İmam-Hatiplerin İletişim Becerileri, Problem Çözme ve Kriz Yönetimi İle İlgili Yeterlilikleri Üzerine Bir Durum Çalışması

Yıl 2025, Sayı: 19, 81 - 127, 30.06.2025

Çetin Doğru

https://doi.org/10.53112/tudear.1645446

Cited By: 1

Öz

İmam-hatiplik ya da halk dilinde yaygın kullanılan haliyle imamlık, diğer meslek grupları içerisinde topluma hizmet noktasında çeşitlilik gösteren bir meslek olarak öne çıkmaktadır. Dini ve toplumsal bağları güçlendiren bir önder olarak ön plana çıkan imam-hatipler ise, toplumun yaşadığı tüm alanlarda gerek düzen ve asayişin sağlanmasında gerek dini rehberlik noktasında ve daha birçok hizmet alanında etkin rol oynamaktadır. İmam-hatiplerin başta geçen hususlara ilişkin yeterliliklerini ele almayı hedefleyen bu çalışma, imam-hatiplerin iletişim becerileri, problem çözme ve kriz yönetimine ilişkin yeterliliklerinin ne düzeyde olduğu problemi üzerine şekillendirilmiştir. Bu çalışma, nitel araştırma tabanlı durum çalışmasından desenlenmiştir. Araştırmada çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemi ve bu yöntemin yaklaşımlarından birisi olan tipik durum örneklemesi tercih edilmiştir. Tipik durum örneklemesi yöntemiyle belirlenen çalışma grubu, toplamda 11 kişiden oluşmaktadır. Araştırma verilerinin toplanmasında nitel veri toplama yöntemlerinden birisi olan görüşme/mülakat yöntemi kullanılmış ve katılımcıların konuyla ilgili öznel gerçekliklerini doğrudan öğrenmek için ise, birebir (yüz yüze) görüşme yaklaşımı tercih edilmiştir. Araştırmanın veri toplama aracı için de”yarı yapılandırılmış görüşme formu”hazırlanmıştır. Araştırmanın veri analiz yöntemi olarak içerik analizi yöntemi tercih edilmiştir. Bu yöntem, nitel araştırmalarda ham verilerin sistematik olarak incelenmesine,anlamlı kategoriler oluşturulmasına olanak tanımaktadır. Araştırma verileri; imam-hatiplerin yalnızca dini hizmetleri yerine getirmekle kalmayıp aynı zamanda toplumsal sorunlara müdahale etme, bireyler arası ilişkileri düzenleme, manevi danışmanlık ve rehberlik sunma gibi çeşitli sosyal işlevleri de yerine getirdiklerini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, imam-hatiplerin toplum nezdinde sadece dinî bir otorite olarak değil, aynı zamanda sosyal düzenin korunmasına katkı sunan etkin kişiler olarak konumlandıkları görülmektedir. Nitekim bulgular, imam-hatiplerin problem çözme süreçlerinde dinî referanslardan istifade ettiklerini ve sosyal yapının sunduğu dinamikleri etkin biçimde kullanarak toplumsal etki oluşturduklarını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Din Eğitimi, , İmam , İletişim Becerisi , Problem Çözme , Kriz Yönetimi

Etik Beyan

Çalışma için Iğdır Üniversitesi Bilimsel Araştırma Ve Yayın Etik Kurulu Başkanlığı’ndan 02.01.2025 tarih ve 2025/1 sayılı etik kurul onayı alınmıştır.

Destekleyen Kurum

Bu araştırmada herhangi bir kurum ya da kuruluş desteği alınmamıştır.

A Case Study on Imams' Communication Skills, Problem Solving and Crisis Management Competencies

Öz

Imamate emerges as one of the most socially engaged professions, offering a wide range of services beyond the scope of religious duties. Imams, who are seen as leaders fostering religious and social cohesion, play a crucial role not only in spiritual guidance but also in maintaining social harmony, managing communal order, and addressing diverse social needs. This study investigates the competencies of imams in communication, problem-solving, and crisis management, examining how these skills contribute to their broader societal functions. The research was conducted as a qualitative case study. A purposive sampling method, specifically typical case sampling, was employed to select a total of 11 participants. Data were collected through face-to-face, semi-structured interviews to gain in-depth insights into the participants’ subjective perspectives. The data were analyzed using content analysis, a method that enables the systematic categorization of qualitative data to extract meaningful themes. Findings indicate that imams fulfill multifaceted roles in their communities. Beyond leading religious rituals, they engage in resolving social conflicts, mediating interpersonal relationships, and offering spiritual counseling. These roles position imams not only as religious authorities but also as influential social actors who contribute to the maintenance of social order. The study highlights that imams often draw upon religious frameworks in their problem-solving approaches, thereby amplifying their social influence through alignment with the community’s cultural and moral structures.

