Buluş Yoluyla Öğretim Stratejisinin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) Derslerinde Uygulanması

Yıl 2025, Sayı: 20, 425 - 448, 31.12.2025

Muhyettin Özen

https://doi.org/10.53112/tudear.1793892

Öz

Öğretim stratejileri, öğrenmeyi kolaylaştırmaya odaklanmaları nedeniyle bütün eğitim alanlarında araştırma konusu yapılmaktadır. Bu doğrultuda, hâlihazırdaki bu çalışma, Buluş Yoluyla Öğretim Stratejisi’nin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi derslerinde nasıl uyarlanabileceğini incelemektedir. Araştırma probleminin yapısına bağlı olarak nitel araştırma yöntemlerinden Tasarım ve Geliştirme Araştırması modeli benimsenmiştir. İzlenen metot gereği ilk önce, buluş yoluyla öğretim stratejisinin dayandığı teorik alt yapı, olduğu gibi ele alınmıştır. Dolayısıyla ilgili stratejinin mimarı olan Jerome S. Bruner’in eğitim ve öğretime ilişkin görüşleri taranarak, stratejiye ilişkin temel ilkeler ve işlem basamakları ele alınmış, konu literatüre dayalı olarak olduğu gibi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Döküman analizinin yapıldığı ikinci bölümde, söz konusu stratejinin işlem basamakları esas alınarak DKAB 4. sınıf programında yer alan “Günlük Hayattaki Dinî İfadeler” konusunun nasıl işlenebileceği tasarlanıp temellendirilmektedir. Buna göre öğretmen ilk iki aşamada, “Allah, Peygamber, selam” gibi günlük konuşmalarda kullanılan dinî ifadelere örnekler getirerek öğrencilerin söz konusu kavramlara ilişkin fikirlerini ortaya çıkarır. Üçüncü ve dördüncü aşamada, öğretmen dini ifadelere farklı örnekler getirip, öğrencilerin farklı örnekleri birbiriyle ilişkilendirmesini sağlayarak onların görüşlerini genişletir. Beşinci ve altıncı aşamada, örnek niteliği taşıyan ve taşımayan ifadeler sunarak öğrencilerin farklılığa ilişkin görüşlerini temellendirir. Yedinci ve sekizinci aşamada öğretmen, öğrencilerin dinî ifadeleri tanımlamalarının yanında bunların farklılığının sebebini ve neden tercih edilmesi gerektiğini ortaya çıkmasını sağlar. Son aşamada, dinî ifadelere öğrencilerin örnek vermesiyle ders tasarım sürecine ilişkin temellendirme sona ermektedir. Kullanılan bütün ifadelerin İlahi olana yönelik olduğu fikri süreç boyunca gözetilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Din eğitimi , Buluş , Strateji , Buluş Yoluyla Öğretim , Din Öğretimi

Application of Discovery Teaching Strategy in Religious Culture and Knowledge of Ethics (DKAB)

Öz

Teaching strategies are the subject of research in all fields of education due to their focus on facilitating learning. Accordingly, this current study examines how the Discovery Teaching Strategy can be adapted to Religious Culture and Moral Education lessons (DKAB). Depending on the nature of the research problem, the Design and Development Research model, a qualitative research method, has been adopted. As per the method followed, the theoretical foundation upon which the Discovery Teaching Strategy is based was first examined as is. Therefore, by examining the views of Jerome S. Bruner, the architect of the relevant strategy, regarding education and training, the fundamental principles and procedural steps of the strategy were discussed, and the subject was presented as it is, based on the literature. In the second section, by conducting a document analysis and basing it on the procedural steps of the strategy in question, a method for teaching the topic of “Religious Expressions in Daily Life” in the 4th grade Religious Culture and Ethics curriculum is designed and justified. Accordingly, in the first two stages, the teacher elicits students’ ideas about religious expressions used in daily conversation, such as “Allah, Prophet, peace.” In the third and fourth stages, the teacher broadens students’ perspectives by providing different examples of religious expressions and having them connect these different examples. In the fifth and sixth stages, the teacher grounds students’ views on difference by presenting examples of religious expressions that are and are not exemplary. In the seventh and eighth stages, the teacher enables students to define religious expressions, as well as to understand the reasons for their differences and why one should prefer a particular expression. In the final phase, the foundation for the lesson design process concludes with students providing examples of religious expressions. The idea that all expressions used are directed towards the Divine has been observed throughout the process.

