Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

KAZAKİSTAN’DAKİ ESKİ HALILARDAN ÜÇ ÖRNEK ÜZERİNE BİR İNCELEME

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 1, 1 - 14, 30.01.2026

Yenlik Tursunova

https://doi.org/10.59182/tudad.1789351

Öz

Kazakistan’da günümüze ulaşabilen eski halılar, Türk-İslam kültürünün estetik anlayışını, inanç sistemini ve toplumsal yapısını yansıtan önemli kültürel miras unsurlarıdır. Ancak bu eserlerin büyük bir bölümü henüz sistemli biçimde incelenmemiş ve bilimsel açıdan yeterince belgelenmemiştir. Bu çalışma, Kazakistan’da korunan ve XVIII. yüzyıla tarihlenen en eski halı örneklerini inceleyerek, onların sanatsal, tarihî ve kültürel önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında üç halı ele alınmıştır. Bunlardan ikisi Türkistan’daki Aziret Sultan Müzesi’nde, biri ise Şayan’daki Appak İşan Cami-Medresesi’nde muhafaza edilmektedir. Halılar doğrudan gözlem ve görsel analiz yöntemleriyle incelenmiş; dokuma teknikleri, kullanılan malzemeler, motif yapıları ve renk düzenleri ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, bu halıların yalnızca gündelik kullanım eşyası olmadığını; Kazak kimliğini, estetik anlayışını ve Türk-İslam kültüründen beslenen sembolik değerleri yansıtan sanat eserleri olduğunu göstermektedir. Yıldız ve muska motifleri kozmolojik ve dinî anlamlar taşırken; tabak ve lale motifleri ise sembolik değerler içermektedir. Ayrıca kullanılan doğal boyalar ve zengin renk çeşitliliği, dönemin zanaatkârlarının yüksek düzeyde teknik ustalığını ve estetik duyarlılığını yansıtmaktadır. Çalışma, bu nadir eserlerin korunması, belgelenmesi ve gelecek kuşaklara aktarılmasının gerekliliğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kazakistan eski halılar dokuma geleneği motif kültürel miras XVIII. yüzyıl

Kaynakça

  • Akışev, K. vd. (1994). Kazakstan tarihi (köne zamannan büginge deyin). Dauir Yayınları.
  • Akışev, K. vd. (2010). Kazakstan tarihi (köne zamannan büginge deyin). 1. Cilt. Atamura Yayınları.
  • Akimaşeva, J. (2004). Oyu-örnek ataularının uajdemesi jane tanbanın tabiğatı [Yayımlanmamış doktora tezi]. El Farabi Kazak Milli Üniversitesi.
  • Aldajumanov, K. (2002). Kazakstan tarihi (köne zamannan büginge deyin). 3. Cilt. Atamura Yayınları.
  • Alimbay, N. (2020). Traditciyonniye Kazahskiye kovri i kovroviye izdeliya: vidı, kompozitsiya, semantika (na materialah tsentralnogo gosudarstvennogo muzeya respubliki Kazakhstan). El Farabi Kazak Milli Üniversitesi Habarşı Dergisi, 4(74), 55-71.
  • Amanjolov, A. (1998). Köne ru tanbalarının mani. Kazak Dili ve Adebiyeti Gazetesi, 5(6), 70-75.
  • Baypakov, K. vd. (2010). Kazakstan tarihi (köne zamannan büginge deyin). 2. Cilt. Atamura Yayınları.
  • Botabayeva, F. (2019). Appak işannın jaynamazı. Ontüstik Qazaqstan Gazetesi, 11.07.2019. https://okg.kz/post?id=17561&slug=appaq-ishannyn-zhainamazy (Erişim Tarihi: 16. 02. 2025).
  • Bozkurt, S. (2020). Geleneksel Türk halı sanatında kullanılan motiflerin anlamları: Sındırgı-Yağcıbekir halıları üzerine göstergebilimsel bir analiz. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 8(1), 697-731.
  • Dudin, S. M. (1928). Kovrovıyе izdеliyа srеdnеy аzii. Sbornik Muzеyа Аntroplogii i Еtnologii.
  • Elibayeva, K. (2012). Simvolika i semantika tsveta v kazahskoy kulture. Vestnik MGUKI, 4 (48), 60-67.
  • Ergin, M. (1989). Dede Korkut kitabı giriş-metin-faksimile. Türk Tarih Kurumu Basım Evi.
  • Janibekov, Ö. (2011). Tandamalı şığarmalar jiynağı. 2. Cilt. KazAkparat Yayınları.
  • Kasenova, K. (2017). Simbolika tsveta v kazahskom kovrotkaçestve: istoriko-kulturologiçeskiy analiz. Vestnik Kazguki, 2, 55-57.
  • KazEt (2012). Kаzаktın еtnogrаfiyаlık kаtеgoriyаlаr, uğımdаr mеn аtаulаrının dastürli jüyеsi. (Еd. N. Аlimbаy). Kilem. 3. Cilt. K-Q. Slon Yayınları.
  • Majitayeva, Ş., ve Kaskatayeva, J. (2013). Frazeologizmder ḳuramındaġı tür-tüs atawları: lingvotanımdıḳ taldaw. Karagandı Universitetiniñ Habarşısı. 1(69), 158-165.
  • Marğulan, A. (2021). Kazak alemi. Makalalar Jiynağı. 1.Cilt. Press Co Yayınları.
  • Mukanov, M. (1979). Kazahskiye domaşniye hudojestvenniye remesla. Kazakstan Yayınları.
  • Orazbayeva, F. (2005). Tildik katınas negizderi. Print-S Yayınları.
  • Parlak, T. (2002). Geleneksel Kazak halı sanatı ve TİKA Aral bölgesi el halıcılığını geliştirme projesi. TİKA Yayınları.
  • Rudenko, S. (1953). Kultura naselenya gornogo Altaya v Skifkoye vremya. SSSR Bilim Akademisi Yayınları.
  • Sertkaya, O. (1995). Oğuz Kağan destanı üzerine bazı mülahazalar. TDAY Belleten (1992), 9-27.

