Obezite Tanılı 11-18 Yaş Grubu Çocuklarda Obezite ve Benlik Saygısı İle İlişkili Faktörlerin Belirlenmesi: Bir Şehir Hastanesi Örneği

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 3, 344 - 357, 31.12.2025

Derya Eskin , Ayşe Sevim Ünal , Mehmet Boyraz

Öz

Amaç: Bu çalışma, 11-18 yaş grubu obezite tanılı çocuklarda obezite ve benlik saygısı ile ilişkili faktörleri belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntemler: Kesitsel ve tanımlayıcı tipteki çalışma, 01.10.2023-31.12.2023 tarihleri arasında bir Şehir Hastanesi Çocuk
Endokrinoloji Polikliniği’nde 349 obezite tanısı alan çocuklarla gerçekleştirilmiştir. Çocuklara ve ailelerine ilişkin demografik özellikler
ve çocukların beslenme alışkanlıkları, önceden hazırlanmış anket formu kullanılarak, yüz yüze görüşme yöntemi ile elde edilmiştir.
Çocukların sosyal, akademik, ailesel ve bireysel hayatında kendisi hakkındaki düşüncelerini ölçmek için Coopersmith Özsaygı Envanteri
kullanılmıştır. Verilerin analizi IBM Statistical Package for the Social Sciences versiyon 26.0 ile yapılmıştır. Tanımlayıcı istatistikler; sayı,
yüzde, ortalama, standart sapma ile değerlendirilmiştir. Ölçek puanının demografik özelliklere göre farklılık gösterme durumunun
analiz edilmesi için t testi ve ANOVA testi kullanılmıştır. Araştırmada iki nominal değişkenin yer aldığı karşılaştırmalar ki kare analizi
ile yapılmıştır. İstatistiksel testlerde p<0,05 değeri anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya katılan çocukların %53,3’ünün kız, %46,7’sinin erkek çocuklardan oluştuğu, %66,8’inde şişmanlığın başlama
sebebinin hareketsizlik olduğu, çocukların %81,7’sinin egzersiz yapmadığı, %44,3’ünün en çok tükettiği gıdaların karbonhidrat içerdiği, Coopersmith Özsaygı Envanterine göre çocukların %50,4’ünün benlik saygısı düzeyinin ortalamanın altında olduğu, yaş gruplarına
göre özsaygı puanları incelendiğinde,13 yaşında olanların 18 yaşında olanlara göre daha yüksek benlik saygısı puanına sahip olduğu
bulunmuştur (p<0,05).
Sonuç: Çalışma sonucunda sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivitenin önemi konularında aile, çocuk ve çocukla etkileşimde olan
hemşireler tarafından çocuk ve ailelerine yönelik bütüncül eğitim ve bilinçlendirme programlarının sağlanması, sağlık ekibi tarafından
obez çocuklarda benlik saygısının geliştirilmesine yönelik seminerlerin verilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Benlik saygısı , beslenme , çocuk , fiziksel aktivite , obezite

Determination of Factors Related to Obesity and Self-Esteem in 11-18 Age Group Children with Obesity Diagnosis: An Example of a City Hospital

Öz

Aim: This study was conducted to determine the factors associated with obesity and self-esteem in children diagnosed with obesity aged
11-18.
Material and Methods: The cross-sectional and descriptive study was carried out with 349 children diagnosed with obesity at a City
Hospital Pediatric Endocrinology Polyclinic between 01.10.2023 and 31.12.2023. In order to identify eating habits of children and sociodemographic
variables, face-to-face interview method was used with a pre-written questionnaire form. To measure children’s thoughts
about themselves in their social, academic, familial and individual lives, The Coopersmith Self-Esteem was used. The gathered data
were analysed utilizing “Statistical Package for the Social Sciences 26.0”. Descriptive statistics were used to describe the basic features
of the study’s data. T-test and ANOVA were used to analyze the difference in the scale score according to demographic characteristics.
In the study, comparisons involving two nominal variables were made by ‘chi-square’ analysis. In statistical tests, p<0.05 value was
considered significant.
Results: 53.3% of the children participating in the study were girls and 46.7% were boys. In 66.8% of the cases, the reason for the onset
of obesity was inactivity, and 81.7% of the children did not exercise. 44.3% of participants consume the foods high in carbohydrates, and
according to the Coopersmith Self-Esteem Inventory, 50.4% of the children have a low level of self-esteem. Furthermore, self-esteem
scores were associated with the age groups. It was found that 13-year-olds had higher self-esteem scores than 18-year-olds.
Conclusion: As a result of the study, it is recommended to provide holistic education and awareness-raising programs for children and
their families by nurses who interact with family, and child on the importance of healthy nutrition and physical activity, and to provide
seminars aimed at improving self-esteem in children diagnosed with obesity by the medical team.

