Classical Terracotta Figurines From the Eastern Necropolis of Kyme (Rescue Excavation of Habaş in 2010-2011)

Öz

A rescue excavation was carried out by the Izmir Museum Directorate between 2010-2011 in the Eastern Necropolis of the ancient city of Cyme, which was defined as the capital of the region in the Ancient Period, within the boundaries of the Aiolis Region. In these studies, seventeen figurines were found from the contexts of the terracotta sarcophagus numbered 21 and 33, and the earthen grave typology of Tombs 23, 72, 93, and 105. Along with these figurines, three figurines of different typologies were found out of context within the necropolis area. The figurines discussed in the study are the subject of the classical period coroplastics of the ancient city of Kyme in terms of production, interaction, technique, typology, and iconography. The figurines examined within the scope of the study present a wide typological range of Hades-Persephone, Kourotrophos, Aphrodite, Herculaneum Women, Ephedrismos, Temple Boy, Silenos, and animal figurines.

Anahtar Kelimeler

• Aeollis
• Cyme
• Necropolis
• Terracotta
• Figurines

KYME DOĞU NEKROPOLÜ’NDEN (HABAŞ KURTARMA KAZISI 2010-2011 YILLARI) KLASİK DÖNEM FİGÜRİNLERİ

Öz

Aiolis Bölgesi sınırları içerisinde, bölgenin Antik Dönem’de başkenti olarak tanımlanan Kyme antik kentinin Doğu Nekropolü’nde, 2010-2011 yılları arasından İzmir Müze Müdürlüğü tarafından kurtarma kazısı gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalarda, Mezar 21 ve 33 numaralı pişmiş toprak lahit, Mezar 23, 72, 93 ve 105 numaralı basit toprak mezar tipolojisindeki kontekstlerden on yedi figürin saptanmıştır. Söz konusu figürinlerle birlikte farklı tipolojideki üç figürin de nekropol alanı içerisinde kontekst dışı olarak tespit edilmiştir. Çalışmada ele alınan figürinler, Kyme antik kentinin Klasik Dönem koroplastiğinin üretim, etkileşim, teknik, tipolojik ve ikonografik olarak incelenmesini konu edinmektedir. Çalışma kapsamında incelenen figürinler, Hades-Persephone, Kourotrophos, Aphrodite, Büyük Herculaneumlu Kadın, Ephedrismos, Tapınak Oğlanı, Silenos ve hayvan figürinlerinden oluşan geniş bir tipolojik yelpaze sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Aiolis
• Kyme
• Nekropolis
• Terrakotta
• Figürinler

Kaynakça

1. Atilla, C./ Korkmaz, E./Gürman, B. 2015. “Kyme Doğu Nekropolü Mezar Tipleri”, Prof. Dr. Ömer Özyiğit’e Armağan (Ed. E. Okan- C. Atilla). İstanbul:13-29.
2. Aydın Tavukçu, Z. 2006. Parion Nekropolü 2005 Yılı Buluntuları. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
3. Sina, A. 2004. “Eleusis’de Demeter Kültü ve Kadın Ritüelleri”, DTCF Dergisi, Cilt 44, Sayı 1: 37-52.
4. Baudat, B. 1953. “Terres cuites de l‟École français d‟Athènes”, BCH Vol.77.1: 1-45, Pl. I-XX.
5. Bevan, E. 1988. “Ancient Deities and Tortoise Representations in Sanctuaries”, BSA 83: 1-6.
6. Bieber, M. 1962. “The Copies of the Herculaneum Women”, Proceeding of the American Philosophical Society, Vol. 106 No.2: 111-134.
7. Blinkenberg, C. 1931. Lindos. Fouilles de l´Acropole 1902-1914. I. Les petit objets, Berlin.
8. Boehlau, J. 1898. Aus Ionischen und İtalischen Nekropolen: Ausgrabungen und Untersuchungen zur Geschichte der Nachmykenischen Griechischen Kunst, Leipzig.