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 1, 1 - 14, 30.01.2026

Yenlik Tursunova

https://doi.org/10.59182/tudad.1789351

Öz

Old carpets preserved in Kazakhstan represent significant cultural heritage reflecting the aesthetic understanding, belief systems, and social structure of Turkic-Islamic culture. However, many of these artifacts have not yet been systematically studied or sufficiently documented in academic research. This study aims to examine the oldest surviving carpet examples in Kazakhstan dating back to the 18th century and to reveal their artistic, historical, and cultural significance. Within the scope of the research, three carpets were analyzed. Two of them are preserved at the Aziret Sultan Museum in Turkistan, and one is kept at the Appak Ishan Mosque-Madrasa in Shayan. The carpets were examined using direct observation and visual analysis methods, with a detailed evaluation of their weaving techniques, materials, motif structures, and color schemes. The findings indicate that these carpets were not merely utilitarian objects but rather works of art reflecting Kazakh identity, aesthetic perception, and symbolic values rooted in Turkic-Islamic culture. While star and amulet motifs carry cosmological and religious meanings, tabak and tulip motifs convey symbolic significance. In addition, the use of natural dyes and a rich variety of colors demonstrate the high level of technical skill and aesthetic sensibility of the artisans of the period. This study emphasizes the necessity of preserving, documenting, and transmitting these rare cultural assets to future generations.

