Dünyadaki Din Eğitimi Uygulamalarını Konu Edinen Türkçe Bilimsel Yayınlar Üzerine Bir İnceleme

Yıl 2025, Sayı: 20, 69 - 106, 31.12.2025

Cemil Osmanoğlu , Şeyma Örnek , Emre Yavuz

https://doi.org/10.53112/tudear.1770065

Öz

Bu çalışma, Türkçe literatürde dünyadaki din eğitimi uygulamalarını konu edinen araştırmaları sistematik bir biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda ulaşılan 127 araştırma, biçimsel ve içerik özellikleri açısından değerlendirilmiştir. Veri setini oluşturan araştırmalar makale ve lisansüstü tezlerle sınırlandırılmıştır. İnceleme sürecinde yayın türü, yılı, yazar sayısı, yayın niteliği (özgün-çeviri), kullanılan yöntemler, yazarların ülke seçim tercihleri, yazarların bağlı olduğu bilimsel disiplinler, yayın yerleri, coğrafi bölgeler ve karşılaştırmalı yaklaşım kullanımı gibi ölçütler dikkate alınmıştır. Araştırma sonucunda ulaşılan bulgular, incelenen çalışmaların çoğunlukla akademik makale niteliğinde olduğunu, yüksek lisans ve özellikle doktora tezlerinin sayıca sınırlı kaldığını göstermiştir. Araştırmaların önemli bir kısmı tek yazarlı olup çok yazarlı yayınlar oldukça azdır. Araştırmaların çoğu özgün niteliktedir; çeviri eserler ise oldukça azdır. Yöntem açısından bakıldığında, literatüre dayalı teorik betimlemelerin ağırlıkta olduğu, çok boyutlu yöntemler, karma desenler ve disiplinler arası yaklaşımların ise sınırlı kaldığı görülmüştür. İncelenen yayınlarda ülke seçiminde en çok tarihsel gelişim, toplumsal yapı ve yenilikçi eğitim uygulamaları öne çıkarılan gerekçeler olmuştur. Araştırmaların büyük kısmı Avrupa ve Asya kıtaları ile bu kıtalarda yer alan; Almanya, Fransa, Birleşik Krallık, Afganistan, Kırgızistan gibi ülkelerde yer alan din eğitimi uygulamalarını konu edinmiştir. Araştırma kapsamında incelenen yayınların yaklaşık beşte birinin karşılaştırmalı bir perspektif taşıdığı bunun dışında kalan eserlerin genelde betimleyici bir yaklaşım taşıdığı anlaşılmıştır. Bu bağlamda, şunlar önerilebilir: Farklı ülkelerdeki din eğitimi gerçekliklerini konu edinen araştırmalar, belirli bir araştırma ve bilim politikası çerçevesinde yürütülebilir. Söz konusu çalışmalar, disiplinler arası iş birliğine dayalı, çok yönlü ve karma desenlerle tasarlanabilir. Özellikle konuyla ilgili doktora düzeyindeki araştırmaların akademik, kurumsal ve mali olarak desteklenmesi anlamlı olabilir.

Anahtar Kelimeler

din eğitimi , din öğretimi , uluslarası din eğitimi , karşılaştırmalı eğitim , sistematik derleme

A Review of Turkish Scientific Publications on Religious Education Practices Around the World

Öz

This study aims to systematically review research in Turkish literature that addresses religious education practices around the world. Within this scope, 127 studies were evaluated in terms of their formal and content characteristics. Research in the data set is limited to articles and postgraduate theses. During the review process, criteria such as publication type, year, number of authors, publication quality (original-translation), methods used, authors’ country selection preferences, authors’ scientific disciplines, publication locations, geographical regions, and the use of comparative approaches were taken into consideration. The findings of the study show that most of the studies examined are academic articles, while master’s and especially doctoral theses are limited in number. A significant portion of the studies are single-authored, while multi-authored publications are quite rare. Most of the studies are original in nature; translated works are quite rare. From a methodological perspective, literature reviews are predominant, while multi-dimensional methods, mixed designs, and interdisciplinary approaches are limited. In the examined publications, the most prominent reasons for country selection were historical development, social structure, and innovative educational practices. Most of the studies have focused on religious education practices in Europe and Asia, including countries such as Germany, France, the United Kingdom, Afghanistan, and Kyrgyzstan. It has been observed that approximately one-fifth of the publications examined in the study have a comparative perspective, while the remaining works generally have a descriptive approach. In this context, the following may be recommended: Research examining the realities of religious education in different countries can be conducted within a specific research and science policy framework. Such studies can be designed based on interdisciplinary collaboration, with multifaceted and complex patterns. It may be meaningful to support doctoral-level research on this topic academically, institutionally, and financially.