9. Boehlau, J/Schefold, K.1942. Larisa am Hermos. III, Die Kleinfunde, Berlin.
10. Sax, B. 2001. The Mythical Zoo, Ab Encyclopedia of Animals in World Myth, Legend & Literature, California.
11. Bouzek, J. 1980. “Finds From Kyme in Turkish Museum and The Present Satate of the Ruins”, The Results Of The Czecholovak Expedition Kyme II (Ed. J. Bouzek). Praha: 131-147.
12. Brommer, F. 1978/1979. “Huckepack”, The J. Paul Getty Museum Journal, Vol:6/7: 139-149.
13. Burn, L./Higgins, R. A. 2011. Catalogue of the Greek Terracottas in the British Museum III. London.
14. Burr, D. 1934. Terracottas from Myrina in the Museum of Fine Arts Boston. Wien.
15. Burr Thompson, D. 1966. “The Origin of Tanagras”, AJA Vol.70: 51-63, Pl.17-20.
16. Csapo, E. 2006. “Cockfight, Contradictions ant the Myhopeic of Ancient Greek Culture”, Art 28:9-41.
17. Çekilmez, M. 2014 . Tralleis Güney Nekropolü Terrakotta Figürinleri. Doktora Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
18. Çokoğullu, S. 2007. Ege Gübre Kazısı’ndan Ele Geçen Pişmiş Toprak Heykelcikler. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir.
19. Dasen, V./Schadler, U. 2013. “Jeux et jouets dans L'Antiquité”, Archeothema 31: 4-7.
20. Dereboylu, E. 2012. Aigai Pişmiş Toprak Figürinleri. Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İzmir.
21. Doğan Gürbüzer, E. 2012. Klaros Kazıları Bulunmuş Olan Pişmiş Toprak Figürinler ve Kültler Açısından Değerlendirilmeleri, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İzmir.
22. Dufkova, M. 1974. “Terracottas”, Anatolian Collection of Charles University – Kyme I, (Ed. J.Bouzek), Praha:103-162.
23. Fırat, M. 2004. Aliağa Kurtarma Kazısından Ele Geçen Pişmiş Toprak Figürinler, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Üniversitesi Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir.
24. Fırat, M. 2009. “İzmir Arkeoloji Müzesi’nden Bir Grup Terrakotta Figürin”, CollAn VIII: 171-198.
25. Fjeldhagen, M. 1995. Catalogue Graeco- Roman Terracottas From Egypt. Copenhagen.
26. Foster, G.V. 1984. “The Bones from the Altar West of the Painted Stoa”, Hesperia 53: 73-82.
27. Fridh Haneson, B. 1987. Votive Terracottas From Italy, Types And Problems. Gifts To The Gods, Proceedings Of The Uppsala Symposium, 67-76.
28. Fuchs, W.A. 1968. “Late Hellenistic Group of Aeneas and Anchises”, AJA Vol.72: 384-385.
29. Goldman, H. 1940. “The Acropolis of Halae”, Hesperia 9: 381-514.
30. Goldman, H. 1950. “The Terracotta Figurines”, Excavations at Gözlü Kule, Tarsus, Vol I: The Hellenistic and Roman Periods (Ed. H. Goldman). New Jersey: 297-383.
31. Grasso, A. T. 2008. Il Santuario dello Kourotrophos a Kyme Eolica Ricerca I, Universita Della Calabria. Collana Del Dipartimento Di Archeologia E Storia Delle Arti, Calabria.
32. Hadzisteliou Price, T. 1969. “The Type Of The Crouching Child and The Temple Boys”, BSA 64: 95-11, PL. 20-23.
33. Hekimoğlu, A. 2010. İstanbul Arkeoloji Müzeleri’ndeki Pitane Pişmiş Toprak Figürinleri, Muğla Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Muğla.
34. Heuzey, L. 1883. Les Figurines Antiques de Terre Cuite du Musée du Louvre. Paris.
35. Higgins, R. A. 1954. Catalogue of the Terracottas in the Department of Greekand Roman Antiquities, British Museum I; Greek: 730-330 B.C. London.
36. Higgins, R.A. 1969. Greek Terracotta Figures. London.
37. Kaplan, D. 2009. Çanakkale Arkeoloji Müzesi Frank Calvert Koleksiyonu Terrakotta Figürinleri, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Üniversitesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara.
