Türkiye'de Yükseköğretimde Dijital Okuryazarlık ve Siber Aylaklık Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

21. yüzyıl, sosyolojik, ekonomik, politik ve teknolojik alanlarda önemli ilerlemeler ve dönüşümlerle karakterize edilen bir dönemi ifade etmektedir. Teknoloji alanında yaşanan yenilikler, önemli değişim, dönüşüm ve metamorfozlara yol açmaktadır. Bireylerin ve toplumsal yapının, teknoloji alanındaki yeniliklerin hızlandırdığı ortaya çıkan bu yeni dinamiklere uyum sağlayabilme derecesi, önemli bilimsel araştırmaların odak noktasını oluşturmaktadır. Bireylerin ve toplumların bu evrimden elde edebileceği faydalar, özellikle belirli dijital yetkinlikler ve becerilerle ilgili olarak, yalnızca bu dönüşümü hızlandırmakla kalmayacak, ayrıca süreçle ilgili farkındalığın gelişmesini de kolaylaştıracaktır. Bu kapsamda çalışmanın amacını yükseköğretim öğrencilerinin dijital okuryazarlık becerileriyle siber aylaklık seviyeleri arasındaki ilişkinin ortaya çıkarılması oluşturmaktadır. Bahsi geçen amaç “tarama araştırması” deseninden hareketle ilişkisel tarama modeli esas alınarak ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın anakütlesini İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesinde öğrenim gören 1216 öğrenci oluştururken, örneklemini ise olasılıklı olmayan örnekleme tekniklerinden kolayda örnekleme türü kullanılarak belirlenen 317 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde Bayrakcı ve Narmanlıoğlu (2021) ve De-Dios vd. (2016) tarafından oluşturulan Dijital Okuryazarlık Ölçeği ile Sarıtepeci ve Sert tarafından oluşturulan Siber Aylaklık Ölçeği esas alınmıştır. Verilerin analizinde ise SPSS 26.0 programından yararlanılmıştır. Çalışmada yükseköğretim öğrencilerinin dijital okuryazarlık ile siber aylaklık düzeyleri arasında anlamlı ve pozitif bir ilişkinin olduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Dijital
• Dijital Okuryazarlık
• Siber Aylaklık
• Beceri
• Yeterlilik

Analyzing the Relationship Between Digital Literacy and Cyberloafing in Turkish Higher Education

Öz

The twenty-first century is marked by profound transformations in social, economic, political and technological spheres. Rapid advances in digital technologies continuously reshape everyday practices and organizational structures, creating new dynamics that individuals and societies must adapt to. The extent to which people possess the competencies required to navigate these changes has therefore become a key concern in contemporary research. In this context, digital literacy is seen as a crucial skill set that not only enables effective participation in digital environments, but also supports critical awareness of the opportunities and risks they entail. This study investigates the relationship between university students’ digital literacy skills and their levels of cyberloafing. Adopting a correlational survey design, the research was conducted with students enrolled in the Faculty of Communication at Inönü University. While the population consisted of 1,216 students, the sample comprised 317 participants selected through convenience sampling. Data were collected using a Digital Literacy Scale adapted from instruments developed by Bayrakcı and Narmanlıoğlu (2021) and De-Dios et al. (2016), and the Cyberloafing Scale developed by Sarıtepeci and Sert. The data were analyzed using SPSS 26.0. The findings indicate a statistically significant and positive relationship between students’ digital literacy and their cyberloafing behaviors.

Anahtar Kelimeler

• Digital
• Digital Literacy
• Cyberloafing
• Skill
• Competence

Kaynakça

1. Aksoy, N. C., Karabay, E. & Aksoy, E. (2021). Sınıf öğretmenlerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Selçuk İletişim Dergisi, 14(2), 859–894. https://doi.org/10.18094/josc.871290
2. Arslantaş, T., Yaylacı, M. E. & Özkaya, M. (2023). Association between digital literacy, internet addiction, and cyberloafing among higher education students: A structural equation modeling. E-Learning and Digital Media, 21(4), 310–328. https://doi.org/10.1177/20427530231156180
3. Aslan, A. & Zhu, C. (2017). Investigating variables predicting Turkish pre-service teachers’ integration of ICT into teaching practices. British Journal of Education Technology, 48(2), 552–570. https://doi.org/10.1111/bjet.12437
4. Baturay, M. H. & Toker, S. (2015). An investigation of the impact of demographics on cyberloafing from an educational setting angle. Computers in Human Behavior, 50(3), 358–366. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.03.081 Bawden, D. (2008). Origins and concepts of digital literacy. C. Lankshear & M. Knobel (Ed.), Digital literacies: Concepts, policies and practices içinde (ss. 17–32). Peter Lang Inc., International Academic.
5. Bayrakcı, S. & Harmanlıoğlu, H. (2021). Digital literacy as whole of digital competences: Scale development study. Düşünce ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, (4), 1–30. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1797036
6. Bilik, Ö., Vural, F. & Özer Özlü, N. G. (2024). Uzaktan eğitimle yürütülen cerrahi hastalıkları hemşireliği dersi öğrencilerinin siber aylaklık ve dijital bağımlılık düzeylerinin ders başarısına etkisi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi/Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(2), 89–101. http://dx.doi.org/10.61535/bseusbfd.1372643 Blanchard, A. & Henle, C. (2008). Correlates of different forms of cyberloafing: The role of norms and external locus of control. Computers in Human Behavior, 24(3), 1067–1084. https://doi.org/10.1016/j.chb.2007.03.008
7. Brubaker, A. (2006). Faculty perceptions of the impact of student laptop use ın a wireless ınternet environment on the classroom learning environment and teaching ınformation and library science. Chapell Hill.
8. Buckingham, D. (2006). Defining digital literacy what young people need to know about digital media. Nordic Journal of Digital Literacy, 1(4), 263–277. https://doi.org/10.18261/ISSN1891-943X-2015-Jubileumsnummer-03 Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2013). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.

