Aralıklı Açlığın İnsülin Direnci Göstergesi HOMA-IR Düzeyi Yüksek Fazla Kilolu ve Obeziteli Yetişkinlerde Antropometrik Göstergeler ve Biyokimyasal Parametrelere Etkisinin Değerlendirilmesi

Öz

Amaç: Hafif kilolu ya da obeziteli yetişkinlerde diyabetin habercisi olarak görülen insülin direncinin tedavisinde tıbbi beslenme tedavisi oldukça önemlidir. Tüm sağlık otoriteleri tarafından kabul görmüş enerji kısıtlı Akdeniz tipi beslenme tedavisine alternatif olarak aralıklı açlık modeli son yıllarda tartışılmaktadır. Bu çalışmanın amacı; geleneksel Akdeniz tipi diyet ile aralıklı açlık tipi diyetin etkinliklerini ve birbirlerine olan üstünlüklerini incelemektir. Gereç ve Yöntemler: Çalışma 18-65 yaş arası, beden kütle indeksi ≥25 kg/m² , HOMA-IR >2.5 olan 34 yetişkin ile gerçekleştirildi. Randomize şekilde 17 yetişkin kontrol grubu (geleneksel Akdeniz tipi diyet) ve 17 yetişkin müdahale grubu (aralıklı açlık) olmak üzere iki grup oluşturuldu. Kontrol grubuna dört hafta süre ile geleneksel Akdeniz tipi diyet, müdahale grubuna aralıklı açlık (16:8) uygulandı. Yetişkinlerin çalışma başında ve sonunda antropometrik ölçümleri, biyokimyasal kan bulguları, besin tüketim kayıtları, fiziksel aktivite düzeyleri değerlendirilerek gruplar arası karşılaştırma yapıldı. Bulgular: Her iki grupta da (müdahale-kontrol) yetişkinlerin beden kütle indeksi değerlerindeki azalma anlamlı bulundu (p<0.001). Her iki grupta da yetişkinlerin insülin (p<0.001, p=0.002), HOMA-IR (p<0.001, p=0.002) ve kolesterol (p=0.033, p=0.034) düzeyleri anlamlı derecede azaldı. Yetişkinlerin çalışma gruplarına göre bu biyokimyasal parametreler fark değerleri arasında anlamlı fark olmadığı bulundu (p=0.845, p=0.933, p=0.986). Yetişkinlerin çalışma gruplarına göre enerji ve protein değerleri arasında anlamlı fark olmadığı bulundu (p=0.249, p=0.696). Yetişkinlerin çalışma gruplarına göre fiziksel aktivite düzeyleri (IPAQ puanları) arasında anlamlı fark olmadığı bulundu (p=0.796). Sonuç: Her iki beslenme yaklaşımının yetişkinlerin antropometrik ölçümleri ve biyokimyasal kan parametreleri üzerine etkisi benzer olarak bulundu. Çalışma süresinin ve örneklem sayısının sınırlılığı, uzun dönem çalışmaların yapılması gerekliliğini öne çıkartmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Obezite
• İnsülin direnci
• Tıbbi beslenme tedavisi
• Öğün sıklığı
• Aralıklı açlık

Evaluation of the Effects of Intermittent Fasting on Anthropometric Measurements and Biochemical Parameters in Overweight and Obese Individuals Diagnosed with Insulin Resistance

Öz

Aim: Medical nutrition therapy plays a critical role in the treatment of insulin resistance, which is considered an early indicator of diabetes in overweight or obese adults. While energy-restricted Mediterranean diets are widely accepted by all major health authorities, the intermittent fasting model has recently emerged as a debated alternative. The aim of this study is to compare the effectiveness and potential advantages of the traditional Mediterranean diet and the intermittent fasting approach Material and Methods: The study was conducted with 34 adults aged between 18 and 65 years, with a body mass index ≥25 kg/m² and HOMA-IR >2.5. Participants were randomly assigned into two groups: 17 adults in the control group (traditional Mediterranean diet) and 17 adults in the intervention group (intermittent fasting). The control group followed a traditional Mediterranean diet for four weeks, while the intervention group practiced intermittent fasting (16:8). Anthropometric measurements, biochemical blood parameters, dietary intake records, and physical activity levels were assessed at the beginning and end of the study. A comparison between the two groups was conducted based on these parameters. Results: A significant decrease in body mass index values was observed in both groups (intervention, control) (p<0.001). Insulin (p<0.001, p=0.002), HOMA-IR (p<0.001, p=0.002), and cholesterol (p=0.033, p=0.034) levels also significantly decreased in both groups. However, no significant differences were found between the groups in terms of changes in biochemical parameters (p=0.845, p=0.933, p=0.986). Similarly, no significant differences were observed between the groups regarding energy intake and protein consumption (p=0.249, p=0.696). Physical activity levels (IPAQ scores), did not differ significantly between the groups (p=0.796). Conclusion: The effects of both nutritional treatment approaches on participants’ anthropometric measurements and biochemical blood parameters were found to be similar. The limited duration of the study and the small sample size highlight the need for long-term studies with larger cohorts.

