THE PEARL OF WISDOM GROWN IN A CONTENTED SOUL

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: "Dinle Neylerden II" Mesnevî'nin 19-35. Beyit Şerhleri Özel Sayısı, 229 - 240, 28.12.2025

Mehmet Özdemir

Öz

As a product of the effort to understand and explain the essence of Masnavi, a commentary project titled "Listen to the Reeds" Commentaries on the First 18 Couplets of Masnavi was launched in 2024, and the commentaries on the first 18 couplets prepared within the scope of this project were published in December 2024. The commentary works, which are expected to be completed by December 2025 and cover the couplets starting from the nineteenth couplet up to the "Tale of the King and the Slave Girl" will constitute the second part of the aforementioned project.
In this study, which is part of the new project, all accessible Turkish commentaries on the twenty-first couplet of Masnavi will be subjected to content evaluation, and then the text will be commented on. During the commentary, both the material structure of the couplet and the world of meaning built upon the material structure of the work will be attempted to be explained. In this context, first, the layer containing words and sounds that form the basis of an aesthetic object, which is a work of art, and also the material structure, will be examined. In addition to formal features such as verse form, meter, rhyme, and refrain in the material structure, elements concretized with the concepts of "kûze (jug), çeşm (eye), sedef (mother-of-pearl), inci (pearl)" will be discussed. Secondly, the layer or layers of meaning built upon the material structure of the work will be revealed, and the relationships between the two structures will be presented. At the same time, the main purpose of the study is to reveal the world of meaning of the work of art and to present the messages that the artist wants to convey to the audience. For this, the starting point will again be the concepts of "kûze (jug), çeşm (eye), sedef (mother-of-pearl), inci (pearl)." The method used in the study is based on two different text analysis methods. The first of these is Ziya Avşar's "Thought Field-Centered Text Analysis Method," and the second is Yavuz Bayram's "Ontological Analysis" method, which he used and applied with a few example studies.

Anahtar Kelimeler

Mevlana , Masnavi , jug , eye , mother-of-pearl , pearl

KANAATKÂR GÖNÜLDE YETİŞEN MARİFET İNCİSİ

Öz

Mesnevî’nin özünü anlama ve anlatma çabasının bir ürünü olarak 2024 yılında "Dinle Neylerden" Mesnevî'nin İlk 18 Beyit Şerhleri adıyla bir şerh projesi başlatılmış ve adı geçen proje kapsamında hazırlanan ilk 18 beyit şerhleri 2024 yılı Aralık ayında yayımlanmıştır. 2025 yılı Aralık ayına kadar tamamlanması beklenen ve on dokuzuncu beyitten başlayarak “Padişah ve Cariye Hikâyesi”ne kadar olan beyitleri kapsayan şerh çalışmaları da söz konusu projenin ikinci halkası olacaktır.
Yeni projenin bir parçası olan bu çalışmada, Mesnevî’nin yirmi birinci beytinin bugüne kadar yapılan ve ulaşılabilen bütün Türkçe şerhleri içerik değerlendirmesine tabi tutulacak ve sonrasında metnin şerhi yapılacaktır. Şerh esnasında söz konusu beytin hem maddî yapısı hem de eserin maddî yapısı üzerine kurulan mana dünyası açıklanmaya çalışılacaktır. Bu bağlamda öncelikle estetik bir nesne olan sanat eserinin temelini ve aynı zamanda maddî yapıyı oluşturan kelime ve seslerin bulunduğu tabaka incelenecektir. Maddi yapıdaki nazım biçimi, vezin, kafiye, redif vb. biçim özellikleri yanında “kûze (testi), çeşm (göz), sedef, inci” kavramlarıyla somutlaştırılan unsurlar ele alınacaktır. İkinci olarak eserin maddi yapısı üzerine kurulan anlam tabakası veya tabakaları ortaya çıkarılacak ve iki yapı arasındaki ilişkiler ortaya konacaktır. Aynı zamanda sanat eserinin anlam dünyasını ortaya koymak ve sanatçının muhataba iletmek istediği mesajları gözler önüne sermek çalışmanın temel amacıdır. Bunun için hareket noktası yine “kûze (testi), çeşm (göz), sedef, inci” kavramları olacaktır. Çalışmada kullanılan yöntem, iki farklı metin tahlil yönteminden hareket etmektedir. Bunlardan birincisi Ziya Avşar’ın “Düşünce Alanı Merkezli Metin Çözümleme Yöntemi” ve ikincisi de Yavuz Bayram’ın kullandığı ve birkaç örnek çalışma ile uyguladığı “Ontolojik Analiz” metodudur.

