İzleyicilikten Katılımcılığa: Türkiye’de Dijital Yerlilerin İnteraktif Sinemada Yeni Görme Kültürü Üzerine Bir Araştırma

Öz

Dijital çağın getirdiği teknolojik dönüşümler, görsel kültür pratiklerini ve izleyici deneyimlerini önemli ölçüde değiştirmektedir. Bu değişim özellikle dijital yerlilerin medya tüketim alışkanlıklarında belirgin bir şekilde görülmektedir. Bu araştırma, etkileşimli sinemanın sunduğu görsel ve işitsel teknikler ile izleyicilerin görme kültürü ve görme politikalarını nasıl yapılandırdığı konusunu incelemektedir. Çalışma, sinemanın dijitalleşmeyle gelişen anlatım olanaklarının izleyiciye hikâyeyi yönlendirme ve yönetebilme imkânı sunmasına, dolayısıyla izleyici pratiklerinde ortaya çıkan değişimlere odaklanmaktadır. Araştırmanın kuramsal çerçevesi, etkileşimli ve siber drama ile çizgisel olmayan anlatı bağlamlarında sinema-izleyici ilişkisinin geçirdiği dönüşümleri ele almaktadır. Nitel araştırma yöntemleri arasında yer alan fenomenolojik desen üzerine kurulu olan bu araştırmada, 10 katılımcıya Late Shift interaktif filmi izletilerek derinlemesine görüşmeler yapılmış ve elde edilen veriler betimsel ve tematik analiz teknikleriyle çözümlenmiştir. Araştırmanın bulgularına göre izleyiciler, interaktif film deneyiminde yaratma, yönetme ve temsil etme yanılsaması içerisinde yeni bir özdeşleşme, görme kültürü ve seyir deneyimi içerisine girmektedir. Çalışma, interaktif sinemanın geleneksel sinemadaki tekil karakter özdeşleşmesini aşarak izleyiciye karakter, yönetmen ve senarist rolleri arasında dinamik geçişler sunan katılımcı bir deneyim yarattığını ve bu sayede salt teknolojik bir yenilikten öte kültürel bir paradigma değişimini temsil ettiğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• İnteraktif sinema
• Seyir deneyimi
• Görme kültürü
• Dijital Sinema
• Katılımcı İzleyici

From Audience to Participation: Digital Natives in Turkey on the New Culture of Seeing in Interactive Cinema

Öz

Technological transformations brought about by the digital age are significantly changing visual culture practices and audience experiences. This change is particularly evident in the media consumption habits of digital natives. This research examines how audiovisual techniques offered by interactive cinema construct audiences’ culture of seeing and politics of seeing. The study focuses on how the narrative possibilities of cinema that have developed with digitalization offer the audience the opportunity to direct and manage the story, and thus changes in audience practices. The theoretical framework of the research addresses the transformations of the cinema-audience relationship in the contexts of interactive and cyber drama and non-linear narrative. This study employs a phenomenological design, a qualitative research approach, to explore participants’ experiences with the interactive film Late Shift. In-depth interviews were conducted with ten participants following their viewing of the film. The data collected were analyzed using descriptive and thematic analysis techniques, providing insights into the participants’ perspectives and interactions with the film. According to the findings of the study, viewers develop a new identification, culture of seeing and viewing experience within the illusion of creating, directing and representing in the interactive film experience. The study reveals that interactive cinema transcends the singular character identification in traditional cinema and creates a participatory experience that offers the audience dynamic transitions between the roles of character, director and screenwriter, thus representing a cultural paradigm shift rather than a mere technological innovation.

Anahtar Kelimeler

• Interactive Cinema
• Spectator Experience
• Culture of Seeing
• Digital Cinema
• Participatory Audience

Kaynakça

1. Abba, T. (2008). As we might watch: What might arise from reconsidering the concept of interactive film? Journal of Media Practice, 9(1), 19-27. https://doi.org/10.1386/jmpr.9.1.19_1
2. Akbulut, H. (2018). Kültürel ve toplumsal bir pratik olarak sinemaya gitmek: Türkiye’de seyirci deneyimleri üzerine bir sözlü tarih çalışması [Proje No. 115K269]. Proje Sonuç Raporu, TÜBİTAK.
3. Andrejevic, M. (2002). The work of being watched: Interactive media and the exploitation of self-disclosure. Critical Studies in Media Communication, 19(2), 230-248. https://doi.org/10.1080/073.931.80216561
4. Baloğlu, U., Zengin, F. & Birincioğlu, D. (2024, Mayıs 9-11). İzleyicilikten katılımcılığa: Türkiye’de dijital yerlilerin interaktif sinemada yeni görme kültürü üzerine [Konferans Bildirisi]. 23. Türkiye Film Araştırmalarında Yeni Yönelimler Konferansı, Kadir Has Üniversitesi, İstanbul.
5. Berger, J. (2014). Görme biçimleri (Y. Salman, Çev.). Metis Yayınları.
6. Biggio, F. (2020). Augmented consciousness: Artificial gazes fifty years after Gene Youngblood’s Expanded Cinema. NECSUS_European Journal of Media Studies, 9(1), 173-192. https://doi.org/10.25969/ mediarep/14329
7. Biltereyst, D. & Meers, P. (2016). New cinema history and the comparative mode: Reflections on comparing historical cinema cultures. Journal of Film and Screen Media 11, 13–32. https://doi.org/10.33178/ alpha.11.01
8. Biltereyst, D., Maltby, R. & Meers, P. (2019). The Routledge companion to new cinema history. Routledge. Bordwell, D. (2013). Narration in the fiction film. Routledge.

