The Ottoman Sovereignty in Libya from 1835 to the Collapse: Why Did It Endure?

Öz

In terms of Ottoman Empire, 19^th century was a scene of rebellions and political separation however, in the Ottoman Libya administration was centralized and Ottoman identity adopted. While independence movements spread across the Balkan region, Ottoman sovereignty on Libya, further away from the Balkans, went on until the Italian occupation and relations continued until the collapse. During the Italian occupation Libyans resisted against it and sided with Ottomans. In this framework the aim of this article is to examine the regained sovereignty of Ottoman State in Libya and to analyze the reasons why Libyans sided with Ottomans during the Italian occupation, through Ottomans’ policy in Libya. This study explains the Libyans' alignment with the Ottoman during the Italian occupation through the Ottoman identity constructed by the centralization policy, the Pan-Islamism strategy and Tanzimat reforms

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Empire-Libya Relations
• Abdulhamid II
• Pan-Islamism
• Libyan Resistance

1835’ten Yıkılışa Kadar Libya’da Osmanlı Egemenliği: Neden Devam Etti?

Öz

Osmanlı Devleti açısından 19. yüzyıl, Balkanlar’da isyanlara ve siyasi parçalanmalara; buraya kıyasla oldukça uzak coğrafyadaki bakiyesi Libya’da ise yönetimin merkezileşmesine ve Osmanlı kimliğinin gelişmesine sahne olmuştur. Osmanlı’nın asırlardır çok daha etkin olduğu yakın coğrafyasında bağımsızlık hareketleri çığ gibi büyürken, Libya’daki egemenliği İtalyan işgaline; Libya ile ilişkileri ise imparatorluğun yıkılışına dek devam etmiştir. İtalyan işgali boyunca Libyalılar Osmanlı safında yer almış ve işgale karşı direnmiştir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, 1835-1911 yılları arasında yönetimin konsolide edilmesinden İtalyan işgaline değin imparatorluğun oldukça uzak bir coğrafyası olan Libya’da yeniden tesis ettiği egemenliğini ve İtalyan işgali süresince Libyalıların Osmanlı tarafında yer alma sebeplerini Osmanlı Devleti’nin Libya’da izlediği politikalar üzerinden incelemektir. Çalışmada Libyalıların İtalyan işgali süresince Osmanlı safında yer almaları, uygulanan merkezileşme siyaseti, İslam Birliği stratejisi ve Tanzimat reformları ile inşa edilen Osmanlı aidiyeti üzerinden açıklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı-Libya İlişkileri
• II. Abdülhamid
• İslam Birliği
• Libya Direnişi

Kaynakça

1. Ahmida, A. (2008). From tribe to class: The origins and the politics of resistance in colonial Libya. Istituto Italiano per l'Africa e l'Oriente (IsIAO), 63(3), 297-310. http://www.jstor.org/stable/25734507
2. Ahmida, A. (1994). The making of modern Libya: State formation, colonization, and resistance, 1830–1932. State University of New York Press. https://doi.org/10.2307/jj.18253247
3. Anderson, L. (1984). Nineteenth-century reform in Ottoman Libya. International Journal of Middle East Studies. 16(3), 323-348. https://doi.org/10.1017/S0020743800028208
4. Anderson, L. (1986). Religion and state in Libya: The politics of identity. Annals of the American Academy of Political and Social Science, 483, 61-82. https://doi.org/10.1177/0002716286483001006
5. Angela, D. (2011). Italiani, brava gente? Un mito duro a morire. Neri Pozza.
6. Aydın, M. A. (1991). Arazi Kanunnâmesi. TDV İslâm Ansiklopedisi, (3), 346-347. https://islamansiklopedisi.org.tr/arazi-kanunnamesi
7. Atabaş, C. (2021). Trablusgarp eyaleti’nde merkezi idarenin tesisi ve Şeyh Guma isyanı (1835-1858). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
8. Balcı, A. (2020). Algeria in declining ottoman hierarchy: Why Algiers remained loyal to the falling patron. Cambridge Review of International Affairs, 35(3), 375–393. https://doi.org/10.1080/09557571.2020.1795082