Kaynakça

  • Akışev, K. vd. (1994). Kazakstan tarihi (köne zamannan büginge deyin). Dauir Yayınları.
  • Akışev, K. vd. (2010). Kazakstan tarihi (köne zamannan büginge deyin). 1. Cilt. Atamura Yayınları.
  • Akimaşeva, J. (2004). Oyu-örnek ataularının uajdemesi jane tanbanın tabiğatı [Yayımlanmamış doktora tezi]. El Farabi Kazak Milli Üniversitesi.
  • Aldajumanov, K. (2002). Kazakstan tarihi (köne zamannan büginge deyin). 3. Cilt. Atamura Yayınları.
  • Alimbay, N. (2020). Traditciyonniye Kazahskiye kovri i kovroviye izdeliya: vidı, kompozitsiya, semantika (na materialah tsentralnogo gosudarstvennogo muzeya respubliki Kazakhstan). El Farabi Kazak Milli Üniversitesi Habarşı Dergisi, 4(74), 55-71.
  • Amanjolov, A. (1998). Köne ru tanbalarının mani. Kazak Dili ve Adebiyeti Gazetesi, 5(6), 70-75.
  • Baypakov, K. vd. (2010). Kazakstan tarihi (köne zamannan büginge deyin). 2. Cilt. Atamura Yayınları.
  • Botabayeva, F. (2019). Appak işannın jaynamazı. Ontüstik Qazaqstan Gazetesi, 11.07.2019. https://okg.kz/post?id=17561&slug=appaq-ishannyn-zhainamazy (Erişim Tarihi: 16. 02. 2025).
  • Bozkurt, S. (2020). Geleneksel Türk halı sanatında kullanılan motiflerin anlamları: Sındırgı-Yağcıbekir halıları üzerine göstergebilimsel bir analiz. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 8(1), 697-731.
  • Dudin, S. M. (1928). Kovrovıyе izdеliyа srеdnеy аzii. Sbornik Muzеyа Аntroplogii i Еtnologii.
  • Elibayeva, K. (2012). Simvolika i semantika tsveta v kazahskoy kulture. Vestnik MGUKI, 4 (48), 60-67.
  • Ergin, M. (1989). Dede Korkut kitabı giriş-metin-faksimile. Türk Tarih Kurumu Basım Evi.
  • Janibekov, Ö. (2011). Tandamalı şığarmalar jiynağı. 2. Cilt. KazAkparat Yayınları.
  • Kasenova, K. (2017). Simbolika tsveta v kazahskom kovrotkaçestve: istoriko-kulturologiçeskiy analiz. Vestnik Kazguki, 2, 55-57.
  • KazEt (2012). Kаzаktın еtnogrаfiyаlık kаtеgoriyаlаr, uğımdаr mеn аtаulаrının dastürli jüyеsi. (Еd. N. Аlimbаy). Kilem. 3. Cilt. K-Q. Slon Yayınları.
  • Majitayeva, Ş., ve Kaskatayeva, J. (2013). Frazeologizmder ḳuramındaġı tür-tüs atawları: lingvotanımdıḳ taldaw. Karagandı Universitetiniñ Habarşısı. 1(69), 158-165.
  • Marğulan, A. (2021). Kazak alemi. Makalalar Jiynağı. 1.Cilt. Press Co Yayınları.
  • Mukanov, M. (1979). Kazahskiye domaşniye hudojestvenniye remesla. Kazakstan Yayınları.
  • Orazbayeva, F. (2005). Tildik katınas negizderi. Print-S Yayınları.
  • Parlak, T. (2002). Geleneksel Kazak halı sanatı ve TİKA Aral bölgesi el halıcılığını geliştirme projesi. TİKA Yayınları.
  • Rudenko, S. (1953). Kultura naselenya gornogo Altaya v Skifkoye vremya. SSSR Bilim Akademisi Yayınları.
  • Sertkaya, O. (1995). Oğuz Kağan destanı üzerine bazı mülahazalar. TDAY Belleten (1992), 9-27.

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 1, 1 - 14, 30.01.2026

Yenlik Tursunova

https://doi.org/10.59182/tudad.1789351

Öz

Kaynakça

  • Akışev, K. vd. (1994). Kazakstan tarihi (köne zamannan büginge deyin). Dauir Yayınları.
  • Akışev, K. vd. (2010). Kazakstan tarihi (köne zamannan büginge deyin). 1. Cilt. Atamura Yayınları.
  • Akimaşeva, J. (2004). Oyu-örnek ataularının uajdemesi jane tanbanın tabiğatı [Yayımlanmamış doktora tezi]. El Farabi Kazak Milli Üniversitesi.
  • Aldajumanov, K. (2002). Kazakstan tarihi (köne zamannan büginge deyin). 3. Cilt. Atamura Yayınları.
  • Alimbay, N. (2020). Traditciyonniye Kazahskiye kovri i kovroviye izdeliya: vidı, kompozitsiya, semantika (na materialah tsentralnogo gosudarstvennogo muzeya respubliki Kazakhstan). El Farabi Kazak Milli Üniversitesi Habarşı Dergisi, 4(74), 55-71.
  • Amanjolov, A. (1998). Köne ru tanbalarının mani. Kazak Dili ve Adebiyeti Gazetesi, 5(6), 70-75.
  • Baypakov, K. vd. (2010). Kazakstan tarihi (köne zamannan büginge deyin). 2. Cilt. Atamura Yayınları.
  • Botabayeva, F. (2019). Appak işannın jaynamazı. Ontüstik Qazaqstan Gazetesi, 11.07.2019. https://okg.kz/post?id=17561&slug=appaq-ishannyn-zhainamazy (Erişim Tarihi: 16. 02. 2025).
  • Bozkurt, S. (2020). Geleneksel Türk halı sanatında kullanılan motiflerin anlamları: Sındırgı-Yağcıbekir halıları üzerine göstergebilimsel bir analiz. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 8(1), 697-731.
  • Dudin, S. M. (1928). Kovrovıyе izdеliyа srеdnеy аzii. Sbornik Muzеyа Аntroplogii i Еtnologii.
  • Elibayeva, K. (2012). Simvolika i semantika tsveta v kazahskoy kulture. Vestnik MGUKI, 4 (48), 60-67.
  • Ergin, M. (1989). Dede Korkut kitabı giriş-metin-faksimile. Türk Tarih Kurumu Basım Evi.
  • Janibekov, Ö. (2011). Tandamalı şığarmalar jiynağı. 2. Cilt. KazAkparat Yayınları.
  • Kasenova, K. (2017). Simbolika tsveta v kazahskom kovrotkaçestve: istoriko-kulturologiçeskiy analiz. Vestnik Kazguki, 2, 55-57.
  • KazEt (2012). Kаzаktın еtnogrаfiyаlık kаtеgoriyаlаr, uğımdаr mеn аtаulаrının dastürli jüyеsi. (Еd. N. Аlimbаy). Kilem. 3. Cilt. K-Q. Slon Yayınları.
  • Majitayeva, Ş., ve Kaskatayeva, J. (2013). Frazeologizmder ḳuramındaġı tür-tüs atawları: lingvotanımdıḳ taldaw. Karagandı Universitetiniñ Habarşısı. 1(69), 158-165.
  • Marğulan, A. (2021). Kazak alemi. Makalalar Jiynağı. 1.Cilt. Press Co Yayınları.
  • Mukanov, M. (1979). Kazahskiye domaşniye hudojestvenniye remesla. Kazakstan Yayınları.
  • Orazbayeva, F. (2005). Tildik katınas negizderi. Print-S Yayınları.
  • Parlak, T. (2002). Geleneksel Kazak halı sanatı ve TİKA Aral bölgesi el halıcılığını geliştirme projesi. TİKA Yayınları.
  • Rudenko, S. (1953). Kultura naselenya gornogo Altaya v Skifkoye vremya. SSSR Bilim Akademisi Yayınları.
  • Sertkaya, O. (1995). Oğuz Kağan destanı üzerine bazı mülahazalar. TDAY Belleten (1992), 9-27.
Toplam 22 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Kültürel Miras, Arşiv ve Müze Çalışmaları (Diğer)
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Yenlik Tursunova

