YÛNUS EMRE DÎVÂNI KARAMAN NÜSHASI YAZIM ÖZELLİKLERİ

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 2 , 255 - 292 , 30.04.2026

Yusuf Yıldırım

https://doi.org/10.59182/tudad.1845834

https://izlik.org/JA75MB69KF

Öz

Bu çalışma, Yûnus Emre Dîvânı Karaman Nüshası’nın yazım (imla) özelliklerini Eski Anadolu Türkçesi bağlamında ayrıntılı biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. Yazım, ses ve biçim bilgisinin taşıyıcısı olması bakımından tarihî metinlerin çözümlenmesinde temel bir unsur olarak ele alınmış; özellikle Arap alfabesinin Türkçenin ses yapısını karşılamadaki yetersizliği nedeniyle ortaya çıkan sorunlara dikkat çekilmiştir. Karaman Nüshası, hem Eski Anadolu Türkçesinin genel özelliklerini hem de Eski Uygur imla geleneğinden izleri birlikte barındırması bakımından özgün bir konumda değerlendirilmiştir. Çalışmada nüsha baştan sona yazım odaklı taranmış; ünlü ve ünsüzlerin gösterimi, eklerin bitişik ya da ayrı yazımı, Eski Türkçeden gelen sözcükler ile Arapça, Farsça, Rumca kökenli kelimelerin yazımı örneklerle ortaya konmuştur. Özellikle ç yerine c yazımı, ŋ ünsüzünün ng biçiminde gösterilmesi, bazı eklerin ayrı yazılması gibi özellikler Uygur imla geleneğiyle ilişkilendirilmiştir. Karaman Nüshası’nda yalnızca bu nüshada görülen kimi Eski Türkçe sözcüklerin varlığı da metnin erken tarihli oluşuna güçlü kanıtlar sunmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Karaman Nüshası’nın 13. yüzyıl sonu – 14. yüzyıl başına ait, Eski Türkçeden Eski Anadolu Türkçesine geçiş sürecini yansıtan özgün bir metin olduğunu; yazım özelliklerinin bu dönemin çok dillilik ve çok imlalılık yapısını açık biçimde ortaya koyduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Yûnus Emre , Dîvân , Karaman Nüshası , İmla Özellikleri , Eski Anadolu Türkçesi , Eski Türkçe

YUNUS EMRE DİVAN KARAMAN MANUSCRİPT WRİTİNG CHARACTERİSTİCS

https://izlik.org/JA75MB69KF

Öz

This study aims to examine in detail the orthographic (spelling) features of the Karaman Manuscript of the Divan of Yunus Emre within the framework of Old Anatolian Turkish. Orthography has been treated as a fundamental element in the analysis of historical texts, given its role as a vehicle for phonetic and morphological information; particular attention has been drawn to the problems arising from the inadequacy of the Arabic alphabet in representing the phonetic structure of Turkish.
The study emphasizes that spelling practices are crucial for determining both the linguistic characteristics and the period of a manuscript. The Karaman Manuscript is analyzed comprehensively with a writing-centered approach. Vowel and consonant representations, the use of diacritics, the writing of suffixes as separate or attached, and spelling variations influenced by dialectal features are examined in detail. A notable aspect of the manuscript is the presence of distinct features of the Old Uyghur orthographic tradition, such as the writing of /ç/ as /c/, the representation of the velar nasal /ŋ/ as “ng,” the separate writing of certain suffixes, and alternative uses of elif and he. These features differentiate the Karaman Manuscript from other Yunus Emre Divan copies. Additionally, the manuscript contains Old Turkic lexical items not found in other Yunus Emre manuscripts, which strengthens its originality and historical value. The coexistence of Old Turkic, Old Anatolian Turkish, and borrowed Arabic and Persian elements reflects a period of linguistic transition and orthographic diversity.
In conclusion, the findings indicate that the Karaman Manuscript belongs to the late 13th or early 14th century, representing a transitional phase from Old Turkic to Old Anatolian Turkish, and stands out as one of the earliest and most linguistically valuable Yunus Emre manuscripts.

Anahtar Kelimeler

Yunus Emre , Divan , Karaman Manuscript , Orthographic Features , Old Anatolian Turkish , Old Turkic

Kaynakça

• Atalay, B. (1943). Dîvânu lugâti’t-türk (Cilt I–III). Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Ayverdi, İ. (tarih yok). İmla. Kubbealtı lugati. https://lugatim.com/s/imla, (Erişim Tarihi: 13.10.2025)
• Dilçin, C. (1983). Yeni tarama sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Dinar, T. (2022). Türkçe yazılmış Arap harfli metinlerde bir imla arayışı: Çift hareke kullanımı. Dil Araştırmaları, 16(31), 33–41.
• Ersoy, A. (2017). Eski Anadolu Türkçesi özellikleri bulunan Silsile-nâme adlı eserin imla özellikleri. International Journal Of Language Academy, 5(8), 420–425.
• Gülsevin, G. ve Boz, E. (2022). Eski Anadolu Türkçesi. Gazi Kitabevi.
• İlker, A. (2021). Yunus Emre’nin üslubunda yapı taşları: “u” bağlacıyla kurulmuş ad grupları. H. Sarı, Y. Koşar (Haz.), Yunus Emre. Ihlamur Anma ve Armağan Kitaplar Dizisi-3. C 2. 15–25.
• Karahan, L. (2006). Eski Anadolu Türkçesinin kuruluşunda yazı dili–ağız ilişkisi. Turkish Studies, 1(1), 9–18.
• Kaşgarlı Mahmut (2020). Divânu lugati’t-türk (Haz. A. B. Ercilasun - Z. Akkoyunlu). Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Kaşgarlı Mahmûd (2005). Dîvânu lugâti’t-türk. Kabalcı Yayınevi.
• Korkmaz, Z. (1972). Selçuklular çağı Türkçesinin genel yapısı. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten, 20, 17–34.
• Korkmaz, Z. (2004). Eski Anadolu Türkçesinin Türk dili tarihindeki yeri. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten, 52(2), 99–105.
• Nişanyan, S. (2025). Horyad. Nişanyan sözlük. https://www.nisanyansozluk.com/sözcük/hoyrat, (Erişim Tarihi: 13.10.2025)
• Özcan, A. (2007). Paşa. TDV İslâm Ansiklopedisi, 34. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 182-183.
• Şemsettin Sami (1901). Kamûs-ı Türkî.
• TDK. (t.y.). Körük. Etimoloji sözlüğü. https://www.sozluk.gov.tr
• Timurtaş, F. K. (1976). Küçük Eski Anadolu Türkçesi grameri. Türkiyat Mecmuası, 18, 331–368.
• Tuğlacı, P. (1985). Terra. Okyanus Ansiklopedik Sözlük, 9.
• Türk Dili (2025, 21 Ağustos). Uygur yazı geleneği: osmanlıcaya geçiş dönemi imla özellikleri. https://turkdili.org/osmanlicaya-gecis-donemi-imla-ozellikleri/
• Tulum, M. M. (2014). Cengiz Aytmatov’un ismi üzerine. Türkiyat Mecmuası, 24, 91–97.
• Yûnus Emre (yz). (14. yy). Yûnus emre dîvânı karaman nüshası.