Anahtar Kelimeler

Mevlânâ , Mesnevî , kûze , çeşm , sedef , inci

Kaynakça

• Abidin Paşa. (2007). Mesnevî Şerhi (Cilt 1). (Sadeleştiren: Mehmet Sait Karaçorlu). İstanbul: İz Yayınclık.
• Algül, A. (2007). Sabûhî Ahmed Dede, Hayatı, Eserleri ve “İhtiyârât-ı Sabûhî” Adlı Eseri (1-100. Varak). (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Avşar, Z. (2019). Aşk Meclisi. İstanbul: TEDEV Yayınları.
• Avşar, Z. (2009). Düşünce Alanı Merkezli Metin Çözümleme Yöntemi ve Revânî'nin Bir Gazelinin Bu Yönteme Göre Şerhi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayınları.
• Avşar, Z. (2017). Mesnevî Mevlânâ Celaleddin Rûmî (Cilt 1). Kayseri: İncir Yayıncılık.
• Ayvazoğlu, B. (1996). Aşk Estetiği. İstanbul: Ötüken Yayınları.
• Bayram, Y. (2003). Ontolojik Analiz Metodu ve Bir Uygulama. Yom Sanat (12), 12-15.
• Bayram, Y., & Erdemir, A. (2008). Manzum Metin Tahlillerinde Ontolojik Yöntem. Prof.Dr.Mustafa ÖZBALCI Armağanı (s. 76-89). içinde Ankara: Birleşik Kitabevi.
• Bursevî, İ. H. (2012). Mesnevî'nin Ruhu. (S. Ak, Dü.) İstanbul: Büyüyenay Yayınları.
• Dağlar, A. (2009). Şem'î Şem'ullâh Şerh-i Mesnevî (I. Cilt) (İnceleme-Tenkitli Metin-Sözlük). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
• Er, E. Y. (2018). Hacı Pîrî-İntihâb-ı Şerh-i Mesnevî (1-50 varak) (inceleme-metin). ((Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Gölpınarlı, A. (1990). Mesnevî Tercemesi ve Şerhi (Cilt 1-2). İstanbul: İnkılap Kitabevi.
• Koçoğlu, T. (2014). Nakşî Şeyhi Ebussuûd El-Kayserî Şerh-i Mesnevî. Kayseri: Laçin Yayınları.
• Koner, M. M. (2005). Mesnevî'nin Özü. Konya: Tablet Kitabevi Yayınları.
• Konuk, A. A. (2011). Mesnevî-yi Şerîf Şerhi (Cilt 1). (S. E.-M. Tahralı, Dü.) İstanbul: Kitabevi.
• Kuntman, O. (1972). Mevlânâ Mesnevî (Cilt Birinci Kitap). İstanbul: Yörük Matbaası.
• Öksüz, Z. (2008). Hülasatü’ş-Şürûh Adlı Mesnevî Şerhinin 1-107 Varaklarının Günümüz Harflerine Aktarılması ve İncelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Fatih Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Özdemir, M. (2016). Dervîş Muhammed Şifâyî Mesnevî Şerhi. İstanbul: Doğu Kütüphanesi.
• Rifâî, K. (2015). Şerhli Mesnevî-i Şerif. İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı.
• Salmani, M. (2020). Sarı Abdullah Efendi'nin Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî'si, I. Cilt (İnceleme-Metin). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Ens. İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı (Doktora Tezi).
• Tahirü'l-Mevlevî. (1975). Mesnevî Şerhi (Cilt 1). İstanbul: Şamil Yayınları.
• Tanyıldız, A. (2010). İsmâîl Rusûhî-yi Ankaravî Şerh-i Mesnevî (Mecmû'atu'l-Letâyif ve Matmûratu'l-Ma'ârif) (1. Cilt) (İnceleme-Metin-Sözlük). (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Timuçin, A. (2011). Estetik I. İstanbul: Bulut Yayınları.
• Top, H. H. (2019). Mesnevî-i Ma'nevî Şerhi (Cilt 1-12). Konya: Rûmî Yayınları.
• Tunalı, İ. (1971). Sanat Ontolojisi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
• Türk Dil Kurumu. (2023). Türk Dil Kurumu Sözlükleri. 09 04, 2025 tarihinde Güncel Türkçe Sözlük: https://sozluk.gov.tr/ adresinden alındı
• Yavuz, K. (2007). Mu'înî'nin Mesnevî-yi Murâdiyye'si Mesnevî Tercüme ve Şerhi. Konya: S. Ü. Mevlânâ Arş. Uyg. Merkezi Yayınları.