CHOLPAN’S LETTER TO VADUD MAHMUD: CONTEXT, CONTENT AND EVALUATION

Öz

This study focuses on the analysis of a letter written in 1923 by Abdulhamid Suleyman oghli Cholpon, one of the leading figures of early twentieth-century Turkestan literature and a prominent voice of the idea of freedom, to his close friend and first literary critic, Vadud Mahmud. Far from being merely a personal piece of correspondence, the letter constitutes an important document that reflects Cholpon’s intellectual world, emotional state, and attitude toward the socio-political conditions of his time. Adopting a text-centered approach, the study examines in detail Cholpon’s artistic perspective, individual sensitivities, and sense of social responsibility. Particular attention is paid to the transformation of Cholpon’s hopes for the future and freedom of his homeland, which he cherished as a Jadid intellectual, into a profound sense of disillusionment over time. This inner rupture is interpreted as both an individual psychological breakdown and a reflection of a broader social trauma shaped under colonial pressure. Furthermore, through concepts such as marriage, women, culture, and submission addressed in the letter, the study analyzes Cholpon’s perspective on the tension between tradition and civilization. In conclusion, by situating Cholpon’s letter within its historical and intellectual context, this study aims to reveal the ideological transformation and inner conflict experienced by Jadid intellectuals through the figure of Cholpon. In this respect, the research seeks to contribute both to Cholpon scholarship and to the intellectual history of modern Turkestan literature.

Anahtar Kelimeler

• Çolpan
• Vadud Mahmud
• Letter
• Freedom
• Literature

SOVYETLEŞME SÜRECİNDE BİR CEDİTÇİ AYDININ İÇ DÜNYASI: ÇOLPAN’IN VADUD MAHMUD’A MEKTUBU

Öz

Bu çalışmada, XX. yüzyıl başı Türkistan edebiyatının önde gelen temsilcilerinden, özgürlük düşüncesinin güçlü bir sözcüsü olan Abdülhamid Süleyman oğlu Çolpan’ın 1923 yılında yakın dostu ve ilk edebî eleştirmeni Vadud Mahmud’a yazdığı mektup ele alınmıştır. Söz konusu mektup, yalnızca kişisel bir yazışma olmanın ötesinde, Çolpan’ın düşünce dünyasını, ruh hâlini ve dönemin sosyo-politik koşulları karşısındaki tutumunu yansıtan önemli bir belge niteliği taşımaktadır. Çalışmada, metin merkezli bir yaklaşım benimsenerek Çolpan’ın sanatsal bakışı, bireysel hassasiyetleri ve toplumsal sorumluluk anlayışı ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Çolpan tarafından 1923 yılında Arap harfleri ile yazılmış olan bu mektup, ilk olarak Türkiye Türkçesine aktarılmış artından mektubun içeriği üzerinde durulmuştur. Mektupta, özellikle Ceditçi aydın kimliğiyle öne çıkan Çolpan’ın, vatanın geleceğine ve özgürlüğüne dair taşıdığı umutların zamanla nasıl derin bir hayal kırıklığına dönüştüğü görülmektedir. Şairin iç dünyasında yaşadığı bu kırılma hem bireysel bir ruhsal çözülüşün hem de sömürgeci baskılar altında şekillenen toplumsal bir travmanın yansıması olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca metinde yer alan evlilik, kadın, kültür ve teslimiyet kavramları üzerinden Çolpan’ın gelenek–medeniyet gerilimine bakışı da analiz edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, Çolpan’ın mektubunu tarihsel ve düşünsel bağlamı içinde ele alarak, onun şahsında Ceditçi aydınların yaşadığı ideolojik dönüşümü ve içsel çatışmayı ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu yönüyle araştırma hem Çolpan çalışmalarına hem de modern Türkistan edebiyatının entelektüel tarihine katkı sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çolpan
• Vadud Mahmud
• Mektup
• Özgürlük
• Edebiyat

Kaynakça

1. Açık, F. (n.d.). Abdülhamit Süleyman Çolpan. Türk Dünyası Ansiklopedisi. (Erişim Tarihi: 15 Mayıs 2026).
2. Kerimov, B ve Açık, F. (1999). Özbekistan’da Ceditçi yazarlar. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 7. https://izlik.org/JA99DN54LL
3. İçel, H. (2019). Çolpan’ın şiirlerinde özgürlük özlemi ve Çolpan Yıldızı imgesi. Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, S.17, C.7, 135-147.
4. Kuçkartay, İ. ve Öz, A. (1999). Özbek edebiyatından seçmeler III. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 8.
5. Mahmud, Vedud. “Akmal Ikromov: Eslaliklar” [Yayımlanmamış el yazması]. Yazarın kişisel arşivi, 1973, Semerkant.
6. Yelok, V. S. (2025). Özbek Cedit Hareketi ve Cedit Matbuatı üzerine: tespit ve değerlendirmeler. Gazi Akademik Bakış, 18(36), 51-79. https://doi.org/10.19060/gav.1717363
7. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/12110,colpanpdf.pdf?0 (Erişim Tarihi: 10.01.2026).
8. https://jadid.uz/jadidlik-til-imlo-va-alifbo/ (Erişim Tarihi: 11.01.2026).

9. https://ares.uz/storage/app/uploads/public/624/88d/b52/62488db5215c3240380553.pdf https://t.me/ares_uz March 2022. 922 (Erişim Tarihi: 20.04.2026).
10. https://kun.uz/kr/news/2024/03/16/akmal-ikromov-istiqlol-goyasidan-kommunistik-ozbekiston-rahbarligigacha 16.03.2024 (Erişim Tarihi: 26.03.2026).
11. https://www.qha.com.tr/haber-arsivi/yalcin-topcu-sovyetlerin-katlettigi-ozbek-sair-suleyman-colpan-i-andi-446615 (Erişim Tarihi: 18.05.2026).
12. https://ziyouz.uz (Erişim Tarihi: 22.04.2026) (Bu araştırmalarının sonuçlarını Çolpan, iki yıl sonra “Tagor ve Tagorşinaslık” adıyla Maorif va O‘qituvchi dergisinin 1925 yılı 11–12 numaralı birleşik sayısında yayımlanmıştır).