38. Kassab, D. 1988. Statuettes en Terre cuites de Myrina Corpus Monogrammes,Lettres et Signes . Paris.
39. Keller, O. 1913. Die Antike Tierwelt II. Leipzig.
40. Khodza, E. 2018. “The P.A Sabouroff Collection of Ancient Terracottas from the State Hermitage Museum”, Les Carnets de I’ACoSt 17: 1-4.
41. Kielau, S. 2009. Terrakotten aus Pergamon, Tonfiguren aus Wohnhäusern der Stadtgrabung. Dissertation, Bilefeld University.
42. Klein, A. E. 1932. Child Life Greek Art, Columbia University Press.
43. Korkmaz, E./Gürman, B. 2011. “İzmir İli, Aliağa İlçesi, Bozköy Biçerova Mevkii Kyme Antik Kenti Doğusu Sur Dışı Yapıları ve Doğu Nekropolü Kurtarma Kazısı”, 20. Müze Çalışmaları ve Kurtarma Kazıları Sempozyumu, Ankara, 71-96.
44. Lagona, S. 2000. “Aiolis Kymesi 1998 Yılı Kazı ve İnceleme Çalışmaları”, 21. Kazı Sonuçları Toplantısı Bildiri Kitabı Cilt 2, Ankara, 217-227.
45. Laumonier, A. 1956. Exploration Archéologique de Délos XXIII. Les Figurines de Terre Cuite. Paris.
46. Lebe, F. 2013 İDÇ Nekropolü’nde 2009-2011 Yılları Arasında Mezar Dışından Gelen Figürinler. Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir.
47. Leyenaar Plaisier, P. G. 1979. Les Terres Cuites Grecques et Romaines, Catalogue de la Collection du Musée National des Antiquités à Leiden, Leiden, 1979.
48. Marca, A. L. 2015. “Eski ve Yeni Görünümüyle Aiolis Kymesi Arkeolojik Siti”, 36. Kazı Sonuçları Toplantısı Bildiri Kitabı Cilt 3. Ankara, 113-135.
49. Marca, A. L. 2016. “Kyme’deki Kültler ve Kutsal Alanlar”, 37. Kazı Sonuçları Toplantısı Bildiri Kitabı Cilt 3. Ankara,237-253.
50. Margaryan, H. 2015 “Terracotta Statuettes of “Temple Boys” of Ancient Armenia (The Isseus of the Typology and Interpretation)”, Aramazd Vol. IX: 92-109.
51. Merker, G. S. 2000. Corinth XVIII.4 The Sanctuary of Demeter And Kore. Terracotta Figurines of the Classical, Hellenistic, and Roman Periods. New Jersey.
52. Mollard Besques, S. 1954. Musée National du Louvre. Catalogue Raisonné des Figurines et Reliefs en Terre-Cuite Grecs, Étrusques et Romains. I, Époques Préhellénique, Géométrique, Archaïque et Classique. Text and Plates. Paris.
53. Mollard Besques, S. 1963. Catalogue Raisonne des Figurines et Reliefs en Terre-Cuite Grecs et Romains II Myrina. Musee du Louvre et Collestions des Universites de France. Paris.
54. Mollard Besques, S. 1972. Catalogue Raisonne Des Figurines et Reliefs en Terre-Cuite Grecs et Romains III, Epoques Hellenistique et Romaine Grece et Asie Mineure, Paris.
55. Mollard Besques, S. 1986. Catalogue Raisonne Des Figürines Et Reliefs En Terre- Cuite Grecs, Etruques Et Romains, IV-I. Epoques Hellenistique Et Romaine Italie Meridionale- Sicile-Sardaigne. Musee du Louvre et Collections des Universites de France, Paris.
56. Mollard Besques, S. 1992. Catalogue Raisonne Des Figurines et Reliefs En Terre- Cuire Grecs et Romains Iv-Iı. Epoques Hellenistique et Ramaine Cyrenaique, Egypte Ptolemaiqu et Romaine Afrique Du Nord Et Proche-Orient. Paris.
57. Nicholson, F. 1968. Ancient Life in Miniature: An Exhibition of Classical Terracottas from Private Collections in England, Birmingham.
58. Özyiğit, Ö. 1993. Ionia Bölgesi Pişmiş Toprak Heykelcikleri Araştırma Projesi, İzmir.
59. Chad Patyal, H. 1990. “Pıgeon in the Vedıc Mythology And Ritual”, Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute Vol 71, No. ¼: 310-317.
60. Paul, P. 1897. Terres cuites de L'Asie Mineure: In: Monuments et Memoires de la Fondation Eugene Piot, Tome 4, France.