9. Chowdhury, R. (2011). Pan-Islamism and modernisation during the reign of Sultan Abdülhamid II, 1876–1909 [Doctoral tezi, McGill University]. https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/rf55zc82f
10. Collins, C. (1974). Imperialism and revolution in Libya. MERIP Reports, 27, 3-22. https://doi.org/10.2307/3011335
11. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi. (1298). Trablusgarb Vilayeti'ne Dair, Vali Nazif Paşa'nın Layihası. 9-5.
12. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi. (1317). Yıldız Meşihat Dairesi Maruzatı. 7-10.
13. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi. (1322). Zabtiye. 320-90.
14. Cunsolo, R. (1965). Libya, Italian nationalism, and the revolt against Giolitti. The Journal of Modern History, 37(2), 186–207. https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/239636
15. Çetin, A. (1996). Garp ocakları. TDV İslâm Ansiklopedisi, (13), 382-386. https://islamansiklopedisi.org.tr/garp-ocaklari
16. Çetinsaya, G. (1988). II. Abdülhamid döneminin ilk yıllarında “İslâm Birliği” hareketi (1876-1878). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
17. Demir, E. (2020). Libya’nın (Trablusgarp) Türkiye açısından tarihsel ve stratejik önemi. Türk Dünyası Araştırmaları, 125(246), 149-166. https://izlik.org/JA47AR39LJ
18. Hanioğlu, M. S. (2008). A brief history of the late Ottoman Empire. Princeton University Press.
19. Herzog, C. ve Motika, R. (2000). Orientalism “alla turca”: Late 19th/early 20th century Ottoman voyages into the Muslim “outback.” Die Welt des Islams, New Series, 40(2), 139-195. https://doi.org/10.1163/1570060001527754
20. Iglieri, G. (2018). La guerra di Libia (1911-1912). L’impresa coloniale italiana e l’esperienza delle truppe molisane. G. Iglieri, M. Saluppo (Ed.), Pagine di Novecento Molisano Partiti, Società, Guerra içinde (ss. 11-46). Volturnia Edizioni.
21. Kodoman, B. (1991). Aşiret mekteb-i hümâyunu. TDV İslâm Ansiklopedisi, (4), 9-11. https://islamansiklopedisi.org.tr/asiret-mekteb-i-humayunu
22. Koloğlu, O. (2007). 500 years in Turkish – Libyan relations. (SAM Paper No. 1/2007).
23. Koloğlu, O. (2008). Libya: From the Ottoman perspective (1835–1918). Istituto Italiano per l'Africa e l'Oriente (IsIAO), 63(2), 275-282. http://www.jstor.org/stable/25734505
24. Kuran, E. (1986). Panİslamizm’in doğuşu ve gelişmesi. V. Milletlerarası Türkoloji Kongresi. 395-400. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/257104
25. Kurt, S. (2021). Libya arşiv ve tarihî araştırmalar merkezi’ndeki Osmanlı evrakı. Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi, 3(3), 78-98. https://izlik.org/JA97XT43LA
26. Lee, D. E. (1942). The origins of Pan-Islamism. The American Historical Review, 47(2), 278-287. https://doi.org/10.1086/ahr/47.2.278
27. Le Gall, M. (1989). The Ottoman government and the Sanusiyya: A reappraisal. International Journal of Middle East Studies, 21(1), 91-106. https://doi.org/10.1017/S0020743800032128
28. Minawi, M. (2018). Osmanlılar ve Afrika talanı: Sahra’dan Hicaz’a imparatorluk ve diplomasi (A. Gür, Çev.). Koç Üniversitesi Yayınları.
29. Obeidi, A. (2001). Political culture in Libya. RoutledgeCurzon.
30. Othman, M. R. (1996). Pan-Islamic appeal and political patronage: The Malay perspective and the Ottoman response. Sejarah, 4(4), 97-108. https://doi.org/10.22452/sejarah.vol4no4.7
31. Oyeniyi, B. (2019). The history of Libya. Greenwood.
32. Özçelik, İ. Doğan, H., ve Erdoğan M. (2018). “Trablusgarb Devlet-i ‘Aliyye-İtalya vekâyi’-i harbiyesi” isimli risalenin ışığında Osmanlı Devleti ve Trablusgarp Savaşı. Ulakbilge, 6(24), 641-674. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/325020
33. Özdağ, A. (2014). Trablusgarp Vilayeti'nde idari ve sosyo-ekonomik yapı: 1876-1911 (Yayın No. 375560) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=48XPj7KKQhKUgntkUiKO3D-Scxwg9Oy_GJ_kOOBFXRBVHcLG57fB0OTYK0PMnK49
34. Sâlnâme-i Vilâyet-i Trablusgarb. (1286). 1 Def’a.
35. Tanrıokur, C. (1989). Alaturka. TDV İslâm Ansiklopedisi, (2), 343-344. https://islamansiklopedisi.org.tr/alaturka
36. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2023). 1908 Meclis-i Mebusan albümü. TBMM Basımevi. https://cdn.tbmm.gov.tr/TbmmWeb/Yayinlar/Dosya/040cbeea-2ce4-4ea9-a251-fe594afbefff.pdf
37. Wright, J. (2022). Libya a modern history. Routledge.
38. Yasamee, F. (2011). Ottoman diplomacy: Abdülhamid II and the Great Powers, 1878–1888. The Isis Press.
39. Yazıcı. N. (1995). Osmanlı son döneminde Libya’da Türk dilinin öğretimi üzerine bazı gözlemler. Belleten, 59(224), 121-132. https://doi.org/10.37879/belleten.1995.121