Anahtar Kelimeler

Obesity , self-esteem , child , physical activity , nutrition

Kaynakça

• 1. Erkuran H, Karadeniz H. Çocukluk çağında obezite. Sağlık ve Toplum. 2019;29:(3):12-19.
• 2. Önder A, Kavurma C, Çelmeli G, Adanır SA, Özatalay E. Obezite tanılı çocuk ve ergenlerde psikopatoloji, yaşam kalitesi ve ebeveyn tutumlarının değerlendirilmesi. İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hastanesi Dergisi. 2018;8(1):51-58.
• 3. Boğaz EM, Kutlu R, Cihan GF. Obezite ile yeme davranışı, beden algısı ve benlik saygısı arasındaki ilişki. Çukurova Medikal Journal. 2019;44(3):1064-1073.
• 4. Sezer EF. 7-14 yaş arası obez çocuklarda beden algısının çocuğun kendisi ve ebeveyni tarafından değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: İstanbul Medipol Üniversitesi; 2018.
• 5. Şengönül M, Arancıoğlu Öİ, Maviş YÇ, Ergüden B. Obezite ve psikoloji. Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2019;2(3):1-12.
• 6. Karadağ G. Çocukluk çağı obezitesinde anne sütü alım süresi ve ek gıdalara geçiş sürecinin metabolik parametreler ile ilişkisi. (Yüksek Lisans Tezi). Aydın: T.C. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi;2023.
• 7. Çıkmaz C, Rekreatif etkinliklere katılan üniversite öğrencilerinin benlik saygısı düzeylerinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Batman: T.C. Batman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü; 2020.
• 8. Çaplı B. İlkokul Öğrencilerinde Saldırganlık ve Benlik Saygısının Belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Kuzey Kıbrıs: Doğu Akdeniz Üniversitesi; 2019.
• 9. Bac A, Woźniacka R, Matusik S, Golec J, Golec E. Prevalence of overweight and obesity in children aged 6-13 years-alarming increase in obesity in Cracow, Poland. Eur J Pediatr. 2012;171(2):245-51.
• 10. Oner N, Vatansever U, Sari A, Ekuklu E, Güzel A, Karasalihoğlu S, Boris NW. Prevalence of underweight, overweight and obesity in Turkish adolescents. Swiss Med Wkly. 2004;134(35- 36):529-33.
• 11. Süzek H, Arı Z, Uyanık BA. Muğla’da yaşayan 6-15 yaş okul çocuklarında kilo fazlalığı ve obezite prevalansı. Turkish Journal of Biochemistry. 2005; (30): 290-295.
• 12. Yılmaz M, Kundakçı AG, Uyanık G, Ongan D, Sarı YH, Akay N, Algül E, Yıldırım. İlkokul öğrencilerinde obezite, fiziksel aktivite ve öz etkililik-yeterlilik düzeylerinin incelenmesi. Ahi Evran Medical Journal. 2022;6(2):174-183.
• 13. Zahnd WE, Rogers V, Smith T, Ryherd SJ, Botchway A, Steward DE. Gender-specific relationships between socioeconomic disadvantage and obesity in elementary school students. Prev Med. 2015; (81) :138-41.
• 14. Yılmaz A, Kocataş S. Ortaokul öğrencilerinde obezite sıklığı, beslenme davranışları ve fiziksel aktivite düzeylerinin değerlendirilmesi. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi. 2019;1(3):66-83.
• 15. Kalkım A, Altuğ ÖS, Emlek SZ. İlkokul çağındaki çocuklarda obezite görülme sıklığı. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2020; 29(1): 38-43.
• 16. Twenge JM, Hisle GC, Krizan Z. Associations between screen time and sleep duration are primarily driven by portable electronic devices: Evidence from a population-based study of US children ages 0–17. Sleep Med. 2019;(56): 211-218.
• 17. Guerrero MD, Barnes JD, Chaput JP, Tremblay MS. Screen time and problem behaviors in children: exploring the mediating role of sleep duration. Int J Behav Nutr Phys Act. 2019;16(1): 1-10.
• 18. Ip P, Ho FK, So HK, Chan DF, Ho M, Tso W, Nelson EA. Socioeconomic gradient in childhood obesity and hypertension: A multilevel population-based study in a chinese community. Plos One. 2016;11(6):1-12.
• 19. Demir PH, Karşıdağ K. İlköğretim çağındaki çocuklarda obezite üzerinde etkili olan bazı faktörlerin incelenmesi: İstanbul örneği. IGUSABDER. 2022;(18):695-709.
• 20. İleri Hİ. Van İl Merkezinde Sosyo-Ekonomik Düzeyleri Farklı Olan 14-18 Yaş Arası Lise Öğrencilerinin Obezite Durumlarının Araştırılması. (Yüksek Lisans Tezi). Van: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi. 2018.
• 21. Anamur UM, Bodur S. Konya il merkezindeki ergenlik öncesi ve ergen çocuklarda aşırı ağırlık ve şişmanlık durumunun demografik özelliklerle ilişkisi. Genel Tıp Dergisi. 2007; 17 (1):1- 7.