61. Pausanias Descriptions of Greece, (çev. W.H.S. Jones), London, 1935.
62. Platon Phaidon, (çev. F.Akderin), İstanbul, 2017.
63. Pollux Onomasticon, Leipzig: Kuehn, 1824.
64. Pensabene, P. 2001. Le Terrecotte Del Museo Nazionale Romano II, Materiali Dai Depositi Votivi Di Palestrina: Vollezioni, Kircheriana Et Palestrina. Roma. Pisani, M. 2006. “The Collection of Terracotta Figurines in The British School at Athens”, BSA 101: 269-368.
65. Rohde, E. 1968. Griechische Terrakotten. Tübingen.
66. Romana, I. B. 1995. The Terracotta Figurines and Related Vessels. Gordion Spicial Studies II, University Museum Monograph 86, Philadelphia.
67. Rumscheid, F. 2006. Die figürlichen Terrakotten von Priene Fundkontexte, Ikonographie und Funktion in Wohnhäusern und Heiligtümern im Licht antiker Parellelbefunde. Archeologische Forschungen Band 22, Priene Band 1. Wiesbaden.
68. Sieveking, J. 1916. Die Terrakotten der Sammlung Loeb, München.
69. Sinn, U. 1977. Antike Terrakotten: Volständiger Katalog, Kassel.
70. Soykal Alanyalı, F. 2002. Ephesos’ta bulunmuş Olan Bir Terrakotta Figürin Işığında Kourotrophoi. II. Uluslarası Eskişehir Pişmiş Toprak Sempozyumu Bildiriler Kitabı: 169-176.
71. Steinninger, U. 1994. “Zwei Ephedrismosterrakotten im Basler Antikenmuseum”, Antike Kunst 37: 44-50.
72. Stewart, A. 2018. “Classical Sculpture from the Athenian Agora, Part 1: The Pediments and Akroteria of the Hephaisteion”, Hesperia Vol 87, No:4: 681-741.
73. Shelmerdine, S. C.1984. “Hermes and the Tortoise: A Prelude to Cult”, Greek, Roman and Byzantine Studies Vol. 25, Iss. 3: 201-208.
74. Şakar, G. 2015. Smyrna Terrakottaları. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
75. Tavukçu, A.Y. 1999. Troas Bölgesi Terrakotta Figürinleri, İ.Ö. 1375 – İ.S. 395. Atatürk Üniversitesi, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Erzurum.
76. Thompson, D. W. 1895. A Glossary of Greek Birds. Oxford.
77. Tolun, V. 2009. “Assos Nekropolü'nde Bulunan Terrakotta Heykelcikler”, Arkeoloji ve Sanat 130 :43-56, Res.1-24.
78. Topuz, H. 2019. İzmir İli Aliağa İlçesi 2015 Yılı Nemport Limanı Kurtarma Kazısı Terrakotta Figürinleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
79. Töpperwein, E. 1976. Terrakotten von Pergamon. Berlin.
80. Tsetskhladze, G. R/Vashakidze, V. N. 1994. “Terracotta Figurines of Animals from Colchis”, Dialogues D'histoire Ancienne 20.1: 109-125.
81. Uhlenbrock, J. P. 1990. The Coroplast’s Ar, Greek Terracottas Of The Hellenistic World, An Exhibition And Publication İn Honor Of Dorothy Burr Thompson On The Occasion Of Her Ninetieth Birtday. Newyork.
82. Ürkmez, Ö. 2012. M.Ö. 1. Bin yılda Nekrolojik Eserler Işığında Batı Anadolu’da Ölüm İkonografisi, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Klasik Arkeoloji Anabilim Dalı, Arkeoloji Bilim Dalı, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İzmir.
83. Ürkmez, Ö. 2018. “Kyme’de Urne Olarak Kullanılmış Dionysos-Silenus Kabartmalı Bronz Hydria”, TÜBA-AR 22: 183- 201.
84. Wace, A. H. W. 1929. “The Sanctuary of Artemis Orthia at Sparta”, The Sanctuary of Artemis Orthia at Sparta, Excavated and Described by Members of the British School at Athens, 1906-1910 (Edt. R M Dawkins), London.
85. Winter, F.1903 Die antiken Terrakotten, Vol. III, Die Typen der Figürlichen Terrakotten, I-II. Berlin.
86. Zazoff, P. 1944. “Ephedrismos: Ein altgriechisches Spiel”, Antike und Abendland Vol. 11/1: 36-42.
87. Zhuber Okrog, K. 1990. “Die Terrakotten von Limyra”, ÖJH 60: 53-120.