Anahtar Kelimeler

Religious education , Exploration , Strategy , Discovery Teaching , Religious Teaching

Kaynakça

• Baltacı, A., Aydın, Y. (2019). Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmenlerinin öğretim yöntem ve tekniklerine yönelik tutumları. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 6(1), 13-37.
• Bilgin, B. (2007). Eğitim bilimi ve din eğitimi. Ankara: Gün yayınları.
• Bruner, J. S. (1960). The process of education. Cambridge: Harvard University Press.
• Bruner, J. S. (1973). The relevance of education. New York: WW Norton & Company.
• Bruner, J. S. (1991). Bir öğretim kuramına doğru. (Çev. Varış, F., Gürkan, T.) 1. Baskı, Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
• Bruner, J. S. (2021). Eğitim süreci. (Çev. Rüzgar, M. E.) 1. Baskı, Ankara: Pegem Akademi.
• Çıraklı, E. (2008). İlköğretim 3. sınıf türkçe dersinde buluş yaptırarak öğretme yaklaşımının etkililiği. [Yüksek Lisans Tezi]. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Deniz, T. (2010). Buluş yoluyla öğretim yaklaşımının siyasi coğrafya konularının öğretiminde öğrenci başarısına etkisi. [Doktora Tezi]. Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Durak, S. (2011). Meslek liselerinde geometri dersinde buluş yoluyla öğrenmenin öğrencilerin akademik başarılarına etkisinin incelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Gökgöz, M. (2010). İlköğretim 5. sınıf sosyal bilgiler dersinde buluş yoluyla öğrenmenin akademik başarıya etkisi. [Yüksek Lisans Tezi]. Zonguldak: Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Güven, M. (2015). Öğretme-öğrenme süreci. İçinde B. Duman (Ed.), Öğretim İlke ve Yöntemleri (ss. 151-264). 4. Baskı, Ankara: Anı Yayıncılık.
• Kara, Y., Özgün-Koca, S. A. (2004). Buluş yoluyla öğrenme ve anlamlı öğrenme yaklaşımlarının matematik derslerinde uygulanması: “İki Terimin Toplamının Karesi” konusu üzerine iki ders planı. İlköğretim Online, 3(1), 2-10.
• Karademir, A., Girgin, D. (2024). Eğitimde araştırma ve uygulamanın buluşması: tasarım tabanlı araştırmaya kuramsal bir bakış. Journal of Computer and Education Research, 12(24), 780-799.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). İlköğretim din kültürü ve ahlak bilgisi dersi öğretim programı (İlkokul 4 ve Ortaokul 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Erişim tarihi: 29 Eylül 2025.
• Mutlu, N. (2016). Tasarım ve geliştirme araştırma modeli. İçinde Özden M. Y., Durdu L. (Ed.) Eğitimde Üretim Tabanlı Çalışmalar İçin Nitel Araştırma Yöntemleri (ss. 49-70). Ankara: Anı Yayıncılık.
• Richey, R. C., Klein, J. D. (2005). Developmental research methods: creating knowledge from instructional design and development practice. Journal of Computing in Higher Education, 16(2), 23-38.
• Richey, R. C., Klein, J. D. (2009). Design and development research. London: Routledge
• Semerkand TV Çocuk. (2018). (Erişim tarihi: 29 Eylül 2025). https://www.youtube.com/watch?v=dL8Rv325brU
• Senemoğlu, N. (2010). Gelişim öğrenme ve öğretim, kuramdan uygulamaya. 18. Baskı, Ankara: Pegem Yayınları.
• Süleymanoğlu, N. (2024). İlkokul DKAB dersi öğretmenlerinin görüşlerine göre kullandıkları öğretim yöntemlerinin ve öğretim yöntemi seçme süreçlerinin analizi. Dicle İlahiyat Dergisi, 27(2), 244-261.
• Taşdemir, M. (2010). Öğretim ilke ve yöntemleri. 2. Baskı, İstanbul: Nobel Yayın Dağıtım.
• Taşyürek, Z., Göksu, M. M., Sömen, T. (2018). Buluş yoluyla öğretim stratejisini tarih ders konularına uygulama. Akademik Bakış Dergisi, 65, 354-369.
• Teker, S., Kurt, M., Karamustafaoğlu, O. (2017). ‘‘Işığın ve Sesin Yayılması’’ ünitesini buluş yoluyla öğrenmenin öğrenci başarısı ve tutumuna etkisi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27, 835-863.
• Tosun, C. (2005). Din eğitimi bilimine giriş. 3. Baskı, Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
• Turan, E. Z. (2021). Öğretme Stratejileri. İçinde H. A. Ev (Ed.), Din Eğitiminde Özel Öğretim Yöntemleri (ss. 93-121). 1. Baskı, İstanbul: Lisans Yayıncılık.
• Üredi, L. (1999). İlköğretimde buluş yolu ile fen eğitimi. [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.