. (2012). Cell phone use and traffic crash risk: A culpability analysis. International Journal of Epidemiology, 42(1), 259-267.
- Asgarabad, A. A., Tahami, A. N. ve Khanjani, N. (2012). Exposure to hand-held mobile phone use while driving among Iranian passenger car drivers: An observational study. Journal of Injury and Violence Research, 4(2), 96-97.
- Beck, K. H., Yan, F. ve Wang, M. Q. (2007). Cell phone users, reported crash risk, unsafe driving behaviors and dispositions: A survey of motorists in Maryland. Journal of Safety Research, 38(6), 683-688.
- Bener, A., Crundall, D., Özkan, T. ve Lajunen, T. (2010). Mobile phone use while driving: A major public health problem in an Arabian society, State of Qatar—mobile phone use and the risk of motor vehicle crashes. Journal of Public Health, 18(2), 123-129.
- Bener, A., Lajunen, T., Özkan, T. ve Haigney, D. (2006). The effect of mobile phone use on driving style and driving skills. International Journal of Crashworthiness, 11(5), 459-465.
- Björklund, G. (2005). Driver interaction: Informal rules, irritation and aggressive behaviour (Digital Comprehensive Summaries of Uppsala Dissertations from the Faculty of Social Sciences 8). Uppsala, Sweden: Doctoral dissertation, Acta Universitatis Upsaliensis.
- Defansif Sürüş Eğitimi. (n.d.). Nisan 2018’de http://hed.com.tr/Egitim/Defansif-Surus-Egitimi/83 adresinden alındı.
- Demirkol, İ. C., Tosun, A. P. D. H. ve Yüksel, Y. (2015). Tehlikeli araç kullanma: Kamuda çalışan şoförlerin emniyet kemeri kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(2), 139-152.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Bilgesu Kaçan
*
0000-0001-6139-0944
Türkiye
Uygar Erkuş
Bu kişi benim
0000-0002-9317-2543
Türkiye
Gizem Fındık
0000-0001-8245-6324
Türkiye
Bahar Öz
0000-0001-5440-0948
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
25 Ekim 2018
Gönderilme Tarihi
19 Temmuz 2018
Kabul Tarihi
29 Eylül 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Cilt: 1 Sayı: 2
Cited By
Covid-19 Pandemi Sürecinin Sosyal Sorumlu Tüketim Davranışlarına Etkileri
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
https://doi.org/10.17494/ogusbd.1040426Bir Aile Sağlığı Merkezi Bünyesinde Kurulan Sigara Bıraktırma Kliniğine Müracaat Eden Hastaların Analizi
Bağımlılık Dergisi
https://doi.org/10.51982/bagimli.1264049Trafik Güvenliği ile İlgili Televizyonda Yayınlanan “Hız” Konulu Kamu Spotlarının İletişimsel Süreçte Değerlendirilmesi
Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.38002/tuad.1443384