9. Braudy, L. & Cohen, M. (2009). Film theory and criticism. Oxford University Press.
10. Casetti, F. (2021). Sinemanın yeniden konumlandırılması (P. Fontini, Çev.) S. Denson & J. Leyda (Ed.), Post- sinema. 21. yüzyıl sinemasının kuramsallaştırılması içinde (ss.173-210). NotaBene Yayınları.
11. Charles, A. (2009). Playing with one’s self: Notions of subjectivity and agency in digital games. Eludamos Journal for Computer Game Culture, 3(2), 281-294. https://doi.org/10.7557/23.6010
12. Clarke, J. (2012). Sinema akımları: Sinema dünyasını değiştiren filmler. (Ş. Yatarkalkmaz, Çev.). Kalkedon Yayıncılık.
13. Cohen, J. (1998). Spectacular allegories: Postmodern American writing and the politics of seeing. Pluto Press.
14. Cohen, E. (2004). The orphanista manifesto: Orphan films and the politics of reproduction. American Anthropologist, 106(4), 719-731. https://doi.org/10.1525/aa.2004.106.4.719
15. Creswell, J. W. (2016). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Siyasal Kitabevi.
16. Daly, K. (2010). Cinema 3.0: The interactive-image. Cinema Journal, 50(1), 81-98. https://doi. org/10.2307/40962838.
17. Deniz, A. K. (2021). Sinema ve oyun sektörünün ortak noktası interaktif yapımların incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
18. Elnahla, N. (2019). Black Mirror: Bandersnatch and how Netflix manipulates us, the new gods. Consumption Markets & Culture, 23(5), 506–511. https://doi.org/10.1080/10253.866.2019.1653288
19. Friedberg, A. (2010). The end of cinema: Multimedia and technological change. Routledge.
20. Halaçoğlu, B. N. (2020, Ekim 21-23). Tüm devinimli video (fmv) oyunlarının evrimi: Bir interaktif film örneği olarak Late Shift [Sempozyum Bildirisi]. Dijital Çağda İletişim Eğitimi Sempozyumu, Türkiye.
21. Hansen, M. (1991). Babel and Babylon: Spectatorship in American silent film. Harvard University Press.
22. Hockley, L. (1996). Inter between: Actus done. Convergence: The Journal of Research into New Media Technologies, 2(2), 10-12.
23. Göker, N. (2017). Türkiye’de sinema seyircisi: İstanbul, Ankara ve İzmir örneğinde bir izleyici araştırması. International Journal of Social Science, 64(3), 431-456. http://dx.doi.org/10.9761/ JASSS7326
24. Jowett, G. & Linton, J. M. (1980). Movies as mass communication. Sage.
25. Kirke, A., Williams, D., Miranda, E., Bluglass, A., Whyte, C., Pruthi, R. & Eccleston, A. (2018). Unconsciously interactive Films in a cinema environment—A demonstrative case study. Digital Creativity, 29(2-3), 165-181. https://doi.org/10.1080/14626.268.2017.1407344
26. Kuhn, A. (2013). Home is where we start from. A. Kuhn (Ed.), Little madnesses: Winnicott, transitional phenomena and cultural experience içinde (ss. 53-63). Bloomsbury Publishing.
27. Kuhn, A., Biltereyst, D. & Meers, P. (2017). Memories of cinemagoing and film experience: An introduction. Memory Studies, 1(1), 3– 16. https://doi.org/10.1177/175.069.801667078
28. Kurt, Ş. (2019). Sanatsal işlevi açısından etkileşimli sinema. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 177-214. Liebes, T. & Katz, E. (1990). The export of meaning: Cross-cultural readings of Dallas. Oxford University Press.
29. Lyon, D. (2001). Surveillance society. Open University Press. Maltby, R., Biltereyst, D. & Meers, P. (2011). Explorations in new cinema history – approaches and case studies. Wiley Blackwell.
30. Manovich, L. (1995). What is digital cinema. Manovich. http://manovich.net/index.php/projects/what-is- digital-cinema
31. Marafon, L. & Araujo, D. (2020). O cinema-game: Relações entre cinema expandido, interatividade e videogame. Comunicação & Informação, 23, 1-18. https://doi.org/10.5216/ci.v23.66280
32. Martens, T. (2016, Nisan 28). ‘Late Shift’ is the first fully realized choose-your-own adventure movie. Or is it a game? LA Times. https://www.latimes.com/entertainment/herocomplex/la-ca-hc-the-player-late-shift- 20160501-story.html
33. Medin, B. (2018a). Dijital kültür, dijital yerliler ve günümüzdeki yeni film seyir deneyimleri. Erciyes İletişim Dergisi, 5(3), 142-158. https://doi.org/10.17680/erciyesakademia.345705