Anahtar Kelimeler

religious education , religious instruction , international religious education , comparative education

Kaynakça

• Abbasov, M. (2019). Bağımsızlıktan günümüze Azerbaycan’da din eğitiminin durumu (1991-2019) [Yüksek lisans tezi]. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Acar, İ. (2020). Din ve değerler eğitimi açısından İran sineması: Mejid Mejidi’nin filmleri örneği [Yüksek lisans tezi]. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Açar, I. (2020). Din ve değerler eğitimi açısından Majid Majidi’nin filmleri üzerine bir inceleme (“Hz. Muhammed: Allah’ın elçisi” filmi örneği). Turkish Studies-Educational Sciences, 15(4), 2317-2341. https://doi.org/10.47423/TurkishStudies.43697
• Akbaba, U. (2014). Türkiye-Litvanya eğitim sistemlerine karşılaştırmalı genel bir bakış. e-Kafkas Journal of Educational Research, 1(2), 36-47.
• Aksu, Z. (1975). Laik Fransa’da din eğitiminin genel statüsü. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1, 219-220.
• Altaş, M. (1997). İngiltere’de din eğitimi [Doktora tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Arif, K. (2010). Bağımsızlıktan gününümüze Makedonya’da din eğitimi (1991-2010) [Yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Aşıkoğlu, N. Y. (1992). F. Almanya’daki Türk çocuklarının temel eğitiminde din eğitiminin yeri ve Bavyera ile Baden- Württemberg eyaletlerinde mukayeseli bir alan araştırması [Doktora tezi]. Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Avest, K. H. (2022). Introduction to Special Issue: İslam and/in Education in The Netherlands. Religions, 13(4), 374. https://doi.org/10.3390/rel13040374
• Aydın, M. Ş. (2019). Din eğitimi bilimi (3. bs). Kimlik Yayınları.
• Aydın, M. Z. (1998). Tunus’da ilk ve orta dereceli okullardaki din öğretimi ders programları. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2, 263-284.
• Aydın, Y. (2025). Sudan’da din eğitimi: Tarihi süreç ve mevcut durum. İlahiyat Akademi, 21, 127-151. https://doi.org/10.52886/ilak.1645007
• Aziz, S. (2024). 2016’dan günümüze Türkiye’de yaşayan Doğu Türkistanlı Uygur Türklerinin yaygın din eğitimi faaliyetleri [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Bahçekapılı, M. (2011). Avrupa’da İslam din eğitimi modelleri. Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 21, 21-64.
• Bahçekapılı, M. (2013). Finlandiya’da din eğitimi. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(5), 889-922.
• Bahçekapılı, M. (2016). Yunanistan ve Batı Trakya’da din ve eğitim. Ege ve Balkan Araştırmaları Dergisi, 2(3), 1-58.
• Bahçekapılı, M. (2024). Fransa’da tarih dersi programları ve kitaplarında İslam din eğitimi. Turkish Studies - Comparative Religious Studies, 19(4), 435-468. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.79497
• Barb, A. (2019). The New Politics of Religious Education in the United States and Germany. German Law Journal, 20(7), 1035-1046. https://doi.org/10.1017/glj.2019.73
• Baş, S. (2006). Çok kültürlü bir toplumda (Kanada) orta öğretim kurumlarında din eğitimi: QUEBEC örneği [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Bauer, J. (2024). Religious education for all 2.0: The hamburg approach of shared religious education. Religions, 15(8), 916. https://doi.org/10.3390/rel15080916
• Begzad, H. (2019). Afganistan’da ve Türkiye’de yüksek öğretimde din eğitimi [Doktora tezi]. 19 Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Begzad, H., & Dam, H. (2019). Afganistan’da ve Türkiye’de yüksek öğretimde din eğitiminin karşılaştırılması. Karadeniz Araştırmaları, 16(64), 773-781.
• Cankaloğlu, Y. (2023). Özbekistan’da din eğitimi ve kadîm bir eğitim merkezi: Kökeldaş Medresesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(1), 411-428. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1185659