Anahtar Kelimeler

• Obesity
• Insulin resistance
• Medical nutrition therapy
• Meal frequency
• Intermittent fasting

Kaynakça

1. 1. Özüpek G, Arslan M. Popüler Diyet Uygulama, Beslenme Okuryazarlığı ve Beden Kütle İndeksi İlişkisinin Değerlendirilmesi: Beslenme ve Diyetetik Öğrencileri Üzerine Bir Çalışma. Turk J Diab Obes. 2021;5(3):340-350. https://doi. org/10.25048/tudod.966511
2. 2. Köktürk SN, Yardımcı H. Aralıklı açlığın ağırlık kaybı ve kardiyometabolik sağlık üzerine etkileri. Turkiye Klinikleri J Health Sci. 2021;6(4):949-57. https://doi.org/10.5336/healthsci. 2020-80090
3. 3. Bekar C, Gerboğa R. Aralıklı Açlığın Aralık Kaybı ve Kardiyometabolik Sağlık Üzerine Etkileri. Curr Perspect Health Sci. 2023;4(1):1-9.
4. 4. Devran BS, Saka M. Aralıklı Açlık. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2023;8(1):62-72.
5. 5. Kaçar Mutlutürk Ü, Caferoğlu Z, Hatipoğlu N. Erken Yaşamda Yetersiz Beslenmenin Tip 2 Diyabetes Mellitus Gelişim Riskine Etkisi. Turk J Diab Obes. 2021;5(3):368-374. https://doi. org/10.25048/tudod.929258
6. 6. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu. 2024;11:1-80.
7. 7. Türkiye Diyabet Vakfı. TÜRKDİAB Diyabet Tanı ve Tedavi Rehberi. 2025;14:14-122.
8. 8. Savaş HB, Gültekin F. İnsülin Direnci ve Klinik Önemi. SDÜ Tıp Fakültesi Dergisi. 2017;24(3):116-125.

9. 9. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu. 2024;16:15-99.
10. 10. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Tıbbi Beslenme ve Egzersiz Metabolizması Kılavuzu. 2023;2:11-67.
11. 11. Barbaros B, Kabaran S. Akdeniz Diyeti ve Sağlığı Koruyucu Etkileri. Beslenme ve Diyet Dergisi. 2014;42(2):140-147.
12. 12. World Health Organization. News-Room Fact-Sheets Detail Obesity and Overweight. Online, https://www.who.int/newsroom/ fact-sheets/detail/obesity-andoverweight. 2020
13. 13. Matthews D, Hosker J, Rudenski A, Naylor B, Treacher D, Turner R. Homeostasis model assessment: insulin resistance and-beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia. 1985;28:412-419.
14. 14. Lopez-Minguez J, Gomez-Abellan P, Garaulet M. Timing of Breakfast, Lunch and Dinner Effects on Obesity and Metabolic Risk. Nutrients. 2019;1(11):2624.
15. 15. O’Keefe JH, Torres-Acosta N, O’Keefe EL, Saeed IM, Lavie CJ, Smith SE, Ros E. A pesco-mediterranean diet with intermittent fasting: JACC review topic of the week. J Am Coll Cardiol. 2020;76(12):1484-1493.