9. Büyüköztürk, Ş. (2016). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum. Pegem Akademi.
10. Chisholm, J. (2006). Cyberspace violence against girls and adolescent females. Annals of The New York Academy of Sciences, 1087(1), 74–89. https://doi.org/10.1196/annals.1385.022
11. De-Dios, I. R., Igartua, J.-J. & Vazquez, A. G. (2016). Development and validation of a digital literacy scale for teenagers. Proceedings of the Fourth International Conference on Technological Ecosystems for Enhancing Multiculturality (TEEM’16) (ss. 1067–1072). ACM.
12. Doğusoy, B., Sevinç, M. & Ergün, H. (2020). Öğretmen adaylarının siber aylaklık davranışlarının farklı değişkenlere göre incelenmesi. Kastamonu Education Journal, 28(3), 1321–1332. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3898 Eshet-Alkalai, Y. (2004). Digital literacy: A conceptual framework for survival skills in the digital era. Journal of Educational Multimedia and Hypermedia, 13(1), 93–106.
13. Etike, Ş. (2021). Gençlik ve dijital okuryazarlık: İletişim fakültesi öğrencileri üzerine bir araştırma. Emek Araştırma Dergisi (GEAD), 12(20), 295–320.
14. Hoe, S. L. (2008). Issues and procedures in adopting structural equation modeling technique. Journal of Applied Quantitative Methods, 3(1), 76–83.
15. Hoelter, J. (1983). The analysis of covariance structures: Goodness-of-fit indices. Sociological Methods & Research, 11(3), 325–344. https://doi.org/10.1177/0049124183011003003
16. Hu, L. & Bentler, P. (2009). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 325–344. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
17. Field, A. P. (2024). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. Sage.
18. Garrett, K. & Danziger, J. (2008). On cyberslacking: Workplace status and personal internet use at work. CyberPsychology & Behavior, 11(3), 287–292. https://doi.org/10.1089/cpb.2007.0146
19. Gezgin, D. M., Arslantaş, T. & Şumuer, E. (2018). Meslek lisesi öğrencilerinin siber aylaklık düzeyinin farklı değişkenlere göre incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi/Ege Journal of Education, 19(2), 408–424. https://doi.org/10.12984/egeefd.344675
20. Gezgin, D. & Sarsar, F. (2020). Böte bölümünde öğrenim gören öğrencilerin siber aylaklık yapma nedenlerine ait görüşleri: Bir karma yöntem çalışması. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 24(1), 243–256. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1037974
21. Jonhson, B. & Christensen, L. (2008). Educational research: Quantitative, qualitative, and mixed approaches. Sage Publications.
22. Karasar, N. (2000). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayınları.
23. Lim, V. (2002). The IT way of loafing on the job: Cyberloafing, neutralizing and organizational justice. Journal of Organizational Behavior, 23(1), 675–694. https://doi.org/10.1002/job.161
24. Lim, V. & Teo, T. (2022). Cyberloafing: A review and research agenda. Applied Psychology, 73(1), 441–484. https://doi.org/10.1111/apps.12452
25. Martin, A. (2008). Digital literacy and the “digital society”. C. Lankshear & M. Knobel (Ed.), Digital literacies: Concepts, policies and practices içinde (ss. 151–176). Peter Lang Inc., International Academic.
26. Nguyen, L. T. & Habok, A. (2023). Tools for assessing teacher digital literacy: A review. Journal of Computers in Education, 11(1), 305–346. https://doi.org/10.1007/s40692-022-00257-5
27. Ogelman, H. G., Demirci, F. & Güngör, H. (2022). Okul öncesi öğretmenlerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 12(1), 235–247. https://doi.org/10.24315/tred.887072
28. Okumuş, M. & Atilgan, S. S. (2021). Üniversite öğrencilerinin dijital okuryazarlık becerileri ile dijital mahremiyet kaygısı arasındaki ilişki. TRT Akademi, 6(12), 342–363. https://doi.org/10.37679/trta.907558
29. O'Neill, T., Hambley, L. & Chatellier, G. (2014). Cyberslacking, engagement, and personality in distributed work environments. Computers in Human Behavior, 40(1), 152–160. https://doi.org/10.1016/j.chb.2014.08.005
30. Onursay, S. (2018). Üniversite gençliğinin dijital okuryazarlık düzeyleri: Anadolu üniversitesi öğrencileri üzerine bir araştırma. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(2), 989–1013. https://doi.org/10.19145/e-gifder.422671
31. Özaydın, A. & Kumral, O. (2021). Dijital yerlilerin gözünden dijital okuryazarlık. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergileri, 8(2), 362–377. https://doi.org/10.51725/etad.1008850
32. Öztürk, M. (2022). Dijital okuryazarlık ve internet reklamcılığı üzerine bir alan araştırması (Yayın No. 769137) [Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