• Chen, C., Ibekwe-Sanjuan, F., & Hou, J. (2010). The structure and dynamics of co-citation clusters: A multiple- perspective co-citation analysis. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 61, 1386-1409. https://doi.org/10.1002/asi.21309
• Çarboğa, K. (2019). Değerler eğitimine karşılaştırmalı bakış (Almanya, İsveç, Güney Kore, Malezya, Suudi Arabistan ve Türkiye örneklemi) [Yüksek lisans tezi]. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Çufta, M. (2012). Sırbistan’ın ilk ve orta öğretim kurumlarında din eğitimi 2001-2011. Balkan Araştırmaları Dergisi, 3(1), 81-94.
• Demir, M. V. (1996). Irak, İran ve Suriye eğitim sistemlerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Demiral, R. (1990). Suudi Arabistan’daki yüksek okullarda din öğretimi [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Dilbirliği, M. (2015). Alman Anayasası’nda din özgürlüğü ve din eğitimi. Liberal Düşünce Dergisi, 78, 75-104.
• Dinham, A. (2020). Religion and belief literacy: Reconnecting a chain of learning. Bristol University Press.
• Emira (amıra), C. (djaouida), & Mücahit, M. (2021). Cezayirli ailelerde çocuğa yönelik islami eğitimin yöntem ve amaçları. Çocuk ve Medeniyet, 6(12), 79-100.
• Ergin, M. B., & Aslan, H. (2021). Şiî düşüncenin hâkimiyetindeki İran’da tefsîr eğitimi: Tahran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Tefsîr Bölümü örneği. Turkish Journal of Shiite Studies, 3(2), 167-182.
• Erşahin, İ. (2018). Çokkültürlülük ve dinî çoğulculuk bağlamında İngiltere okullarında din eğitimi. Turkish Academic Research Review - Türk Akademik Araştırmalar Dergisi, 3, 99-116.
• Ferrarello, L., & Dormor, C. (2021). Interdisciplinary boundary experiences: Learning through conversations (E. Bohemia, L. M. Nielsen, L. Pan, N. A. G. Z. Börekçi, & Y. Zhang, Ed.; C. 2, ss. 540-552). DRS.
• Fraser, J. W., & Moore, D. L. (2019). Religion and the history of education. İçinde J. L. Rury & E. H. Tamura (Ed.), The Oxford Handbook of the History of Education (ss. 395-410). Oxford University Press.
• Gambra, A., Sanchez, J. M., & Ayuso, M. (2010). İspanya ‘da din eğitimi (İ. Başkurt, Çev.). Journal of Istanbul University Faculty of Theology, 19, 114-137.
• Gao, J., Yin, Y., Myers, K. R., Lakhani, K. R., & Wang, D. (2021). Potentially long-lasting effects of the pandemic on scientists. Nature Communications, 12(1), 6188. https://doi.org/10.1038/s41467-021-26428-z
• Gezici, U. C. (2022). Modernleşme sürecinde okulların rolü ve önemi: Mısır vilayeti örneği [Yüksek lisans tezi]. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Gordin, M. D. (2015). Scientific Babel. University of Chicago Press.
• Göksoy, İ. H. (2003). Endonezya’da din eğitimi kurumları ve tarihi gelişimleri. Dini Araştırmalar, 5(15), 37-64.
• Gülçür, M. K. (1996). 1917’den günümüze Dağıstan’da din eğitimi ve öğretimi [Doktora tezi]. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Güngör, Ö. (2010). Amerika’da Türkler ve Türklerin dini kurumsallaşmaları açısından camiler. EKEV Akademi Dergisi, XV(47), 85-101.
• Gür, R. (2020). Amerika Birleşik Devletleri’nde Katolik, Baptist, Birleşik Metodist ve Presbiteryen yükseköğretimin kurumsal bir karşılaştırması [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Gürel, R. (2019). Din eğitiminde Neo-Hümanist bir ideal: Bildung Modeli ve Almanya’da din eğitimi anlayışına etkileri. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 19(2), 323-355. https://doi.org/10.33420/marife.541465
• Gürel, R., & Kamissoko, M. (2023). Kuzey Makedonya’da okullarda din eğitimi. İçinde H. Sejdini Osman & A. Hendek (Ed.), Balkanlar’da okullarda din eğitimi (ss. 205-241). Dem Yayınları.
• Gürer, B. (2014). Batı’da yaşayan Türklerin farklı dini gruplarla iletişimleri bağlamında din eğitimi ihtiyaçları. Değerler Eğitimi Dergisi, 12(27), 135-164.
• Hannam, P., Biesta, G., Whittle, S., & Aldridge, D. (2020). Religious literacy: A way forward for religious education. Journal of Beliefs & Values, 41, 1-13.