16. 16. Türkiye Beslenme Rehberi, TÜBER, T.C. Sağlık Bakanlığı, 2022. Yayın No: 1031, Ankara. Web Uygulamalarımız (saglik. gov.tr) Erişim Tarihi: 24.02.2024
17. 17. Arslan P. Antropometrik Ölçmelerin Beslenme Durumunun Değerlendirilmesindeki Yeri. Çeşitli Toplumlarda Kullanılan Standartlar. Beslenme ve Diyet Dergisi. 1972;1(2):95-104.
18. 18. Er L-K, Wu S, Chou H-H, Hsu L-A, Teng M-S, Sun Y-C, Ko Y-L. Triglyceride Glucose-Body Mass Index Is a Simple and Clinically Useful Surrogate Marker for Insulin Resistance in Nondiabetic Individuals. PLOS One. 2016;11(3):e0149731.
19. 19. IPAQ Resource Committee Guidelines for Data Proccessig and Analysis of International Physical Activity Questionnaire (online), 5 Şubat 2024. http://www.ipaq.ki.se. 10.03.2004.
20. 20. Aslan Çin NN, Açık M, Yardımcı H, Özfer Özçelik A. Yetişkin Bireylerde “Fast Food” Tüketiminin Diyet Kalitesi ve Obezite ile İlişkisi: Kesitsel Bir Çalışma. Turk J Diab Obes. 2023;7(2):159-167. https://doi.org/10.25048/tudod.1307530
21. 21. Süt N. Sample Size Determination and Power Analysis in Clinical Trials. Ulusal Romatoloji Dergisi. 2011;3(2):29.
22. 22. Dinu M, Pagliai G, Angelino D, Rosi A, Dall’Asta M, Bresciani L, Ferraris C, Guglielmetti M, Godos J, Del Bo’ C, Nucci D, Meroni E, Landini L, Martini D, Sofi F. Effects of Popular Diets on Anthropometric and Cardiometabolic Parameters: An Umbrella Review of Meta-Analyses of Randomized Controlled Trials. Advances in nutrition (Bethesda, Md.). 2020;11(4):815-833. https://doi.org/10.1093/advances/ nmaa006
23. 23. Akeren Z, Kaya O. Üniversite Öğrencilerinde Günlük Alınan Besin Öğeleri Dağılımının ve Metabolik Sendrom Riskinin Belirlenmesi: Bayburt Üniversitesi Örneği. Turk J Diab Obes. 2023;7(3):231-239. https://doi.org/10.25048/tudod.1356915
24. 24. Awasthı A, Bigoniya P, Gupta B. Impact of Dietary Factors on Obesity Management and Its Correlation with Hypothyroidism, Dyslipidaemia and Hormonal Imbalance. Turk J Diab Obes 2022;2:177-186. https://doi.org/10.25048/tudod.1027767
25. 25. Kaner G, Pamuk BÖ, Pamuk G, Ongan D, Bellikci Koy E, Çalık G, Öksüz S. Tip 2 Diyabetli Bireylerin Beslenme Durumlarının Saptanması ve Diyabete Yönelik Davranışlarının Belirlenmesi. Turk J Diab Obes 2021;5(2):146- 157. https://doi. org/10.25048/tudod.895040
26. 26. Şeşen F, Yılmaz Çoban A, Tekin S. Tip 2 Diyabetli Bireylerde Diyet Kalitesi ve Beslenme Durumları Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi. Turk J Diab Obes 2023;7(1):17–29. https://doi. org/10.25048/tudod.1245465
27. 27. Kul Y, Çarıkçı F, Aktaş E, Aykanat Girgin B. Üniversite Öğrencilerinde Beslenme Alışkanlıkları ve Psikopatolojik Semptomların Tip 2 Diyabet Riski ile İlişkisİ. Turk J Diab Obes 2023;7(3):240-248. https://doi.org/10.25048/tudod.1382669
28. 28. Dinçer S, Kolcu M. Covid-19 Pandemisinde Toplumun Beslenme Alışkanlıkların İncelenmesi: İstanbul Örneği. Turk J Diab Obes 2021;5(2):193-201. https://doi.org/10.25048/tudod. 928003
29. 29. Özer CM, Aktaş Ö, Atalar K, Yılmazer Kayatekin AZ. 18-27 Yaş Arası Bireylerde Vücut Kütle İndeksine Göre Beslenme Alışkanlıklarının, Fiziksel Aktivitelerinin ve Vücut Kompozisyonlarının Değerlendirilmesi. Turk J Diab Obes 2019;3(1):15- 21.