Gönderilme Tarihi 23 Eylül 2025
Kabul Tarihi 11 Aralık 2025
Yayımlanma Tarihi 30 Ocak 2026
Yayımlandığı Sayı Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA Tursunova, Y. (2026). KAZAKİSTAN’DAKİ ESKİ HALILARDAN ÜÇ ÖRNEK ÜZERİNE BİR İNCELEME. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 9(1), 1-14. https://doi.org/10.59182/tudad.1789351
AMA 1.Tursunova Y. KAZAKİSTAN’DAKİ ESKİ HALILARDAN ÜÇ ÖRNEK ÜZERİNE BİR İNCELEME. TÜDAD. 2026;9(1):1-14. doi:10.59182/tudad.1789351
Chicago Tursunova, Yenlik. 2026. “KAZAKİSTAN’DAKİ ESKİ HALILARDAN ÜÇ ÖRNEK ÜZERİNE BİR İNCELEME”. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi 9 (1): 1-14. https://doi.org/10.59182/tudad.1789351.
EndNote Tursunova Y (01 Ocak 2026) KAZAKİSTAN’DAKİ ESKİ HALILARDAN ÜÇ ÖRNEK ÜZERİNE BİR İNCELEME. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi 9 1 1–14.
IEEE [1]Y. Tursunova, “KAZAKİSTAN’DAKİ ESKİ HALILARDAN ÜÇ ÖRNEK ÜZERİNE BİR İNCELEME”, TÜDAD, c. 9, sy 1, ss. 1–14, Oca. 2026, doi: 10.59182/tudad.1789351.
ISNAD Tursunova, Yenlik. “KAZAKİSTAN’DAKİ ESKİ HALILARDAN ÜÇ ÖRNEK ÜZERİNE BİR İNCELEME”. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi 9/1 (01 Ocak 2026): 1-14. https://doi.org/10.59182/tudad.1789351.
JAMA 1.Tursunova Y. KAZAKİSTAN’DAKİ ESKİ HALILARDAN ÜÇ ÖRNEK ÜZERİNE BİR İNCELEME. TÜDAD. 2026;9:1–14.
MLA Tursunova, Yenlik. “KAZAKİSTAN’DAKİ ESKİ HALILARDAN ÜÇ ÖRNEK ÜZERİNE BİR İNCELEME”. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, c. 9, sy 1, Ocak 2026, ss. 1-14, doi:10.59182/tudad.1789351.
Vancouver 1.Tursunova Y. KAZAKİSTAN’DAKİ ESKİ HALILARDAN ÜÇ ÖRNEK ÜZERİNE BİR İNCELEME. TÜDAD [Internet]. 01 Ocak 2026;9(1):1-14. Erişim adresi: https://izlik.org/JA32LG32HM