Anahtar Kelimeler

Religious Education , Imam , Communication Skills , Problem Solving , Crisis Management

Etik Beyan

Ethics committee approval was received for the study from Iğdır University Scientific Research and Publication Ethics Committee, dated 02.01.2025 and numbered 2025/1.

Kaynakça

• Akpolat, Sabri. (2005). İletişim asrında din görevlileri. Diyanet İlmi Dergi, 41(3), 41–54.
• Anadolu Üniversitesi. (2019). Etkili iletişim teknikleri (E. Eroğlu & A. H. Yüksel, Ed.). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Arıcı, İ. (2018). Din görevlilerine göre camiler ve din görevlileri haftası. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22, 732-733.
• Arslantürk, Z., & Arslantürk, E. H. (2010). Uygulamalı sosyal araştırma. Çamlıca Yayınları.
• Atilla, M. (2011). Etkili din görevlisi: Günümüz toplumunun din görevlilerinden beklentileri, yaygın din eğitimi ve uygulamaları. Yecder 1. Ulusal Din Görevlileri Sempozyumu Tebliğler (22 Mayıs 2010) (ss. 27–34)
• Aydın, M. (2015). Din ve iletişim. TDV Yayınları.
• Beydilli, K. (2000). İmam. Türkiye Diyanet Vakfıİslam Ansiklopedisi (Cilt 22, ss. 181-186). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Coombs, T. W. (2007). Ongoing crisis communication: Planning, managing, and responding. SAGE Publications.
• Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Siyasal Yayınevi.
• Cüceloğlu, D. (2002). Keşke’siz bir yaşam için iletişim donanımları. Sistem Yayıncılık.
• Çınar, A. H. (2018). Osmanlı döneminde İmamların ortaya koyduğu performans. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 17(1), 327–347. https://doi.org/10.29288/hititilahiyat.432706
• Demir, Muhammed Hüseyin. (2020). Din görevlilerinin iletişim yeterlilikleri. Din Öğretimi Araştırmaları Dergisi, 4(2), 313–354.
• Dewey, J. (1933). How we think. D.C. Heath and Company.
• Diyanet İşleri Başkanlığı. (2004). Cumhuriyet dönemi din hizmetleri. Diyanet Yayınları.
• Doğan, R., & Ege, R. (2016). Din eğitimi. Grafiker Yayınları.
• Dögüş, N. (2022). Osmanlı Devleti’nde İmamların eğitimi. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 21(1), 1524–1539. https://doi.org/10.5281/zenodo.7068373
• Duran, Hüseyin Emre, & Yılmaz, Macid. (2024). Cami cemaatine göre din görevlilerinin rol modelliği. İdrak Dini Araştırmalar Dergisi, 4(1), 127–168. https://doi.org/10.62297/idrak.1436586
• Durmuşlar, Z. K. (2021). Osmanlı döneminde İmamleri ortaya koyduğu faaliyetlerin günümüz manevi danışmanlık ve rehberlik açısından değerlendirilmesi. İLSAM Akademi Dergisi, 1(2), 244-246.
• Ege, R., & Yazıbaşı, M. A. (2021). Sosyal hizmet alanında görev yapan din görevlilerinin öz yeterlik algıları. Dini Araştırmalar, 24(61), 249–280. https://doi.org/10.15745/da.1020816
• Eğinli, A. T. (2016). Yaşlı (kişiler) ile etkili iletişim. Ege Journal of Medicine, 55(1), 31.
• Göksel, Bekir. (1975). Din görevlilerinin meslekî motivasyon düzeyleri ile iletişim becerileri arasındaki ilişki üzerine bir araştırma (Burdur örneği) [Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı].
• Gültekin, M. B. (2020). Covid-19 pandemisi sürecinde din görevlileri - cami - cemaat ilişkileri (Ankara / Yenimahalle örneği). Kocaeli İlahiyat Dergisi, 4(2), 131–164.
• Heath, R. L., & Millar, D. P. (2004). Responding to crisis: A rhetorical approach to crisis communication. Lawrence Erlbaum Associates.
• Hızlı, M. (2009). Osmanlı mahalle İmamlarının performanslarına dair. İslam Tarihi ve Medeniyeti, 1(1), 5–22.
• Hough, C., Abbott-Halpin, E., & Mahmood, T. (2021). Contemporary influences on the role of İmamin Britain: A critical analysis of leadership and professionalisation for the İmamin 21st century Britain. Journal Name, Volume(Issue), Page range.
• İbn Haldûn. (1982). Mukaddime (S. Uludağ, Çev.). İstanbul. (Orijinal eser 1377).
• İbn Hazm. (1981). Resâʾil (İ. Abbas, Yay.). Beyrut.