30. 30. Ahıskalıoğlu K, Kenger EB. Determining The Relationship Between Diet Inflammatory Index Score, Depression and Chronotype In Individuals with Metabolic Syndrome: An Example of a Training and Research Hospital. Turk J Diab Obes 2024;8(2):171-179. https://doi.org/10.25048/tudod.1522778
31. 31. Emir SN, Emir S. Association of Insulin Resistance and Ectopic Fat Accumulation with HOMA Indices: A Single-Centre Observational Study. Turk J Diab Obes 2024;8(2):97-106. https:// doi.org/10.25048/tudod.1461623
32. 32. Açıkgöz B, Zorlu I, Ekemen A, Bayraktaroğlu T, Ayoğlu FN. Tip 2 Diyabetlilerde Metabolik Kontrol ve Komplikasyonlarla Segmental Vücut Yağ Dağılımı Arasındaki İlişki. Turk J Diab Obes 2019;3(1):23-30.
33. 33. Okur Ü, Özaydın T. Determination of Factors Associated with Glycemic Control in Women with Type 2 Diabetes: Nutrition and Physical Activity Level. Turk J Diab Obes. 2024;8(3):203- 214.
34. 34. Çetinkaya Altuntaş S. Medical Treatment in Obesity. Turk J Diab Obes. 2023;7(3):263-272. https://doi.org/10.25048/tudod. 1386433
35. 35. Çetinkaya Özdemir S, Semerci Çakmak V, Sert H, Demirci T. Effect of Perceived Food Literacy on Eating Behavior Pattern, Glycemic Parameters, and Lipid Profile in Patients with Type 2 Diabetes: Structural Equation Modeling. Turk J Diab Obes. 2025;9(1):70-80. https://doi.org/10.25048/tudod.1639291
36. 36. Kırlangıç MM, Arici Halici BN. Evaluation of First Trimester Fasting Blood Glucose, HOMA-IR and HbA1c in Prediction of Gestational Diabetes Mellitus in Non-Obese Pregnant Women: A Retrospective Stud. Turk J Diab Obes. 2022;6 (3):267- 273. https://doi.org/10.25048/tudod.1198697
37. 37. Gönülalan G, Saçkan F. The Importance of New Anthropometric Measurements in Detecting Cardio Metabolic Risk and Insulin Resistance in Patients with Polycystic Ovary Syndrome: Single Center Experience. Turk J Diab Obes. 2021;5(1):25- 32. https://doi.org/10.25048/tudod.881000
38. 38. Cengiz Pala G, Dumlu Bilgin G. Is Your Diet to Blame? Unveiling the Role of Dietary Inflammatory Index in Lipid Accumulation Product Index and Visceral Adiposity Index in Polycystic Ovary Syndrome. Turk J Diab Obes. 2025;9(2):224-228. https://doi.org/10.25048/tudod.1682642
39. 39. Önal S, Uçar A, Şıklar Z, Berberoğlu M. Evaluation of the Nutritional Status and Eating Behaviors of Young Children with Type 1 Diabetes and Healthy Peers: A Controlled Cross Sectional Study. Turk J Diab Obes. 2024;8(1):51-58. https://doi. org/10.25048/tudod.1455685
40. 40. Özer Y, Kaya DG. Biyoelektrik İmpedans Analiz ile Vücut Yağı Yüzdesi Analizi Yapılan Çocuk ve Adölesanlarda Geleneksel ve Yeni Antropometrik İndekslerin Karşılaştırılması. Turk J Diab Obes. 2024;8(1):79-87. https://doi.org/10.25048/ tudod.1419220
41. 41. Ekici E, Yıldız A. Adölesanların Kilo Yönetiminde 5210 Beslenme Yönetimi Programının Etkisi. Turk J Diab Obes. 2018;2(2):72–84.