• Hashemi, N., & Postel, D. (2017). Sectarianization: Mapping the new politics of the middle east. The Review of Faith & International Affairs, 15, 1-13. https://doi.org/10.1080/15570274.2017.1354462
• Hendek, A. (2024). Orta Avrupa’da okullarda din eğitimi. Dem Yayınları.
• Hizmetli, S. (1992). Osmanlı yönetimi döneminde Tunus ve Cezayir’in eğitim ve kültür tarihine genel bir bakış. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 32, 1-22.
• Hür, G. (2021). Prisma kontrol listesi 2020 güncellemesi. Online Turkish Journal of Health Sciences, 6(4), 603-605. https://doi.org/10.26453/otjhs.1001606
• Irene, D., & Sika, J. (2024). Religion-in-education management practice: A synthesis of literature. International Journal of Education Humanities and Social Science, 7, 150-154.
• Jackson, R. (2010). Religious education: Transnational developments. British Journal of Religious Education, 32, 185-187. https://doi.org/10.1080/01416200.2010.498663
• Jackson, R., & Everington, J. (2016). Teaching inclusive religious education impartially: An English perspective. British Journal of Religious Education, 39, 1-18. https://doi.org/10.1080/01416200.2016.1165184
• Jamaludin, A. (2022). Religious moderation: The concept and practice in higher education institutions. AL-ISHLAH: Jurnal Pendidikan, 14, 539-548. https://doi.org/10.35445/alishlah.v14i1.1893
• Kamalluddin, S. (2005). Afganistan’da ortaokul ve lisede din eğitimi ve öğretimi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Karaçam, Z. (2013). Sistematik derleme metodolojisi: Sistematik derleme hazırlamak i̇çin bir rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1), 26-33.
• Keskin, M., & İşler, E. K. (2023). Dijital şeffaflık kavramı: Uluslararası literatürün PRISMA yöntemiyle sistematik incelenmesi. Türk Kütüphaneciliği, 37(2), 109-136.
• Kırkız, M. (2014). El-Ezher özelinde Mısır’da klasik ve modern eğitim. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 14(1), 167-189.
• Kızılabdullah, Y., & Souley, A. O. (2024). Nijer’de okullarda din eğitimi. İçinde M. Zengin & A. Hendek (Ed.), Afrika’da okullarda din eğitimi (ss. 333-375). Dem Yayınları.
• Kocabaş, A. (2017). Mısır’da ilköğretim 1. ve 2. Sınıflarda İslam din eğitimi (ders kitapları üzerine bir analiz) [Yüksek lisans tezi]. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Kozyrev, T. (2005). Rusya okullarında din eğitiminin çağdaş durumu ve onun mezheplerarası modelinin perspektifleri (Y. Kızılabdullah, Çev.). Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 46(1), 215-221.
• Köylü, M. (2006). Sosyal din eğitimi modeli: ABD ve Latin Amerika Ülkeleri örneği. Değerler Eğitimi Dergisi, 4(12), 109- 128.
• Kuşcuoğlu, A. (2016). Finlandiya’da din eğitimi [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Küçük, A. (2009). AB üyesi bazı ülkeler ile ABD ve Türkiye’de din eğitim ve öğretiminin hukukî çerçevesi. Liberal Düşünce Dergisi, 55, 61-91.
• Larivière, V., Gingras, Y., Sugimoto, C. R., & Tsou, A. (2015). Team size matters: Collaboration and scientific impact since 1900. Journal of the Association for Information Science and Technology, 66(7), 1323-1332. https://doi.org/10.1002/asi.23266
• Mehmedov, A. (2011). Bulgaristan Şumnu’daki Medredetü’n- Nüvvab’ın İslam din eğitimi tarihindeki yeri [Yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Mercer, J. A. (2017). Editorial: Religious education’s breadth of field. Religious Education, 112(5), 447-448. https://doi.org/10.1080/00344087.2017.1375259
• Mochizuki, H., & Yamamoto, Q. N. Y. (2024). Japonya’da okullarda din eğitimi. İçinde M. Zengin & A. Hendek (Ed.), Asya ve Uzak Doğu’da okullarda din eğitimi (ss. 265-319). Dem Yayınları.
• Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D. G., & Group, T. P. (2009). Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: The prisma statement. PLOS Medicine, 6(7). https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1000097
• Murati, Ü. (2023). Çokkültürlü bir toplum olarak Kuzey Makedonya’da din eğitimi [Doktora tezi]. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Murzaraimov, B., & Köylü, M. (2019). Bağımsızlık sonrası Kırgızistan’da yaygın din eğitimi faaliyetleri ve camiler. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 23(1), 193-211.
• Mürselov, C. (2013). Azerbaycan’da yaygın İslam din eğitimi (Zakatala ve Balaken Bölgesi yaz kur’an kursları örneği) [Doktora tezi].
• Niemi, P.-M., Kimanen, A., & Kallioniemi, A. (2020). Including or excluding religion and worldviews in schools? Finnish teachers’ and teacher students’ perceptions. Journal of Beliefs & Values, 41(1), 114-128. https://doi.org/10.1080/13617672.2019.1617628
• Oruç, C. (2017). İngiltere’de okul öncesi ve ilköğretim okullarında resmî din eğitimi: “Müslüman Okulu” örneği. Talim, 1(1), 55-87.
• Oviedo, L., Albaladejo, J., Ruiz, J., & Seryczyńska, B. (2024). Teaching religion in secondary schools: Does it still make sense? British Journal of Religious Education, 1-12. https://doi.org/10.1080/01416200.2024.2439900
• Özbaş, M. (2015). Birleşik Krallık’daki Türkçe konuşan göçmen topluluğun çocuklarının din eğitimi ve öğretimi: İmkânlar ve fırsatlar - zorluklar ve sorunlar. Balıkesir İlahiyat Dergisi, 1(2), 201-228. https://dergipark.org.tr/tr/pub/baid/issue/53795/722475
• Özlük, D. (2017). İran ve Türkiye eğitim sistemlerinin amaçlarının karşılaştırmalı analizi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(3), 729-757.
• Pakdemirli, M. N. (2014). Pakistan’da kuruluştan günümüze yükseköğretim politikaları ve uygulamaya yansımaları. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 3, 148-155.
• Pakdemirli, M. N. (2015). Hint Alt Kıtası’nda dini ekoller ve din eğitimi. EKEV Akademi Dergisi, 62, 425-454.
• Pay, S., & Kılavuz, A. (2009). Kırgızistan’da bir din eğitimi kurumu: Medreseler. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 18(1), 247-278.
• Polatcan, M., & Polatcan, A. (2015). Malezya eğitim sistemi: Amaç, yapı ve süreç açısından Türkiye ile karşılaştırılması. Route Educational and Social Science Journal, 2(2), 725-738.
• Ramdhani, M. A., & Romdhoni, A. A. (2023). Religious Moderation With The Support Of Islamic Religious Education. MAQOLAT: Journal of Islamic Studies, 1(4), 195-200. https://doi.org/10.58355/maqolat.v1i4.51
• Roy, S., Huq, S., & Rob, A. B. A. (2020). Faith and education in Bangladesh: A review of the contemporary landscape and challenges. International Journal of Educational Development, 79, 1-19. https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2020.102290
• Sabırlı, A. (2024). Doğu Türkistan’da Cedidcilik (Akartiş) Hareketi ve din eğitimine olan etkisi [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Sağıncı, S. (2024). Doktriner din eğitimi bağlamında Almanya ve Avusturya Evanjelik din dersi program ve kitaplarının incelemesi [Doktora tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Saklan, E. (2016). Portekiz eğitim sistemi: Amaç yapı ve süreç bakımından Türkiye ile karşılaştırılması. Route Educational and Social Science Journal, 3(10), 14-14. https://doi.org/10.17121/ressjournal.533
• Samadov, E. (2006). Azerbaycan’da din eğitimi [Doktora tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Schlichtsová, J. (2020). Religion and education: The Czech situation (review). Central european journal for contemporary religion, 3(1), 69-73.
• Schreiner, P. (2009). Avrupa bağlamında din eğitimi (A. Korukçu, Çev.). Dini Araştırmalar, 12(34), 151-160.