• 22. Çifçili S, Ünalan P, Kalaça Ç, Apaydın Ç, Uzuner A. Çocukluk, obezite ve televizyon. Turkiye Klinikleri J Pediatr. 2003;12(2): 67-71.
• 23. Suder A, Janusz M, Jagielski P, Głodzik J, Pałka T, Cisoń T, W Pilch. Prevalence and risk factors of abdominal obesity in Polish rural children. Homo. 2015; 66(4):357-68.
• 24. Karacabey K, Angın M. Farklı okullarda eğitim gören 10-15 yaş arasındaki çocuklarda beslenme öz yeterlik düzeyinin belirlenmesi. Hemşirelik Bilimi Dergisi. 2019; 2(2):14-17.
• 25. Gibson LY, Byrne SM, Davis EA, Blair E, Jacoby P, Zubrick SR. The role of family and maternal factors in childhood obesity. Med J Aust. 2007;186(11):591-595.
• 26. Agras, WS, Hammer, LD, McNicholas F, Kraemer HC. Risk factors for childhood overweight: a prospective study from birth to 9.5 years. J Pediatr. 2004;145(1):20-25.
• 27. Aktaş D, Öztürk FN, Kapan Y. Adölesanlarda obezite sıklığı ve etkileyen risk faktörleri, beslenme alışkanlıklarının belirlenmesi. TAF Preventive Medicine Bulletin. 2015; 14(5): 406-412.
• 28. Berg PA Van Den, Mond J, Eisenberg M, Ackard D, Neumark- sztainer D. The link between body dissatisfaction and self-esteem in adolescents: Similarities across gender, age, weight status, race / ethnicity, and socioeconomic status. J Adolesc Health. 2010;47(3):290-6.
• 29. Schwimmer JB, Burwinkle TM, Varni JW. Health-related quality of life of severely obese children and adolescents. JAMA. 2003; 289(14):1813.
• 30. Başbakkal Z, Muslu KG, Akçay N, Bolışık B. Obezite çocuklarda düşük benlik saygısına neden oluyor mu? Ege Pediatri Bülteni 2007;14(3):151-156.
• 31. Maximova K, Khan MK, Austin SB, Kirk SF, Veugelers PJ. The role of underestimating body size for self-esteem and self-efficacy among grade five children ın canada. Ann Epidemiol. 2015;25(10):753-759.
• 32. Kaya A, Saçkes M. Benlik saygısı geliştirme programının ilköğretim 8. sınıf öğrencilerinin benlik saygısı düzeylerine etkisi. Pegem Atıf İndeksi. 2017; 1-39.
• 33. Cash TF. Body image and weight changes in a multisite comprehensive very low calorie diet program. Behavior Therapy. 1994;(25):239-254.
• 34. Ozmen D, Ozmen E, Ergin D, Cetinkaya AC, Sen N, Dundar PE, Taskın EO. The association of self-esteem, depression and body satisfaction with obesity among Turkish adolescents. BMC Public Health. 2007;(7):80.
• 35. Taşkın S, Çelik M, Taşkın M. İlköğretim çağındaki çocuklarda 8 haftalık rekreatif etkinliklerin benlik saygısı üzerine etkisinin incelenmesi. Socıal Mentalıty and Resecarcher Thınkers Journal. 2019;5(19):782-789.
• 36. Gow ML, Tee MSY, Sarah P Garnett SP, Baur LA, Aldwell K, Thomas S, Lister NB, Paxton SJ, Jebeile H. Pediatric obesity treatment, self-esteem, and body image: A systematic review with meta-analysis. Pediatr Obes. 2020;15(3).
• 37. Wang L, Luo J, Bai Y, Kong J. Internet addiction of adolescents in China: Prevalence, predictors, and association with well-being. Addiction Research and Theory. 2012;21(1):62-69.
• 38. Turnalar KG. İnternet bağımlılığını yordayan değişkenlerin incelenmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Mersin: Mersin Üniversitesi; 2008.
• 39. Gülser A. Çocuklarda internet bağımlılığı ve benlik saygısı arasındaki ilişki. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: T.C. İstanbul Gelişim Üniversitesi;2018.
• 40. Thadani DR, Cheung MK. Online social network addiction: theoretical development and testing of competing models. Proceedings of the 44th Hawaii International Conference on System Sciences. 2011; 1 (9).
• 41. Sançar N. Algılanan baba tutumu ile benlik saygısı arasındaki ilişki. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: T.C. Maltepe Üniversitesi; 2016.
• 42. Baybek H, Seher Y. Muğla üniversitesi öğrencilerinin benlik saygılarının incelenmesi. Muğla Üniversitesi SBE Dergisi. 2005;(14):73-95.
• 43. Çimen, E. İmam hatip lisesi öğrencilerinin benlik saygısı düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Çorum: T.C. Hitit Üniversitesi; 2019.
• 44. Cengil M. Hitit üniversitesi ilahiyat fakültesi ı. sınıf öğrencilerinin benlik saygısı düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2009; (15): 77-102.