42. 42. Eryiğit R, Dinç F, Etiğ M, Kılıç M, Özer SN. Evaluation of the Effectiveness of Healthy Nutrition and Obesity Awareness Education for Middle School Students Using Drama-Based Learning Activities. Turk J Diab Obes. 2024;8(2):135–143. https:// doi.org/10.25048/tudod.1440579
43. 43. Li C, Sadraie B, Steckhan N, Kessler C, Stange R, Jeitler M, Michalsen A. Effects of a One-week Fasting Therapy in Patients with Type-2 Diabetes Mellitus and Metabolic Syndrome–A Randomized Controlled Explorative Study. Experimental and Clinical Endocrinology & Diabetes. 2017;125(09):618-24.
44. 44. Schroder JD, Falqueto H, Mânica A, Zanini D, de Oliveira T, de Sá CA, Cardoso AM, Manfredi LH. Effects of Time-restricted Feeding in Weight Loss, Metabolic Syndrome and Cardiovascular Risk in Obese Women. Journal of Translational Medicine. 2021;19(1):3.
45. 45. Sundfør TM, Svendsen M, Tonstad S. Effect of Intermittent Versus Continuous Energy Restriction on Weight Loss, Maintenance and Cardiometabolic Risk: A Randomized 1-year Trial. Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases. 2018; 28(7):698-706
46. 46. Sarıakçalı B. Düzenli Yürüyüş Yapma ve Aralıklı Orucun İnsülin Direnci ve Kan Lipid Profili Üzerindeki Etkisi: Klinik Bir Çalışma. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi. 2024;15(3):405-415. https://doi.org/10.17155/ omuspd.1526013
47. 47. Headland ML, Clifton PM, Keogh JB. Effect of Intermittent Compared to Continuous Energy Restriction on Weight Loss and Weight Maintenance After 12 Months in Healthy Overweight or Obese Adults. International journal of Obesity. 2019;43(10):2028-36.
48. 48. Andriessen C, Fealy CE, Veelen A, van Beek SMM, Roumans KHM, Connell NJ, Mevenkamp J, Moonen-Kornips E, Havekes B, Schrauwen-Hinderling VB, Hoeks J, Schrauwen P. Three Weeks of Time-restricted Eating Improves Glucose Homeostasis in Adults with Type 2 Diabetes but Doesn’t Improve Insulin Sensitivity: A Randomised Crossover Trial. Diabetologia [Internet]. 2022 Oct 1;65(10):1710–20. Available from:https:// pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35871650/ pmid:35871650)
49. 49. Che T, Yan C, Tian D, Zhang X, Liu X, Wu Z. Time-restricted Feeding Improves Blood Glucose and Insulin Sensitivity in Overweight Patients with Type 2 Diabetes: A Randomised Controlled Trial. Nutr Metab (Lond) [Internet]. 2021 Dec 1;18(1). Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih. gov/34620199/ pmid:34620199)
50. 50. Parr EB, Devlin BL, Lim KHC, Moresi LNZ, Geils C, Brennan L, Hawley JA. Time-Restricted Eating as a Nutrition Strategy for Individuals with Type 2 Diabetes: A Feasibility Study. Nutrients. 2020;12(11):1–22. Available from: https://pubmed.ncbi. nlm.nih.gov/33105701/ pmid:33105701
51. 51. Ashtekar S, Deshmukh PP, Ghaisas N, Ashtekar C, Upasani S, Kirloskar M, Kumthekar A, Kelkar MB, Ashtekar R, Misar P, Ratnaparakhe V, Dhamangaonkar M, Kiwalkar R, Gandhi S, Powar J. Effect of Two-Only-Meal Frequency and Exercise on HbA1C Outcomes, Weight, and Anti-Diabetic Medication in Type 2 Diabetes in a Popular Lifestyle Change Campaign in Maharashtra, Compared to Conventional Clinical Management: A Quasi-Experimental Multicenter Study in Maharashtra. Indian J Community Med [Internet]. 2023 Jan 1;48(1):91. Available from: /pmc/articles/PMC10112759/ pmid:37082386)
52. 52. Silverii GA, Cresci B, Benvenuti F, Santagiuliana F, Rotella F, Mannucci E. Effectiveness of Intermittent Fasting for Weight Loss in Individuals With Obesity: A meta-analysis of randomized controlled trials. Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases. 2023;33(8):1481-1489.