34. Medin, B. (2018b). Günümüz sinema seyir gündeminin belirlenmesi. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, (28), 43-62. https://doi.org/10.16878/gsuilet.436018
35. Murray, J. H. (1997). Hamlet on the Holodeck: The future of narrative in cyberspace. The MIT Press.
36. Napoli, L. (1998, Ağustos 17). Interactive filmmakers hope to make a comeback. The New York Times. https:// archive.nytimes.com/www.nytimes.com/library/tech/98/08/cyber/articles/17dvd.html
37. Öz, P. T. (2012). Pelikülden dijitale sinemada seyir kültürü ve seyircinin değişen konumu. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 2(2), 65-73. https://doi.org/10.7456/10202100/009
38. Özsoy, A. (2020). Sinema seyir ve seyirci: Türkiye’de 2000 sonrası değişen seyir kültürü ve yeni seyir deneyimleri. Literatürk Academia.
39. Perron, B., Arsenault, D., Picard, M. & Therrien, C. (2008). Methodological questions in ‘interactive film studies’. New Review of Film and Television Studies, 6(3), 233-252. https://doi.org/10.1080/174.003.00802418552
40. Rieser, M. (1997). Interactive narratives: A form of fiction?. Convergence, 3(1), 10–19. https://doi.org/10.1177 /135.485.659700300102
41. Qin, H., Patrick Rau, P.-L. & Salvendy, G. (2009). Measuring player immersion in the computer game narrative. International Journal of Human-Computer Interaction, 25(2), 107-133. https://doi. org/10.1080/104.473.10802546732
42. Sayın, A. F. (2014). İnteraktif TV ve film sistemleri ile olay örgüsünde izleyicinin rolü [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
43. Sayılgan, Ö. (2014). Etkileşimli drama olarak dijital oyunlar ve etkileşimliliğin ideolojisi bağlamında oyuncu alımlama pratikleri [Yayınlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
44. Schafer, F. (2009). Ludic philosophy: Subjectivity, choice and virtual death in digital media. Dijital Culture & Education, 1(2), 116-128.
45. Sconce, J. (1993). Spectacles of death: Identification, reflexivity, and contemporary horror. J. M. Collins (Ed.), Film theory goes to the movies içinde (ss. 103-119). Routledge.
46. Spitulnik, D. (2002). Mobile machines and fluid audiences: Rethinking reception through zambian radio culture. F. Ginsburg, L. Abu-Lughod & B. Larkin (Ed.), Media worlds: Anthropology on new terrain içinde (ss. 337–54). University of California Press.
47. Srinivas, L. (2002). The active audience: Spectatorship, social relations and the experience of cinema in India. Media, Culture & Society, 24(2), 155-173. https://doi.org/10.1177/016.344.37020240020
48. Usubütün, S. (2017). Post-sinema I: Lev Manovich. Sekans Sinema Kültürü Dergisi, 5, 58-63.
49. Ünlü, T. T. (2020). İnteraktif sinemada izleyicinin karakter ile özdeşleşmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
50. Vivian, B. (1999). The veil and the visible. Western Journal of Communication, 63(2), 115-139. https://doi. org/10.1080/105.703.19909374633
51. Weyhrauch, P. (1997). Guiding ınteractive drama. [Yayınlanmamış doktora tezi]. School of Computer Science, Carnegie Mellon University.
52. Yengin, D. & Ormanlı, O. (2020). İnteraktif kurgu örneği olarak Bandersnatch filminin analizi. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 10(2), 83-96. https://doi.org/10.7456/11002100/002
53. Youngblood, G. (2020). Expanded cinema. Fordham University Press.
54. Yu, Z. (2021). Analysis of the reflection of audience participation in the film and television drama. Changes, 3(3), 1-5. https://doi.org/10.25236/FAR.2021.030301
55. Yurtsever, U. B. T. & Taneri, E. (2022). Etkileşimli belgesellerde kullanıcı deneyimi ve gerçeklik algısı. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi, 7(13), 223-246. https://doi.org/10.55004/tykhe.1133886
56. Torun, A. (2021). Sinemada veya Netflix’te – dijital izleme ortamları ve yeni alışkanlıklar – bir sosyal ortam olarak sinema ve film izleme pratiklerindeki dijital dönüşüm. SineFilozofi, 6(11), 370-387. https://doi. org/10.31122/sinefilozofi.871301