33. Przybylski, A., Murayama, K., DeHaan, C. & Gladwell, V. (2013). Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out. Computer in Human Behavior, 29(4), 1841–1848. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.02.014
34. Reid Chassiakos, Y., Radesky, J., Christakis, D., Moreno, M. & Cross, C. (2016). Children and adolescents and digital media. Pediatrics, 38(5), 1–18. https://doi.org/10.1542/peds.2016-2593
35. Rezgui, A., Bouguettaya, A. & Eltoweissy, M. (2003). Privacy on the web: Facts, challenges, and solutions. IEEE Security and Privacy Magazine, 1(6), 40–49. https://doi.org/10.1109/MSECP.2003.1253567
36. Sarıtepeci, M. & Sert, U. (2021). Cyberloafing level of university students: A scale development study. Research on Education and Psychology, 5(1), 41–52. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1714700
37. Şahin, G. & Seçer, H. Ş. (2024). Sağlık çalışanlarının dijital okuryazarlık düzeyleri hakkında bir analiz: İzmir örneği. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 93–126. https://doi.org/10.53306/klujfeas.1484107
38. Seçkin, Z. & Kerse, G. (2017). Üniversite öğrencilerinin sanal kaytarma davranışları ve bu davranışların çeşitli değişkenler açısından incelenmesi: Ampirik bir araştırma. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(1), 89–110. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/421655
39. Şenel, S., Günaydın, S., Sarıtaş, M. T. & Çiğdem, H. (2019). Üniversite öğrencilerinin siber aylaklık seviyelerini yordayan faktörler. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(1), 95–105. https://doi.org/10.24106/kefdergi.2376
40. Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statistics. Allyan and Bacon.
41. Tepe, N. & Ergüney, M. (2023). Siber aylaklık ve siber zorbalığın akademik başarı üzerindeki yordayıcı etkisinin incelenmesi. İnif E- Dergi, 8(1), 30–46. https://doi.org/10.47107/inifedergi.1247436
42. Terzi, O. & Gülgün İşli, A. (2020). Dijitalleşen dünyada dijital okuryazarlık: Banka müşterileri üzerine bir araştırma. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (AKSOS), 7(1), 50–67. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1178364
43. Tyger, R. L. (2011). Teacher candidates' digital literacy and their technology integration efficacy. Georgia Southern University.
44. Ugrin, J., Pearson, M. & Odom, M. (2007). Profiling cyber-slackers in the workplace: Demographic, cultural, and workplace factors. Journal of Internet Commerce, 6(3), 75–89. https://doi.org/10.1300/J179v06n03_04
45. Uyumaz, G. & Sırgancı, G. (2020). Doğrulayıcı faktör analizi için gerekli örneklem büyüklüğü kaç kişidir?: Bayes yaklaşımı ve maksimum olabilirlik kestirimi. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi-International Journal of Society Researches, 16(32), 5302–5340. https://doi.org/10.26466/opus.826895
46. Uyar, A. (2021). Meslek yüksekokulu öğrencilerinin dijital okuryazarlık düzeyleri. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi (UGEAD), 7(1), 198–211. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1497548
47. Yağar, F. & Dökme, S. (2018). Niteliksel araştırmaların planlanması: Araştırma soruları, örneklem seçimi, geçerlik ve güvenirlik. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(1), 1–9. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/563245
48. Yazgan, Ç. Ü. & Yıldırım, A. F. (2020). Üniversite gençliğinde internet bağımlılığı ve derslerde siber aylaklık davranışları. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 8(1), 5–23. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1070189
49. Yazıcı, T. (2023). Bilgiye erişimde dijital okuryazarlık kullanımı: Muş Alparslan Üniversitesi gazetecilik bölümü 2. sınıf öğrencileri üzerine bir araştırma. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(3), 2709–2740. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1186489
50. Yontar, A. (2019). Öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeyleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(4), 815–824. https://doi.org/10.16916/aded.593579
51. Zhang, M., Yang, X. & Akintunde, T. Y. (2024). Sex gaps and age differences in the structure of academic cyberloafing from early to middle adolescence: A network analysis. PSA WILEY, 96(6), 1339–1353. https://doi.org/10.1002/jad.12352
52. Zhou, M. (2014). Gender difference in web search perceptions and behavior: Does it vary by task performance? Computer&Education, 78(1), 178–184. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2014.06.005