• Sembi, N. (2014). Kazakistan’da din eğitimi (bağımsızlık sonrası) [Yüksek lisans tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Sesli, M. (2020). İngiltere, Fransa, Amerika Birleşik Devletleri, Almanya ve Türkiye’de laiklik ve din eğitimi üzerine bir analiz. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 27(3), 607-625. https://doi.org/10.18657/yonveek.671419
• Sevinç, İ. (2022). Batı Trakya’da yaygın din eğitimi hizmetlerinin din görevlisi görüşlerine göre değerlendirilmesi. Turkish Academic Research Review, 7(3), 618-655. https://doi.org/10.30622/tarr.1152212
• Shoble, M. A. (2020). Somali’de din eğitimi sistemi [Yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Sıddıqı, J. (2007). Afganistan’da yükseköğretimde din eğitimi. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 48(2), 135-148. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000000947
• Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333-339. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039
• Sözen, H., & Soure, S. (2024). Senegal’de okullarda din eğitimi. İçinde M. Zengin & A. Hendek (Ed.), Afrika’da okullarda din eğitimi (ss. 375-413). Dem Yayınları.
• Sytarı, E. (2017). Demokrasiye geçiş sonrası Arnavutluk’ta din eğitimi (1991-2016) [Yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Temel, M., & Aydın, H. (2025). İslam dini öğreticilerinin islamafobik tecrübeleri: Almanya örneği. Erciyes Akademi, 39(1), 96-126. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1600836
• Thalgı, M. (2006). Ürdün’ün örgün eğitiminde din öğretimi. Değerler Eğitimi Dergisi, 4(11), 101-125.
• Tosun, A., & Yıldız, K. (2019). Erken çocukluk dönemi din eğitimi yaklaşımları üzerine karşılaştırmalı bir analiz. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12, 121-151.
• Turan, Ö. (2002). Balkan ülkelerinde din eğitimi. Erdem, 14(40), 337-350.
• Türkmenoğlu, M. (2018). Belçika Türk toplumunda yaygın din eğitimi faaliyetleri hakkında öğretici görüşleri (Antwerpen ili örneği) [Yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Utku, R. (2023). Geçmişten günümüze Avrupa’da yüksek din eğitimi İngiltere örneği [Doktora tezi]. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Uygun, F. E. (2019). El-Ezher’in eğitim sistemi ve müslüman toplumlar üzerindeki etkileri [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi / Orta Doğu ve İslam Ülkeleri Araştırmaları Enstitüsü.
• Uzun, S. (2015). Okul öncesi dönem din eğitimi (İslam dini) programlarının karşılaştırmalı değerlendirilmesi Türkiye ve Amerika örnekleri [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Von Brömssen, K., & Nixon, G. (2021). Religious education curriculum constructions in Northern and Western Europe: A three-country analysis (ss. 57-81).
• Wuchty, S., Jones, B. F., & Uzzi, B. (2007). The increasing dominance of teams in production of knowledge. Science, 316(5827), 1036-1039. https://doi.org/10.1126/science.1136099
• Yılmaz, A. (2005). Afganistan’da kadının sosyal statüsü ve din eğitimi [Yüksek lisans tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Yılmaz, G. (2022). Fransa’daki Türk ailelerinin din eğitim ihtiyaçları: Paris 78 Bölgesi örneği [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Yorulmaz, B. (2016). Türkiye’de din eğitimi alanında yapılan lisansüstü çalışmalar hakkında genel bir değerlendirme. Öneri Dergisi, 12(46), 41-62. https://doi.org/10.14783/od.v12i46.1000010003
• Yusufoğlu, A. E. (2021). Bağımsızlık sonrası dönemde Tacikistan’da dinî durum ve din eğitimi. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 23(44), 421-447. https://doi.org/10.17335/sakaifd.977197
• Zengin, H. K. (2008). Almanya’da İslam din öğretimi modelleri. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 49(2), 245-268. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000000978
• Zengin, M., & Hendek, A. (Ed.). (2023a). Balkanlar’da okullarda din eğitimi. Dem Yayınları.
• Zengin, M., & Hendek, A. (Ed.). (2023b). Kafkasya ve Orta Asya’da okullarda din eğitimi. Dem Yayınları.