• İnalcık, H. (2009). Osmanlı İmparatorluğu: Klasik dönem (1300-1600). İş Bankası Yayınları.
• Karacoşkun, M. Doğan. (2008). Din görevlilerinin bireylerin dinî görünüşlü kişisel ve sosyopsikolojik problemlerine katkı sağlayabilme yolları. I. Din Hizmetleri Sempozyumu Tebliğleri (3-4 Kasım 2007), 2, 140–155.
• Karasakal, Şaban. (2014). Lider olarak din görevlilerimiz. Dergiabant (AİBÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi), 2(4), 39–53.
• Kiriş, H. M. (2022). Yaygın din eğitimi alanında önemli bir meslek olarak İmam-hatiplik ve statüsü. Tokat İlmiyat Dergisi, 10(1), 249–275. https://doi.org/10.51450/ilmiyat.1103554
• Kolucki, B., & Lemish, D. (2011). Çocuklarla iletişim: Yetiştirme, ilham verme, heyecan uyandırma, eğitme ve iyileştirme için ilkeler ve uygulamalar (Y. Dede & M. Diler, Çev.). UNICEF.
• Köylü, Mustafa. (1990). Din görevlilerinde bulunması gereken nitelikler. Din Eğitimi Dergisi, 4(4), 135–154.
• Krippendorff, K. (2013). İçerik analizi: Kuram ve uygulama. Siyasal Kitabevi.
• Küçükaşcı, M. S. (2000). İmam. Türkiye Diyanet Vakfıİslam Ansiklopedisi (Cilt 22, ss. 178-181). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Mardin, Ş. (1991). Türk modernleşmesi. İletişim Yayınları.
• Memiş, İbrahim. (2012). Modern çağda din görevlilerinin nitelikleri ve irşad, cami merkezli din eğitimi. Yecder II. Ulusal Din Görevlileri Sempozyumu Tebliğleri (09 Nisan 2011 - İstanbul), 265–302.
• Mitroff, I. I., & Pearson, C. M. (1993). Crisis management: A diagnostic guide for improving your organization’s crisis-preparedness. Jossey-Bass Publishers.
• Muallim Naci. (1318).Lugat-ı Naci (p. 120). İstanbul.
• Özerbaş, M. A., Bulut, M., & Usta, E. (2007). Öğretmen adaylarının algıladıkları iletişim becerisi düzeylerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 125.
• Padela, Aasim I., Killawi, Amal, Heisler, Michele, Demirci, Jaymie R., & Awaad, Rania. (2011). Imams and Muslim community leaders’ perceptions of the role of İmams in American Muslim health: Perspectives from Southeast Michigan. Journal of Religion and Health, 50(2), 359–373. https://doi.org/10.1007/s10943-010-9428-6
• Polya, G. (1957). How to solve it. Princeton University Press.
• Sağlam, İsmail. (2009). İletişim ve sosyal etkinin dinî davranış oluşumundaki rolleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(18), 81–105.
• Scott, D., & Marrison, M. (2016). Eğitim araştırmasında temel fikirler ve kavramlar (Ü. Tatlıcan, Çev.). Sentez Yayınları.
• Tatlılıoğlu, Durmuş. (1996). Din görevlilerinin toplumsal yapı içerisindeki konumlarına sosyolojik bir bakış. Din Eğitimi ve Toplum Dergisi, 1, 221–230.
• Tetik, Hayati. (1998). Yaygın din eğitiminde cami görevlileri-cemaat iletişiminin önemi. Diyanet İlmi Dergi, 34(2), 99–108.
• Tosun, C. (2015). Din eğitimi bilimine giriş. Pegem Yayınları.
• Türk Dil Kurumu. (t.y.). İletişim. Türk Dil Kurumu Sözlüğü. Erişim Nisan 15, 2025, https://sozluk.gov.tr/
• Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1924). Tevhid-i Tedrisat Kanunu [Kanun No. 430, Kabul Tarihi: 3 Mart 1924]. Resmî Gazete, 6 Teşrinievvel 1340 (7 Mart 1924), Sayı: 63. https://www.resmigazete.gov.tr/
• Watt, W. M. (1982). İslam’ın ilk dönemleri (H. Hatemi, Çev.). Dergâh Yayınları.
• Yavuzer, H. (2022). Toplumda din görevlisi algısı: Nevşehir ili örneği. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(3), 1653–1673. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1168671
• Yıldırım, A., &Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yıldız, Zafer. (2016). Din görevlisi adaylarının iletişim becerisi algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15(29), 107–130.
• Yücel, İ. (2000). İmam. Türkiye Diyanet Vakfıİslam Ansiklopedisi (Cilt 22, ss. 186-188). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.