53. 53. Kaçar Mutlutürk Ü, Çiçek B, Bayram F, Doğruel F. Effect of Low Fat and Low Cholesterol Diet Intervention on LDL Subgroups in Dyslipidemic Patients: Epidemiological Observational Study. Turk J Diab Obes. 2023;7(2):145-151. https://doi. org/10.25048/tudod.1182426
54. 54. Antoni R, Johnston KL, Collins AL, Robertson MD. Intermittent v. Continuous Energy Restriction: Differential Effects on Postprandial Glucose and Lipid Metabolism Following Matched Weight Loss in Overweight/obese Participants. British Journal of Nutrition. 2018 Mar;119(5):507-16.
55. 55. Ryu H-E, Hee Lee J, Park B, Heo S-J, Kwon Y-J. Lifestyle and Behavioral Interventions. Diabetes Metab J (Seoul). 2025;49(2):311-320. Published online: 13 November 2024 DOI: https://doi.org/10.4093/dmj.2024.0407
56. 56. Baheti B, Liu X, Wang M, Zhang C, Dong X, Kang N, Li L, Li X, Yu S, Hou J, Mao X and Wang C. Association Between Meal Frequency and Type 2 Diabetes Mellitus in Rural Adults: A Large-Scale Cross-Sectional Study. Nutrients. 2023;15(6):1348. https://doi.org/10.3390/nu15061348
57. 57. Abdollahi S, Kazemi A, J. de Souza R, Clark CT. C, Soltani S. The Effect of Meal Frequency on Biochemical Cardiometabolic Factors: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Clinical Nutrition. 2021;40(5):3170- 3181.
58. 58. Bunker T, Horne BD, Baldwin MD, Sorrells R, Turner S, Laube L, Solomon A, Horne LA, Novack J. Intermittent fasting and a no-sugar diet for Long COVID symptoms: a randomized crossover trial. Sci Rep. 2025;15:27563. https://doi.org/10.1038/ s41598-025-07461-0
59. 59. Catenacci VA, Ostendorf DM, Pan Z, Kaizer LK, Creasy SA, Zaman A, Caldwell AE, Dahle J, Swanson B, Breit MJ, Bing K, Wayland LT, Panter SL, Scorsone JJ, Bessesen DH, Mac- Lean P, Melanson EL. The Effect of 4:3 Intermittent Fasting on Weight Loss at 12 Months: A Randomized Clinical Trial. Ann Intern Med. 2025;178:634-644. https://doi.org/10.7326/ ANNALS-24-01631
60. 60. Bonham MP, Leung GKW, Rogers M, Davis R, Clark AB, Davis C, Phoi YY, Ware RS, El-Heneidy A, Kellow N, Dorrian J, Banks S, Sletten TL, Huggins CE, Coates AM. Intermittent fasting for weight loss in night shift workers: a three-arm, superiority randomised clinical trial. EBioMedicine. 2025;Volume 117:105803. https://doi.org/10.1016/j.ebiom.2025.105803.
61. 61. Ye Y, Lin Z, Chen Y, Tang L, Tung T-H, Chen C, Zhang M. Effects of intermittent fasting and calorie-restricted diet combined with moderate exercise in adults with overweight and obesity. Nutrition. 2025;Volume 140:112904 https://doi.org/ 10.1016/j.nut.2025.112904.
62. 62. Sukkriang N, Buranapin S. Effect of intermittent fasting 16:8 and 14:10 compared with control-group on weight reduction and metabolic outcomes in obesity with type 2 diabetes patients: A randomized controlled trial. J Diabetes Investig. 2024;15:1297-1305. https://doi.org/10.1111/jdi.14186